تقویت حواس پنجگانه در سالمندان – مراقب برای سالمندان
در این مقاله به بررسی به تقویت حواس پنجگانه در سالمندان – مراقب برای سالمندان می پردازیم.
سالمندان از نظر جسمی توان رقابت با جوانان را ندارند اما در بسیاری از فعالیت ها مانند پیاده روی، ورزش های سبک و سایر فعالیت های اجتماعی می توانند و بهتر است مشارکت داشته باشند .
سالمندان همچنین می توانند به فعالیت های ذهنی مثل مطالعه و شرکت در آموزش هاییکه به آنها علاقه دارند و سرگرمی های فکری ادامه دهند.
وضع سلامت جسمی سالمندان و میزان کارآمدی حواس پنجگانه آنان بسیار متفاوت از یکدیگر است. یک سالمند ۷۵ ساله ممکن است وقتی خیلی آرام هم صحبت می کنید بشنود. ، در حالی که یک سالمند ۶۵ ساله ممکن است حتی صدای زنگ در را هم نشنود؛ در هر صورت باید بدانیم رسیدن به دوران سالمندی همراه با تغییرات جسمی به خصوص کاهش قدرت بینایی، شنوایی، چشایی، بویایی، کاهش قدرت بدنی و هماهنگی حرکتی و سرعت واکنش در مقابل محرک ها را به همراه دارد.
از تغییرات جسمی دیگرسالمندی،این است که حساسیت سالمندان در مقابل سرما و گرما بیشتر میشود و سالمند نمیتواند بدن خود را در برابر گرما وسرما سازگار کند.
کاهش حساسیت گیرنده های حساس در حواس چشایی، بویایی و لامسه نسبت به محرک های بیرونی در دوران سالمندی کاملا مشخص است ودیده میشود. این مسئله باعث می شود تا سالمند در درک مزه ها، بوها و پی بردن به خصوصیات اشیاء از طریق لمس آنها با مشکلاتی روبه رو شود. با بی توجهی در خصوص مشکلات حسی سالمندان نوع رابطه ،امنیت ،سلامت جسمی و روانی سالمندان را به خطر نیندازیم.
حس چشایی در سالمندان
حساسیت گیرنده های چشایی نسبت به مزه ها در سالمندان، بعد از ۶۰ سالگی به طور محسوسی کاهش پیدا می کند. عواملی مانند کشیدن سیگار، استفاده از دندان مصنوعی، مصرف دارو و قرار گرفتن در معرض آلاینده های محیطی می توانند موجب ضعف توانایی سالمند در تشخیص مزه های مختلف شوند. ناتوانی در تشخیص مزه ها موجب می شود تا فرد سالمند از خوردن غذا لذت چندانی نبرد که این خود سبب کم غذایی و سوءتغذیه در سالمندان می شود.
تقویت حس چشایی در سالمندان
۱٫ افزودن چاشنی های مختلف ( در صورتیکه حساسیت نداشته باشند ) به مواد غذایی، آن را برای سالمندان لذت بخش تر و تشخیص غذاها را آسان تر می کند.
۲٫ سالمندان را به نکشیدن سیگار تشویق کنیم و آنها را از آلاینده های محیطی دور تگهداریم تا در تقویت حس چشایی سالمند موثر باشد.
۳٫ مواد غیرخوراکی یا مواد پرخطری که دارای ظروف مشابه داروها یا مواد خوراکی هستند؛ حتی الامکان باید از دسترس افراد سالخورده دور نگاه داشته شوند.
حس بویایی در سالمندان
تعداد گیرنده های حسی بویایی در سالمندان، پس از سن ۶۰ سالگی کمتر میشود وهمین باعث ضعف بویایی فرد سالمند می شود. علاوه بر آن، ناتوانی در یادآوری و به خاطر سپردن اسامی بوها نیز در کاهش سطح عملکرد این حس موثر است. شخص سالمندی که قادر به تشخیص بوی گاز یا بوی ناشی از سوختن مواد نیست، نمی تواند جهت گریز از موقعیت یا رفع عامل خطرساز، به موقع اقدام کند.بنابراین با توجه بیشتر ازسالمندان وبا مراقبت بیشتر با گرفتن یک مراقب یا پرستار متعهد از سالمندانمان مراقبت کنیم تا مشکلی برایشان به وجود نیاید.
تقویت حس بویایی در سالمندان
۱٫ اشیاء و مواد دارای بوهای مختلف را در اختیار فرد سالمند قرار دهیم و به سالمند کمک کنیم تا با بو کردن آنها، بوی هر ماده را تشخیص دهند.این باعث میشود حس بویایی سالمندان تقویت شود .
۲٫ در جایی که فرد سالمند زندگی می کند ، تا جاییکه می شود نباید از مواد دارای بوهای تند استفاده شود. همچنین ضروری است که آلاینده های محیطی را به حداقل رساند تا توانایی درک تفاوت میان بوها برای شخص سالمند مقدور شود.
حس لامسه در سالمندان
تجربه دوران سالمندی، معمولا با کاهش توانایی های لمسی به ویژه در دست ها و نوک انگشتان همراه است. دلیل آن نیز کاهش جریان خون در اندام های دور از قبل مانند دست ها و پاها است که به ویژه پس از سن هفتاد سالگی بروز می کند. بنابراین سالمندانی که بیش از سایرین نیازمند بهره گیری از حس لامسه خود هستند (مانند سالمندان نابینا) طی این دوره با مشکلات جدی مواجه می شوند.
تقویت حس لامسه در سالمندان – پرستار برای سالمند
تقویت حس لامسه در سالمندان
۱٫ تمرین حس لامسه در سالمندان باعث میشود تا تفاوت های قابل لمس دار اشیاء (زبری، نرمی، سردی، گرمی، اندازه و سایر ویژگی ها) را تا حد زیادی درک کند. لذا می توان مواد و اشیاء مختلف را در اختیار فرد سالمند بگذاریم و از او بخواهیم که تفاوت های آنها را توضیح دهد. تشویق افراد سالمند به حرکت دادن دست ها و پاها به ویژه نرمش انگشتان به افزایش جریان خون و حفظ ورزیدگی اندام های لمسی آنان کمک فراوانی می کند.
-
لمس دقیق اشیاء در صورتی برای افراد سالمند آسان تر خواهد بود که این اشیاء عاری از هر گونه آلودگی باشند. بنابراین رعایت نکات ایمنی مانند پاکیزگی وسایل مورد استفاده سالمندان و پرهیز از جابجایی مکرر آنها، سالمندان را در لمس این وسایل با مشکلات کمتری مواجه می سازد.
بسیاری از سالمندان به دلیل کم بینایی، برای پیدا کردن اشیاء از حس لامسه خود استفاده می کنند، بنابراین اشیای برنده یا حرارت زا را از دسترس آنان دور کنیم، ضمن آن که استفاده از نشانه های لمسی نیز می تواند محیط زندگی آنان را ایمن تر و تردد آنها را آسان تر سازد.
حس بینایی در سالمندان
ضعف یا فقدان کامل حس بینایی، بیشترین محدودیت را بر فرد سالمند تحمیل می کند .
عوامل بروز آن عبارتند از:
۱٫ کدورت بیش از حد عدسی، موجب بروز بیماری آب مروارید می شود. این بیماری اگر گسترش یابد ، می تواند موجب نابینایی سالمند شود. تعداد مبتلایان به آب مروارید، از دوره میانسالی تا اواخر کهنسالی (مرحله پیری) ۱۰ برابر افزایش می یابد. چنانچه بیمار را به موقع تحت درمان قرار دهیم، با عمل جراحی می توان مشکل را در افراد وسالمندان حل کرد.
۲٫ تخریب سلول های حساس به نور در مرکز شبکیه چشم، یکی از مهم ترین عوامل بروز نابینایی در سالمندان است که به دلیل کهولت سن ابتلا به دیابت، قرار گرفتن در معرض نور شدید خورشید یا پاره ای حوادث محیطی ایجاد می شود.
علاوه بر رعایت مسائل ایمنی به ویژه ایمن سازی منزل سالمند، مراجعه به موقع به پزشک و استفاده از رزیم های غذایی مناسب، و مراقبت کردن از سالمند با کمک یک مراقب یا پرستار می تواند از بروز یا پیشرفت بسیاری از آسیب های بینایی دوران سالمندی جلوگیری کند. توجه به برخی نکات هنگام مراقبت از فرد سالمند می تواند اثرات منفی ناشی از ضعف بینایی را در زندگی آنها به حداقل برساند:
نکاتی که باید به آنها توجه کرد:
الف – تیزبینی و دقت بینایی در افراد سالمند تا حد زیادی کاهش می یابد. سالمندان در زمینه تردد،رفتن از محیط های روشن به فضاهای تاریک و تشخیص اشیاء در فضاهایی که نور ندارند و انجام فعالیت های روزمره با دشواری هایی مواجه می شوند. توجه و مراقبت دائم و آگاه ساختن این افراد نسبت به موانع و شرایط محیطی، از بروز بسیاری حوادث جلوگیری می کند.
ب- استفاده از رژیم های غذایی سالم و مناسب، در پیشگیری از بروز یا تشدید آسیب های بینایی در سالمندان موثر خواهد بود. استفاده کردن دائم از سبزیجات و ویتامین ها می تواند از تخریب سلول های مرکزی شبکیه در سالمندان جلوگیری کند. همچنین مصرف به موقع غذاها و پرهیز از مصرف مواد پرچرب و مواد قندی، در این رابطه دارای اهمیت بسیار است.
ج – بسیاری از سالمندان مبتلا به آسیب های بینایی، با اضطراب، افسردگی و ضعف اعتماد به نفس دست به گریبانند. برقراری ارتباط مناسب با این افراد و آگاه ساختن آنان از جنبه های مختلف این نقایص و مطمئن ساختن آنان در خصوص دریافت مراقبت های لازم، آنها را به زندگی امیدوارتر می سازد.
حس شنوایی در سالمندان
کاهش جریان خون در گوش، موجب مرگ سلول های شنوایی گوش داخلی و در نتیجه ضعف شنوایی در سالمندان می شود. سالمندان کم شنوا یا ناشنوا طبیعتا از سطح ایمنی پایین تری در ارتباط های اجتماعی برخوردارند، به ویژه آن که ناتوانی در درک گفتار اطرافیان، آنان را در برقراری ارتباط با مشکلات عدیده ای مواجه می سازد و در برخی اوقات، موجب طردسالمندان حتی از سوی نزدیکان واطرافیان آنها می شود.
برخورد با سالمندان دچار ضعف شنوایی
-
هنگام صحبت با سالمند داد نزنیم بلکه بهتر است به طور واضح و شمرده صحبت کرد و هنگام تکرار کلمات، صبر و حوصله بیشتری به خرج دهیم.
۲٫ وقتی علائمی از ضعف شنوایی، عفونت یا درد گوش در فرد سالمند دیدیم باید بلافاصله وی را جهت انجام معاینات، نزد پزشک متخصص برد تا با اقدام های درمانی به موقع (مانند استفاده از سمعک) از بروز مشکلات بعدی در سالمندان جلوگیری شود.
۳٫ هنگام گفتگو با افراد سالمند دچار مشکل شنوایی باید حتی الامکان از سروصداهای زائدکم کرد تا سالمند بتواند کلام را به خوبی درک کند. سالمند کم شنوا برای درک بهتر صحبت های ما به صورت مان نگاه می کند تا از حالت چهره و اشاره های ما، منظورمان را بهتر درک کند، هنگام صحبت با فرد سالمند باید آرامش مان را حفظ کنیم، کلمات را شمرده و واضح ادا کنیم و اشاره های سر و دست را با گفتارمان همراه سازی تا سالمند اذیت نشود واحساس ناخوشایند نداشته باشد که از نظر روح وروان آسیب نبیند وباعث بیماریهای دیگر مثل افسردگی و…. شود.
