عفونت بند ناف نوزاد همواره یک موضوع نگران کننده برای والدین است. مراقبت از نوزادان کاری حساس و دشوار است. ناف نوزاد از بخشهای حساس بدن اوست و نیاز به مراقبت خاصی دارد. در صورت عدم رعایت بهداشت و مراقبت صحیح، بند ناف نوزاد میتواند دچار عفونت شود.دلیل ترشح ناف چیست؟ جهت تسریع در افتادن بند ناف نوزاد چه باید کرد؟ کدام دارو برای عفونت ناف استفاده میشود؟ آیا پماد تتراسایکلین برای عفونت ناف نوزاد قابل استفاده است؟ به دلیل اهمیت این موضوع در این مقاله از مرکز مهرپرور مسائل مربوط به بند ناف نوزاد را در عناوین زیر بررسی میکنیم :
بند ناف نوزاد
وقتی که جنین در رحم مادر است از طریق جفت مواد غذایی و اکسیژن لازم را دریافت میکند. بند ناف جفت را به شکم جنین وصل میکند. ساختار جفت یک سیاهرگ و دو سرخرگ نافی میباشد که مجاری ارتباطی بین مثانه و دستگاه گوارش در آن وجود دارد. بعد از متولد شدن نوزاد بند ناف را از نزدیک بدن قطع میکنند و با گیره به انتهای آن وصل میکنند. اگر بند ناف به خوبی نبندید احتمالاً دچار خونریزی شود.
مراحل افتادن بند ناف نوزاد
بند ناف در ابتدا زرد رنگ است که به تدریج قهوه ای و سیاه میشود. زمان افتادن بند ناف در نوزادان ۷ تا ۹ روز است و گاهاً تا یکماه به طول میانجامد. این جدا شدن باعث ایجاد زخم کوچکی میشود که آن هم بعد از چند روز برطرف خواهد شد. هنگامی که ریشهٔ بند ناف جدا میشود، ممکن است مقدار کمی خون در پوشک نوزاد مشاهده کنید که امری طبیعی است.
نوزادان ممکن است دچار یکی از مسائل مربوط به بند ناف شوند:
- عفونت بند ناف نوزاد
- دیر جدا شدن بند ناف نوزاد
گاهی با جدا شدن ریشهٔ بند ناف مقداری مایع شفاف یا زرد رنگ از محل آن بیرون میآید یا مقداری گوشت مرده نیز ممکن است در محل آن باقی بماند که خوبهخود برطرف میشود. گاهی نیز ممکن است نیاز داشته باشد تا توسط پزشک نوزاد تان از بین برود. بهطورکلی این اتفاق مهمی نیست و جراحی توسط پزشک در این قسمت کاملاً بدون درد است.
علت دیر افتادن بند ناف نوزاد
اگر بند ناف نوزاد تا یک ماه بعد از تولد نیفتاد ممکن است به دلائل زیر باشد که هر دو این موارد توسط پزشک متخصص باید تشخیص و درمان شود.
- نوزاد دچار بیماریهای نقص ایمنی باشد
- ناف نوزاد عفونت کرده باشد
زودتر افتادن بند ناف نوزاد چگونه امکان پذیر است ؟
پزشک بعد از تولد نوزاد به بند ناف میزند و از محلی نزدیک به بدن نوزاد آن را قطع میکند. نگران نباشید، در بند ناف نوزاد هیچ عصبی وجود ندارد و این مراحل برایش بدون درد است. دغدغه مادران تسریع در افتادن بند ناف است. اما سوال اینجاست که زودتر افتادن بند ناف نوزاد چگونه امکان پذیر است و چه مزیتهایی دارد ؟
حدود هفت تا 14 روز برای خشک شدن و افتادن انتهای بند ناف زمان نیاز است و از آن زخم کوچکی به جا میماند که ممکن است، برای بهبودی و بستهشدن کامل به گذشت چند روز بیشتر نیاز باشد. درحقیقت اگر میخواهید این روند هر چه زودتر به اتمام برسد، در هوای گرم، به فرزندتان فقط پوشک و بالاتنه بپوشانید و اجازه دهید تا جریان هوا روند خشک شدن را سرعت بخشد. هرگز به کشیدن بند ناف اقدام نکنید، حتی اگر به نظر افتاده و در ظاهر به نخی بند است.
یکی از بیماریهایی که ممکن است نوزاد را در این دوران تهدید کند عفونت ناف است. این عفونت به دلیل عدم رعایت بهداشت و مراقبت صحیح اتفاق میافتد. چنانچه بند ناف تا یک ماه بعد از تولد نیفتاد ممکن است نوزاد دچار بیماریهای نقص ایمنی باشد.
بعد از افتادن بند ناف نوزاد چه باید کرد؟
یک روز هنگام تعویض پوشک، متوجه خواهید شد که بند ناف جدا شده است. کارها و نکاتی برای مراقبت از بند ناف نوزاد تا زمان افتادن آن وجود دارد. این مراقبتها شامل موارد زیر است:
- بند ناف را دستکاری نکنید و از کشیدن بند ناف بپرهیزید.
- زدن بتادین و حتی روغن زرد به بند ناف مطلقا ممنوع است.
- مهمترین مسئله در مراقبت از بند ناف، تمیز و خشک نگه داشتن آن است.
- هنگام بستن پوشک، بند ناف را زیر آن قرار ندهید تا با ادرار تماس پیدا نکند.
- استحمام با آب را تا چند روز دیگر به تعویق بیندازید و سپس اجازه دهید کودکتان در وان حمام کند.
- گاهی در محل اتصال بندناف به بدن نوزاد، ترشح شیری رنگ و بی بو و یا یکی دو قطره خون خارج میشود که اهمیتی ندارد.
- هنگام تعویض پوشک قسمت بالایی پوشک را تا بزنید تا بند ناف کاملا بیرون باشد و در معرض هوا قرار بگیرد تا زودتر خشک شود.
علائم عفونت بند ناف نوزاد بعد از افتادن
بند ناف کوتاه شده خود به خود از خون خالی میشود و رفته رفته طی سخت، خشک و سیاه میشود. بند ناف در این حالت محیط مناسبی برای رشد باکتریها است. باکتریهای موجود در بند ناف منجر به عفونت ناف میشود که در ۲ تا ۳ روزگی نوزاد اتفاق میافتد. عفونت بند ناف نوزاد یکی از بیماریهای بند ناف در دوران نوزادی است.در صورت وجود علائم زیر مخصوصا اگر همراه با بیحالی و تب باشد، احتمال عفونت شدید بند ناف وجود دارد.
نشانههای عفونت ناف نوزاد به شرح زیر است و عکس عفونت ناف نوزاد در تصویر بالاست :
- قرمزی اطراف ناف نوزاد
- بوی بد گرفتن بند ناف نوزاد
- تورم و سفت شدن دور ناف نوزاد
- ترشحات ناف نوزاد بعد از افتادن بند ناف
- دیر افتادن بند ناف (یعنی اگر بند ناف تا روز ۱۵ ام نیفتاده باشد)
علل چرک کردن بند ناف نوزاد
خانوادهها باید مسائل بهداشتی را در مراقبت از ناف نوزاد رعایت کنند. ناف را دستکاری نکنند و پس از استحمام نوزاد، ناف او را خشک و تمیز کنند. همچنین باورهای غلطی در برخی خانوادهها مبنی بر خمیر گرفتن بندناف و مالیدن بندناف با بعضی از روغنها وجود دارد که موجب عفونت در بندناف نوزاد میشود. برخی باورهای نادرست موجب شده که خانوادهها بر روی ناف نوزادان خمیر، الکل یا روغن قرار دهند که این روشها برای سلامت نوزاد خطرناک است. در صورت بریدن بند ناف به طور غیر بهداشتی یا با آلودگی، باعث عفونت ناف در نوزادان میشود. بازی با بند ناف مهمترین عامل بروز عفونت ناف نوزاد است. شایع ترین علت عفونت ناف نوزاد، دستهای آلوده مراقبین است.
چه نوزادانی بیشتر در معرض عفونت ناف هستند؟
- نوزادانی که لوله نافی دارند.
- نوزادانی که کمتر از ۲٫۵ کیلوگرم وزن دارند.
- نوزادانی که با کیسه آب پاره به دنیا میآیند.
- نوزادی که در شرایط غیر بهداشتی به دنیا آمده است.
عوارض عدم درمان به موقع عفونت بند ناف نوزاد
در صورتی که عفونت ناف به موقع درمان نشود عفونت به خون کودک راه پیدا میکند. نشانههای عفونت خون کودک نیز بیقراری و عدم مصرف شیر، بی حالی، نفخ شدید شکم است. در موارد شدیدتر عفونت از خون به استخوان، مفاصل و پردههای اطراف مغز و نخاع میرود. در این شرایط نوزاد دچار عفونت در سایر دستگاههای بدن میشود. تشخیص به موقع اهمیت زیادی دارد. زمانی که تورم و قرمزی در بندناف نوزاد مشاهده کردید، فورا به پزشک مراجعه کنید.
درمان عفونت بند ناف نوزاد
برای درمان موضعی و ضدعفونی، نوزاد باید بستری و تزریق آنتیبیوتیک صورت بگیرد تا نشانههای عفونت بهتر شود. تجویز روتین داروی آنتی سپتیک مانند الکل نه تنها نقشی در پیشگیری از عفونت ندارد، بلکه افتادن بند ناف را ممکن است به تاخیر اندازد. استفاده روتین و مکرر از بتادین بر روی پوست نوزاد، به دلیل توانایی بالای جذب پوست نوزاد و وجود ید در بتادین، خطر ابتلا به کم کاری گذرای تیروئید را ایجاد میکند.
پماد تتراسایکلین برای ناف نوزاد
نیازی نیست به دنبال اسم پماد برای عفونت ناف نوزاد باشید. در عفونتهایی که محدود به ناف هستند معمولا آنتیبیوتیک موضعی مانند پماد تتراسیکلین کفایت میکند. اما در عفونتهای گستردهتر، کودک ممکن است به انواع دارویی دیگری جز پماد برای ناف نوزاد مانند آنتیبیوتیک وریدی و همچنین بستری در بیمارستان نیاز پیدا کند.
گرانولوم نافی و تفاوت آن با ترشحات نافی چیست؟
گرانولوم ناف یک توده مرطوب و قرمز از بافت است که میتواند روی ناف نوزاد (ناف) ایجاد شود. میتوان آن را در چند هفته اول زندگی، پس از خشک شدن و افتادن بند ناف مشاهده کرد. معمولاً این یک مشکل جزئی است که آنطور که به نظر میرسد خطرناک نیست.
گاهی ممکن است با ترشحات ناف نوزاد بعد از افتادن بند ناف همراه باشد اما نباید آن را با عفونت اشتباه گرفت. گرانولوم ناف باعث درد نمیشود. بنابراین اگر ترشح زرد رنگ بعد از افتادن ناف نوزاد زیاد شد و محل دردناک شد ممکن است عفونت باشد و باید با پزشک مشورت کرد. بسیاری از گرانولومهای ناف خود به خود بهبود مییابند و نیازی به درمان ندارند.
برای رفع گرانولوم نافی برای شش تا هشت هفته اول پس از مشاهده، بالای پوشک کودک را طوری تا کنید که ناحیه ناف در معرض هوا قرار گیرد. محل را با آب گرم تمیز کنید. به زودی این بافت برطرف میشود.
درمان خانگی و گیاهی عفونت ناف نوزاد بعد از افتادن بند
استفاده از آب نمک گرم میتواند عفونت باکتری شکمی را درمان کند. گرمای آب جریان خون به ناحیه را افزایش میدهد. نمک باعث جذب رطوبت درون ناحیه شکم می شود و به بهبودی آن کمک میکند. این ماده یک ضد عفونی کننده موثر است.
1- آب نمک گرم برای درمان عفونت ناف نوزاد
طریقه مصرف آب نمک برای درمان عفونت ناف نوزاد: یک قاشق چایخوری نمک به یک فنجان آب گرم اضافه کنید و آن را حل کنید. محل را محلول را با استفاده از تکه ای پنبه حاوی آب نمک بشوئید و سپس خشک نمایید. پس از خشک کردن ناحیه میتوانید از کرم ضد باکتری استفاده کنید. این روش را یک یا دو بار در روز تا بهبودی عفونت ناف تکرار کنید.
2- استفاده از روغن درخت چای برای درمان عفونت بند ناف کودک
روغن درخت چای یکی دیگر از روشهای مؤثر طبیعی برای درمان عفونت ناف است.
طریقه مصرف : ۴ یا ۵ قطره روغن درخت چای را در ۱ قاشق چای خوری روغن زیتون یا روغن نارگیل مخلوط کنید. با یک تکه پنبه روغن را به ناحیه، بمالید. ۱۰ دقیقه صبر کنید، سپس آن را با یک پارچه تمیز پاک کنید. این درمان را ۲ تا ۳ بار در روز انجام دهید.
روش های پیشگیری از عفونت ناف نوزاد
بند ناف باز است و در صورت تماس با مواد خارجی عفونت به وجود میآید. پرستار کودک و مادر هنگام تعویض پوشک نوزاد دقت داشته باشند تا قسمت بند ناف از پوشک بیرون باشد.فشار به بند ناف و آزاد نبودن آن باعث تجمع میکروب و ایجاد عفونت میشود. از مهمترین روش های پیشگیری از عفونت بند ناف نوزاد موارد زیر است:
- طبق باورهای قدیم بند ناف را خمیر نگیرید.
- نوزاد لباس آزاد بپوشد تا بند ناف به شکم نچسبد.
- مادر برای تعویض پوشک نوزاد دستهایش را بشوید.
- برای زودتر افتادن بند ناف نوزاد به آن الکل، پماد یا بتادین نزنید.
- به بند ناف روغن نمالید. (رطوبت محیط مناسبی برای رشد میکروب است)
علائم خطرناک عفونت بند ناف و مراجعه به پزشک
هنگامی که علائم عفونت ناف نوزاد مانند ترشحات چرکی فراوان ناف یا قرمزی بیش از یک سانتیمتر اطراف ناف مشاهده شد، به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید تا ببینید برای برای درمان عفونت ناف نوزاد چه باید کرد:
- اگر علائم نوزاد پس از دو روز از شروع درمان بدتر شد یا علامت جدیدی به او اضافه شد.
- اگر کودک، بیمار به نظر میرسد یا شما نگرانی خاصی در این زمینه دارید.
در رابطه با این موضوع که بعد از افتادن ناف نوزاد چه کار باید کرد و پیشگیری از عفونت ناف نوزاد، از پزشک سوال فرمایید تا شما را در جریان این امر قرار دهند.
خلاصه عفونت بند ناف نوزاد
بند ناف نوزاد در بدو تولد زرد رنگ است که به تدریج قهوه ای و سیاه میشود. حدود ۷ تا ۹ روز و گاهاً تا یکماه افتادن بند ناف نوزاد به طول میانجامد. افتادن بند ناف نوزاد با ایجاد زخم کوچکی همراه است که آن هم بعد از چند روز برطرف میشود. اگر همه چیز مرتب پیش نرود ممکن است این قسمت از مراحل رشد نوزاد به عفونت بیانجامد. تورم و ترشح زرد اطراف بند ناف، قرمزی و سفت شدن دور ناف نوزاد از مهم ترین نشانه های عفونت بند ناف نوزاد است که اگر تشخیص و به موقع درمان نشود، عفونت وارد خون نوزاد میشود که عفونت استخوان و مفاصل را نیز به دنبال خواهد داشت.
