دیسک کمر در سالمندان : بررسی دلائل ایجاد دیسک کمر + راه های درمان آن

عارضه دیسک کمر

در این مقاله از سایت مرکز مهرپرور به بررسی دلائل ایجاد دیسک کمر و راه های درمان آن می پردازیم. به عارضه ای که در اثر وارد شدن فشار زیاد یا ضعیف شدن عضلات کمر در اثر بالا رفتن سن در سالمندان ممکن است به وجود آید دیسک کمر می گویند. نشانه مهم آن درد می باشد که این درد عموماً در قسمت پشت بدن و پا ایجاد می شود. درمان دیسک کمر در سالمندان روش های متفاوتی دارد که شامل روش های بدون جراحی و روش جراحی می باشد. البته درمان دیسک کمر با جراحی بسته و باز ، فقط در صورتی که سایر درمان ها تأثیرگذار نباشد از سوی پزشک متخصص ستون فقرات تجویز خواهد شد.

در ادامه به موارد زیر می پردازیم :

• ساختمان ستون فقرات
• بیرون زدگی دیسک
• پارگی دیسک یا فتق دیسک
• دلائل ایجاد دیسک کمر در سالمندان
• نشانه های دیسک کمر چیست؟
• نحوه تشخیص دیسک کمر در سالمندان
• درمان دیسک کمر در سالمندان

ساختمان ستون فقرات

ستون فقرات از سی و سه مهره تشکیل می‌شود که توسط دیسک‌های اسفنجی از یکدیگر جدا می‌شوند و به چهار ناحیه متمایز تقسیم بندی می‌شود. ناحیه گردنی متشکل از هفت بخش استخوانی در گردن می باشد؛ مهره‌های سینه‌ای دوازده بخش استخوانی پشت بدن را تشکیل می‌دهند؛ مهره‌های کمری از پنج قسمت استخوانی در ناحیه کمر تشکیل می‌شوند؛ در پایین آن، بخش خارجی یا ساکروم وجود دارد که از به هم چسبیدن پنج استخوان ایجاد می‌شود و در نهایت چهار استخوان کوچک‌تر به یکدیگر اتصال می‌یابند تا استخوان دنبالچه‌ شکل بگیرد. بیماری دیسک کمر (درد دنبالچه) در ناحیه کمری ستون فقرات رخ می‌دهد. این ناحیه و همچنین دیگر ناحیه‌های ستون فقرات از دو بخش تشکیل می‌شوند که عبارت‌اند از:

• مهره‌ ها : بخش‌های تشکیل شده از استخوان
• دیسک‌های بین مهره‌ای (که معمولاً دیسک کمر نامیده می‌شوند) : این دیسک‌ها بین بخش‌های استخوانی ستون فقرات قرار دارند و مانند ضربه‌گیر عمل می‌کنند.

مهره ها در ناحیه کمری از ۱ تا ۵ شماره‌گذاری می‌شوند و دیسک‌های واقع بین دو مهره نیز بر حسب شماره مهره‌های دو طرف نامگذاری می‌شوند. برای مثال دیسک واقع در L2-3 یا بین مهره‌های کمری شماره ۲ و ۳ قرار دارد. دیسک بین مهره‌ای از دو قسمت تشکیل می‌شود که عبارت‌اند از:

• لایه بیرونی دیسک (آنولوس فیبروزوس) یک حلقه کلفت و محکم از بافت فیبری.
• لایه مرکزی دیسک (نوکلئوس پولپوزوس) ماده نرم یا ژلاتینی‌تر قرار گرفته داخل قسمت محیطی.

بیرون زدگی دیسک

دیسک بین مهره‌ای به موازات بالا رفتن سن در سالمندان ، مایع خود را از دست می‌دهد و خشک می‌شود. در نتیجه فشردگی دیسک رخ می‌دهد که به نوبه خود می‌تواند به تخریب و متلاشی حلقه‌ی خارجی محکم دیسک بیانجامد و به این ترتیب هسته یا داخل حلقه امکان بیرون زدن از جایگاه خود و برجسته شدن را می‌یابد؛ به این عارضه بیرون زدگی دیسک می‌گویند. اکثر موارد بیرون زدگی دیسک کمر در مهره‌های پایین کمری، به ویژه در سطح‌های دیسک بین مهره ای L4-L5و دیسک بین مهره های L5-S1 رخ می‌دهند.

پارگی دیسک یا فتق دیسک

قسمت مرکزی داخلی دیسک کمر همگام با استمرار تخریب دیسک یا وارد آمدن فشار مداوم بر ستون فقرات عملاً بخش محیطی را پاره می‌کند و از آن خارج می‌شود؛ این عارضه را پارگی دیسک یا فتق دیسک می‌خوانند. سپس اجزای ماده‌ی دیسک به ریشه‌های عصبی قرار گرفته در پشت فضای دیسک فشار می‌آورند. این امر به بروز درد، ضعف، کرختی یا تغییر حواس پنجگانه در سالمندان می‌انجامد.

دلائل ایجاد دیسک کمر در سالمندان

دیسک کمر در سالمندان گاهی به یکباره در نتیجه وارد شدن فشار بیش از اندازه و ناگهانی پاره می‌شود ؛ برای مثال افتادن از نردبان و به زمین خوردن در حالت نشسته نیروی بسیار زیادی را به ستون فقرات وارد می‌کند، اگر این نیرو به اندازه کافی قوی باشد، یا به شکستگی مهره کمر در سالمندان یا به پارگی دیسک منجر می شود. خم شدن فشار فراوانی را به دیسک‌های بین مهره‌ای وارد می‌کند ؛ بنابراین چنانچه سعی کنید در حالت خم شده جسم بسیار سنگینی را بلند کنید ، نیروی وارده به احتمال قریب به یقین باعث پارگی دیسک کمر خواهید شد. برای درمان شکستگی مهره کمر در سالمندان می توان از : دارو درمانی ، استفاده از بریس ها ، فیزیوتراپی در منزل و جراحی کایفوپلاستی و ورتبرپلاستی استفاده کرد.

رایج‌ترین علل دیسک کمر در مهره‌های سینه‌ای

از این گذشته دیسک در نتیجه وارد شدن نیروی اندک نیز، معمولاً به دلیل ضعیف شدن قسمت محیطی در اثر برآیند آسیب‌های مکرر در گذر زمان، پاره می‌شود. همان‌طور که قسمت محیطی ضعیف و ضعیف‌تر می‌شود، سرانجام زمانی می‌رسد که خم شدن یا بلند کردن جسمی فشار بیش از اندازه‌ای را به دیسک وارد می‌کند. دیسک ضعیف شده در اثر عاملی پاره می‌شود که پنج سال پیش هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کرد. این روند در تأثیر بالا رفتن سن بر ستون فقرات ریشه دارد و رایج‌ترین علل دیسک کمر در مهره‌های سینه‌ای است.

تحریک شیمیایی ریشه‌های عصبی توسط ماده برجسته شده دیسک

ماده برجسته شده و راه یافته‌ی دیسک به درون مجرای نخاع می‌تواند به اعصاب مجرای نخاع فشار وارد کند. به علاوه شواهدی مبنی بر تحریک شیمیایی ریشه‌های عصبی توسط این ماده در دست است. هم تحت فشار قرار گرفتن ریشه عصب و هم تحریک شیمیایی بروز مشکلاتی را در زمینه‌ی چگونگی عملکرد اعصاب به دنبال دارند. تلفیق این دو عامل باعث درد، ضعف در سالمندان و کرختی در آن ناحیه‌ای از بدن می‌شود که این اعصاب مسئول منتقل کردن پیام‌ها و حس‌هایش هستند.

نشانه های دیسک کمر چیست؟

علائم یک بیماری در سالمند چیزی است که احساس می شود و در مورد آن به پرستار و مراقب سالمند در منزل خود گزارش می دهد ، در حالی که علامت چیزی است که افراد دیگر مثل پزشک تشخیص می دهند. برای مثال، درد یک نشانه است ، در حالی که جوش یک علامت است. نشانه اصلی درد کمر همانطور که از اسم این بیماری مشخص می باشد ، احساس درد در هر قسمت از کمر سالمند می باشد مثلاً درد پایین کمر یا درد بالای کمر، و گاهی اوقات تا باسن و پا امتداد پیدا می کند. در اغلب موارد علائم دیسک کمر در یک دوره زمانی کوتاه به خودی خود از بین خواهند رفت.

نخستین علامت پارگی یا بیرون زدگی دیسک

درد معمولاً نخستین علامت پارگی یا بیرون زدگی دیسک کمر به شمار می‌رود و غالباً در پشت بدن ، دقیقاً بالای دیسک دردناک و آسیب دیده ، بروز می‌یابد. اگر فتق دیسک به ناحیه‌ی مهره‌های سینه‌ای مربوط باشد ، درد در اطراف جلوی قفسه سینه نیز منتشر می‌شود. فشار یا تحریک اعصاب ناحیه سینه‌ای موجب بروز علائم دیسک کمر دیگری نیز می‌شود. فتق دیسک مهره‌های سینه‌ای بسته به عصب آسیب دیده دردی را در پی دارد که احساس می‌شود از قلب، شکم یا کلیه‌ها نشأت می‌گیرد. بیرون زدگی دیسک کمر معمولاً با توجه به شدت درد پشت بدن و پا تقسیم‌بندی می‌شوند. پا درد در سالمندان عموماً در امتداد گذرگاه عصب تحت فشار منتشر می‌شود. علائم درد منتشر شونده گاهی اوقات با ناتوانی حرکتی ، از دست دادن حواس پنجگانه در سالمندان و واکنش نشان ندادن همراه است. عوارض فشار پارگی دیسک‌های ناحیه‌ی سینه‌ای به نخاع سالمندان به شرح زیر می باشد :

•  فلج از کمر به پایین در سالمندان
•  تغییر در عملکرد روده و مثانه در سالمندان
• انجام حرکات اغراق‌آمیز به دلیل واکنش افزایش یافته یک یا هر دو پا
•  ضعف عضلانی در سالمندان ، کرختی یا گزگز کردن یک یا هر دو پای سالمند

نحوه تشخیص دیسک کمر در سالمندان

اگر پزشک بر مبنای سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی پی به وجود فتق دیسک کمر ببرد ، انجام آزمایش‌های دیگر ضرورتی پیدا نمی کند. در صورت نیاز پزشک به اطلاعات بیشتر یا جواب ندادن پاره شدن دیسک کمر پس از ۴ هفته ، احتمالاً دستور انجام ام ار ای ستون فقرات یا سی. تی. اسکن داده خواهد شد. پرتونگاری (اشعه ایکس) معمولاً برای این عارضه کاربردی ندارد، اما اگر سابقه پزشکی یا معاینه فیزیکی مبین وجود عارضه‌ای جدی‌تر مانند تومور، عفونت خون در سالمندان، شکستگی یا آسیب عصبی شدید باشد، یا اگر بیمار از پادرد و علائم دیگری رنج ببرد که پس از ۴ هفته درمان غیر جراحی درمان نشده‌اند، پزشک دستور انجام رادیوگرافی خواهد داد.

مراحل تشخیص دیسک کمر علاوه بر معاینه فیزیکی و بررسی کامل سابقه پزشکی شامل موارد زیر خواهند شد:

درمان دیسک کمر در سالمندان

مسلماً تمام دردهای ناحیه ستون فقرات پشتی و کمری با استفاده از یک شیوه ، درمان پذیر نیستند. ابتدا می بایست مشخص شود که درد ایجاد شده در این ناحیه چه علتی دارد و در صورتی که علت آن اسکلتی عضلانی باشد ، درمانهای غیر جراحی جهت درمان آن قابل استفاده می باشد. شایان ذکر است برخی از دردهای این ناحیه ممکن است به علت عوارض احشایی و یا علل دیگری که مستقیما با ستون فقرات مرتبط نیستند ایجاد شده باشد. پزشک سالمند با در نظر گرفتن نکات زیر درمان خاص دیسک کمر هر بیمار را طرح‌ریزی خواهد کرد:

1) نظر بیمار

2) نوع عارضه

3) پیش‌بینی روند بیماری در سالمند

4) شدت عارضه و گسترش آن در سالمند

5) سن، وضعیت سلامت عمومی و سابقه پزشکی

6) میزان تحمل در برابر داروها، روش‌ها یا درمان‌های خاص

الف : درمان دیسک کمر در سالمندان با فیزیوتراپی در منزل

از فیزیوتراپی و طب فیزیکی گاهی اوقات با اصطلاح توانبخشی سالمندان یاد می‌شود. پزشک جهت بهبود و حفظ توانایی‌های کاربردی ضروری برای انجام فعالیت‌های زندگی روزمرّه فیزیوتراپی را تجویز می‌کند. احتمال دارد فیزیوتراپی در درمان بدون جراحی دیسک کمر و محافظه‌کارانه پارگی و بیرون زدگی گنجانده شود یا به عنوان مراقبت پس از عمل جراحی در نظر گرفته شود. دکتر فیزیوتراپی متخصص ماهر و دارای مجوزی است که در زمینه‌ی درمان‌های فعال و غیرفعال و زیست‌مکانیک آموزش دیده است.

شماری از دکترهای فیزیوتراپی متخصص بخشی از بدن هستند یا با بیماران جهت رفع مشکل خاصی مانند گردن درد یا کمر درد کار می‌کنند. پس از آن که پزشک شما را به دکتر فیزیوتراپی معرفی کرد، او به نوبه‌ی خود بر مبنای تجویز پزشک معرف، برنامه خاص درمان دیسک کمر را طرح‌ریزی می‌نماید. در این برنامه اهداف درمانی و شرایط کنونی شما لحاظ می‌شود. این برنامه به تدریج تغییر می‌یابد و با افزایش آمادگی جسمی و نیازهای‌تان گسترش داده می‌شود. چنین برنامه‌ای احتمالاً یکی از سه درمان زیر یا تمام آنها را دربرمی‌گیرد:

• درمان غیرفعال : بدون مشارکت سالمند، یا با همکاری اندک وی، انجام می‌شود. فیزیوتراپیست درمان شامل ماساژ درمانی ، کشش و اولتراسوند را بر روی سالمند پیاده می‌کند.
• درمان‌های فعال : شامل تمرین‌های درمانی جهت افزایش انعطاف‌پذیری، قدرت، تعادل، هماهنگی و تحمل در سالمند می‌شوند.
• زیست‌مکانیک : اصلاح وضعیت اندامی و آموزش شیوه صحیح و ایمن حرکت دادن بدن را دربرمی‌گیرد.

ب : درمان دیسک کمر در سالمندان با استفاده از کمپرس گرم و سرد

1- گرما درمانی یکی از درمان هایی که توسط خود بیمار برای کاهش گرفتگی ماهیچه ها و نقاط ماشه ای ناشی از بیرون زدگی دیسک کمر انجام می شود. گرما باعث افزایش جریان خون و اکسیژن می شود. این درمان باعث کاهش درد و آرامش ماهیچه های دردناک می شود. در صورتیکه گرفتگی عضلات و دردهای شدید عضلات اولین مشکل شما است استفاده از حوله های گرم ، کمپرس گرم و انواع دیگر شکل های گرما درمانی می تواند ، به شما کمک کند و باعث کاهش درد شما شود.

2- سرما درمانی یا یخ درمانی یکی دیگر از درمان های موثر خانگی است که برای درمان التهابات و آسیب دیدگی بافت های نرم استفاده می شود. در موارد درد ناشی از بیرون زدگی دیسک کمر کمپرس های یخ ، بسته های ژل یخ می تواند باعث کاهش درد و التهابات در اطراف عصب های ستون فقرات که تحریک شده اند و یا تحت فشار هستند ، شود.

ج : درمان دیسک کمر در سالمندان با استفاده از مصرف دارو

خلاصه مطلب دیسک کمر در سالمندان

ستون فقرات از سی و سه مهره تشکیل می‌شود که توسط دیسک‌های اسفنجی از یکدیگر جدا می‌شوند. دیسک کمر در سالمندان گاهی به یکباره در نتیجه وارد شدن فشار بیش از اندازه و ناگهانی پاره می‌شود. درد معمولاً نخستین علامت پارگی یا بیرون زدگی دیسک کمر به شمار می‌رود و غالباً در پشت بدن ، دقیقاً بالای دیسک دردناک و آسیب دیده ، بروز می‌یابد. تشخیص این عارضه توسط پزشک انجام می شود که در صورت داشتن مشکل حمل سالمند شما می توانید از خدمات پزشکی در منزل بهره مند شوید و سپس به درمان آن بپردازید. جهت مشاوره رایگان می توانید با شماره های مرکز مهرپرور تماس حاصل فرمایید. همچنین اگر تجربه ای در این زمینه دارید لطفا با ما به اشتراک گذارید.