درمان مننژیت (Meningitis) : علائم مننژیت ، انواع آن+روش های درمان و پیشگیری

بیماری مننژیت التهاب و عفونت پرده مغزی می باشد. التهاب توسط عفونت مایع اطراف مغزی و نخاعی بوجود می آید. درمان مننژیت بصورت فوری از آن جهت که بیماری عفونی و مرگبار است اهمیت دارد. توجه به علائم مننژیت در تشخیص بموقع بیماری و درمان آن کمک می کند. در این مقاله از سایت مرکز خدمات پرستاری پارسیان مهرپرور به روش های تشخیص و درمان مننژیت می پردازیم.

بیماری مننژیت مغزی چیست ؟

بیماری مننژیت (به انگلیسی : Meningitis) به فارسی بیماری آماس سر، به التهاب پرده‌های محافظی که مغز و نخاع را پوشانده اند می گویند. این التهاب ممکن است عامل ویروسی، باکتریایی یا سایر ریزاندامگان را داشته باشد. این بیماری گاهی در اثر تجویز داروهای خاصی به وجود می آید. بیماری مننژیت به دلیل نزدیکی التهاب به مغز و نخاع، ممکن است زندگی بیمار را دچار ریسک کند. تشخیص و درمان مننژیت از این لحاظ ضرورت دارد.

علل ایجاد مننژیت در سالمندان

• قارچ
• باکتری
• ویروس
• سرطان ها
• آسیب جسمی
• حساسیت به دارو
• تحریکات شیمیایی

علائم مننژیت

• تب و لرز
• بی قراری
• سفتی گردن
• سردرد شدید
•  تنفس سریع
•  تحریک پذیری
• تغییرات ذهنی
• تهوع و استفراغ
• حساسیت به نور
• کاهش هوشیاری
• قوس سر و گردن به عقب
• برآمدگی استخوان جمجمه

مننژیت باکتریایی کشنده است. در موارد غیر کشنده، معلولیت دائمی می دهد و شامل قطع عضو و یا زخم شدید می باشد.

انواع مننژیت در سالمندان

مننژیت معمولاً به علت عفونت با ریزاندامگان عارض می‌شود. اکثر عفونت‌ها به دلیل ویروس است،و باکتری، قارچ، و تک‌یاخته‌ها علت‌های رایج بعدی هستند. اصطلاح «مننژیت بدون عفونت» به مواردی از مننژیت گفته می‌شود که در آن‌ها هیچ‌گونه عفونت باکتریایی قابل تشخیص نیست. این نوع مننژیت معمولاً علتی ویروسی دارد، اما ممکن است به دلیل عفونت باکتریایی باشد که بخشی از آن درمان شده‌است، وقتی که باکتری از مننژها ناپدید می‌شود یا پاتوژنها فضایی متصل به مننژها را عفونی می‌کنند (مثلاً سینوزیت). التهاب غشاء داخلی قلب (عفونت دریچه‌های قلب که خوشه‌های کوچکی از باکتری را در جریان خون پخش می‌کند) ممکن است علت مننژیت بدون عفونت باشد. در ادامه مقاله انواع مننژیت را معرفی می کنیم :

۱ – مننژیت باکتریایی

نیاز به بستری کردن فوری در بیمارستان دارد. این باکتری بسیار خطرناک و کشنده می باشد. هنگامی که باکتری وارد خون شود، باعث آسیب زدن و تخریب دیواره عروق خونی می شود و موجب خونریزی در پوست و اعضای داخلی می شود.

علائم مننژیت باکتریایی

تب، خستگی، تهوع، سردی دست ها و پاها، لرز سرد، درد شدید عضلات و مفاصل، درد سینه و یا شکم، تنفس سریع، اسهال و در مراحل بعدی بثورات پوستی است.این نوع مننژیت، در کمتر از چند ساعت فرد را از پا درمی آورد.و حتی گاهی هم در موارد غیر کشنده، معلولیت دائمی می دهد و شامل قطع عضو و یا زخم شدید در فرد مبتلامی باشد. علائم مننژیت باکتریایی بعد از ۳ تا ۷ روز ظاهر می شود. حتی در نوزادان تازه متولد شده هم ممکن است علائمی همچون: تب، سردرد و سفتی گردن وجود نداشته باشد و یا به سختی متوجه این علائم شویم.

نشانه های مننژیت باکتریایی در سالمندان

غیرفعال بودن، تحریک پذیر بودن ، استفراغ و کاهش اشتها. در سالمندان پزشک عکس العمل سالمند را می بیند و تشخیص می دهد که سالمند دچار مننژیت شده است یا نه. اگر چه علائم اولیه مننژیت باکتریایی و ویروسی شبیه هم می باشند، باید به این موضوع مهم توجه داشت که علائم بعدی مننژیت باکتریایی نظیر تشنج و کما بسیار خطرناک می باشد.

۲- مننژیت ویروسی

خفیف تر است و غالبا بیشتر از مننژیت باکتریایی رخ می دهد. این نوع بیماری ، ناشی از عفونت روده ای می باشد. معمولا در اواخر تابستان و اوایل پاییز ایجاد می شود. غالبا این بیماری بچه های کمتر از پنج سال و بزرگسالان زیر ۳۰ سال را دچار می کند. علائم این نوع مننژیت کاملا در نوزادان و سالمندان با هم تفاوت دارد.

علائم مننژیت ویروسی در کودکان و نوزادان به صورت نشانه هایی مثل:

• تب
• بد غذایی 
• تحریک پذیری
• سخت بیدار شدن 

علائم مننژیت ویروسی در سالمندان  به صورت نشانه هایی مثل:

• تب بالا
• سفتی گردن
• کاهش اشتها
• خواب آلودگی 
• سردرد شدید
• تهوع و استفراغ
• حساسیت به نور
• مشکل در بیدار شدن

اصولا علائم این نوع مننژیت معمولا ۷ تا ۱۰ روز طول می کشد.

۳ – مننژیت قارچی

هم یک نوع از این بیماری می باشد. علائم این مننژیت بسیار شبیه به انواع دیگر مننژیت می باشد. به هر حال، این علائم به تدریج خود را نشان میدهد و کم کم ظاهر می شوند. علائم مشترک شامل سردرد، تب، تهوع و سفتی گردن می باشد. علائمی که فقط خاص این بیماری است عبارتند از: بیزاری از نور ، تغییر در وضعیت ذهنی، گیجی، توهم و تغییرات شخصیتی که اینها نشانه های خاص مننژیت هستند .

افرادی که مبتلا میشوند و در معرض خطر حدود ۱۰ درصد از بیمارانی که مبتلا میشوند ، می میرند و در موارد غیر کشنده، افراد دچار آسیب مغزی، از دست دادن اندام و یا ناشنوایی می گردند.هر شخصی در هر شرایط سنی میتواند به این بیماری مبتلا شود نوزادان کمتر از یک ماه به علت اینکه هنوز سیستم ایمنی بدنشان ضعیف است، بیشتر در معرض خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند.

افرادی که در تماس با بیمار دچار مننژیت ویروسی می باشند، شانس زیادی برای مبتلا شدن به این عفونت را دارند، اما بیماری آنها شبیه عوارض مننژیت نمی باشد و با نشانه های دیگری بروز میکند .باید به این موضوع مهم توجه داشته باشید که: تشخیص زودهنگام و درمان مننژیت به موقع مننژیت باکتریایی، از آسیب دائمی عصبی جلوگیری می کند.

روش های تشخیص مننژیت در سالمندان

• آزمایش خون
• رنگ آمیزی خاص
• سی تی اسکن سر
• عکسبرداری قفسه سینه
• کشیدن مایع مغزی نخاعی

عوارض جانبی مننژیت

عوارض این اختلال می‌تواند شدید باشد. هرچه بیشتر شما یا فرزندتان این بیماری را بدون درمان داشته باشید، خطر ابتلا به تشنج و آسیب‌های عصبی دائمی، از جمله:

• اختلال در صحبت کردن
• از دست دادن شنوایی
• ناتوانی‌های یادگیری
• مشکل حافظه
• نارسایی کلیه
• ضربه مغزی
• تشنج
• شوک
• مرگ

با درمان مننژیت بصورت سریع، حتی بیماران مبتلا به مننژیت شدید می‌توانند بهبود خوبی داشته باشند.

درمان بیماری مننژیت ( درمان دارویی )

اصولا برای مننژیت باکتریایی، آنتی بیوتیک تجویز می شود. نوع آنتی بیوتیک بستگی به باکتری دارد که باعث عفونت شده است.افراد مبتلا شده به مننژیت ویروسی، به خودی خود، بعد از ۷ تا ۱۰ روز بهبود می یابند. بیماران مبتلا به مننژیت قارچی که نوع دیگری از این بیماری می باشد، داروهای ضد قارچ با دوز بالا دریافت می کنند.افراد با سیستم ایمنی ضعیف، مانند: بیماران ایدزی، دیابتی و یا سرطانی، غالبا نیاز به دوره درمان طولانی تری دارند.دیگر داروها و مایعات داخل وریدی درمان کننده علائمی همچون : ورم مغز، شوک و تشنج می باشد. برخی از بیماران بر اساس شدت بیماری و نیاز به داروها، باید در بیمارستان بستری شوند و نیاز به رسیدگی و دوره درمان طولانی تری دارند .

عوارض بیماری مننژیت در سالمندان در صورت عدم درمان مننژیت

•  تجمع مایع بین جمجمه و مغز
• آسیب های مغزی
• کاهش شنوایی
•  هیدروسفالی
• تشنج

پیشگیری از ایجاد مننژیت قبل از درمان مننژیت

تزریق به موقع و به هنگام واکسن هموفیلوس نوع B در کودکان جلوی یک نوع از مننژیت را می گیرد. واکسن کونژوگه پنوموکوک : در حال حاضر در دوران کودکی ایمن سازی می کند و در پیشگیری از مننژیت پنوموکوکی بسیار موثر است. افرادی که در منزل فرد مبتلا کار میکنند و افراد ساکن در منزل فرد مبتلا که در تماس با بیمار مبتلا به مننژیت مننگوکوکی هستند ، برای جلوگیری از عفونی شدن، حتما باید آنتی بیوتیک دریافت کنند تا به این بیماری مبتلا نشوند .گوشت ها باید کاملا پخته شود و به صورت نیم پخته مصرف نشود و از مصرف پنیر ساخته شده از شیر غیر استریلیزه کاملا پرهیز کنید.
استراحت کافی کنید. سایر روش های پیشگیری از مننژیت :

• در تماس با افراد آلوده نباشید.
• موش ها را از محل زندگیتان دور کنید.
• دستگیره های درب را با آب و صابون بشویید و ضدعفونی کنید.
• مراقب گزش پشه و حشرات دیگر که می تواند حامل بیماری باشد، باشید .
• دست های خود را پس از دستشویی، تعویض پوشک، سرفه و پاک کردن بینی کاملا بشویید.
• از بوسیدن و به اشتراک گذاشتن لیوان، قاشق، چنگال، بشقاب و ماتیک با افراد آلوده خودداری کنید.

آیا مننژیت واگیردار است؟

مننژیت باکتریایی و ویروسی واگیردار هستند، البته هیچ‌کدام به واگیرداری سرماخوردگی یا آنفلوآنزا نیستند. احتمال انتقال هر دو از طریق ذرات ترشحات تنفسی در حین برخوردهای نزدیک مانند بوسیدن، عطسه یا سرفه کردن به طرف کسی وجود دارد، اما صرف تنفس هوایی که فرد مبتلا به مننژیت در آن نفس کشیده‌است باعث انتقال آن‌ها نمی‌شود.مننژیت ویروسی معمولاً توسط آنتروویروس‌ها به وجود می‌آید، و بیشتر از طریق آلودگی مدفوعی منتشر می‌شود.احتمال آلودگی را می‌توان با تغییر رفتارهای منجر به انتقال کاهش داد.

واکسن مننژیت چیست؟

واکسن مننگوکوک برای پیشگیری از مننژیت نوجوانان در سنین ۱۱ تا ۱۲ سال و نوجوانان در سن ۱۵ سال که هنوز واکسن مننژیت نزده اند. تمام دانشجویان سال اول که در خوابگاه زندگی می کنند و هنوز واکسینه نشده اند. کودکان دارای دو سال و بیشتر که طحال ندارند و یا دارای مشکلات سیستم ایمنی هستند. افرادی که به کشورهایی که در آنها، مننژیت مننگوکوک شایع است، سفر می کنند. در برخی جوامع که شیوع این مننژیت زیاد می باشد.

عوارض واکسن مننژیت

اول از همه، مهم است بدانید که واکسن مننژیت نمی‌تواند باعث بیماری مننژیت شود و نمی تواند به درمان مننژیت کمک کند. اگر نسبت به تزریق مننژیت واکنش حساسیتی دارید، احتمالاً واکنش خفیفی خواهد بود. عوارض جانبی تزریق این واکسن عبارت‌اند از :

• تب موقت
• درد خفیف و قرمزی در محل تزریق

در برخی موارد نادر، واکسن مننژیت می‌تواند واکنش حساسیتی نادر ایجاد کند. علائم این واکنش شامل موارد زیر است:

• رنگ‌پریدگی
• اضطراب یا سردرد
• انقباض شکم، اسهال، استفراغ
• کهیر، خارش، گرم بودن پوست یا قرمزی
• ضعف، گیجی، سردرد خفیف یا از دست دادن هشیاری
• گرفتگی صدا، خس‌خس کردن، اشکال در تنفس یا تورم