کمبود کلسیم در بدن انسان باعث چه بیماری میشود؟
کمبود کلسیم در سالمندان سبک زندگی آنان را متفاوت میکند. علائم هشدار دهنده کمبود کلسیم را حتما باید جدی گرفت. همانطور که میدانید وجود ماده ی مغذی کلسیم در بدن برای همه ی افراد لازم و ضروری می باشد. کلسیم یکی از مهم ترین مواد مغذی در بدن است که بیشتر آن در استخوانها و دندانها ذخیره میشود و مابقی در دیگر بافتهای بدن وجود دارد. عمده ترین نقشی که کلسیم در بدن ایفا می کند این است که در استخوان سازی شرکت دارد و باعث استحکام بخشیدن و بالا بردن قدرت و استحکام استخوانها میشود و از شکستگی زود هنگام آنها جلوگیری می کند. آشنایی با علائم کمبود کلسیم، علل و درمان سریع کمبود کلسیم آن، میتواند از بسیاری خطرات برای سالمندان پیشگیری کند.
کلسیم چیست؟
کلسیم یک ماده مغذی است که همه موجودات زنده از جمله انسان به آن نیاز دارند. این ماده معدنی فراوان در بدن است و برای سلامت استخوانها حیاتی است. انسان برای ساختن و حفظ استخوانهای قوی به کلسیم نیاز دارد. کلسیم در تقویت استخوانها و دندانها و در تشکیل آنها نقش دارد. در واقع، اکثر کلسیم بدن انسان در استخوانها و دندانها ذخیره میشود. همانطور که استخوانها تحت فرایند عادی خود را از بین برده و بازسازی میکنند، کلسیم به ایجاد استخوان جدید کمک میکند.
نکته مهم در مورد کلسیم
دریافت کلسیم کافی برای حفظ استخوانها در تمام طول عمر مفید است، مخصوصاً در دوران کودکی، که استخوانها هنوز در حال رشد هستند. و نیز در طول سالهای اولیه رشد، و بازسازی استخوانهای آسیب دیده یا شکسته. با افزایش سن استخوانهای قدیمیتر شکنندهتر میشوند و به راحتی خواهند شکست – که از نشانههای بیماری پوکی استخوان است.
نقش کلسیم در بدن چیست؟
کلسیم فعالیتهای زیادی را در بدن برعهده دارد. نقش کلسیم در بدن میتواند موارد زیر را شامل شود از جمله:
- ضربان قلب را تنظیم مینماید.
- در متابولیسم آهن بدن مؤثر است.
- کلسیم در یکی از مراحل انعقاد خون دخیل است.
- در تنظیم کار دستگاه عصبی بدن به خصوص در انتقال تحریکات عصبی نقش اساسی دارد.
- کلسیم برای انقباض ماهیچهها ضروری است و تا کلسیم وجود نداشته باشد حرکت امکانپذیر نیست.
چه کسانی بیشتر در معرض کمبود کلسیم هستند؟
برخی افراد به دلیل شرایط جسمی یا سبک زندگی، بیش از دیگران در معرض کاهش سطح کلسیم قرار دارند، از جمله:
- زنان یائسه به دلیل کاهش استروژن و افزایش تحلیل استخوان
- افراد کمتحرک که فعالیت بدنی کمی دارند و تراکم استخوان در آنها کاهش مییابد.
- سالمندان خانهنشین که کمتر در معرض نور خورشید هستند و معمولاً دچار کمبود ویتامین D میشوند.
- مصرفکنندگان طولانیمدت کورتون که این دارو باعث افزایش دفع کلسیم از بدن میشود.
- افراد با مشکلات گوارشی مانند سوءجذب یا بیماریهای رودهای که جذب کلسیم در آنها مختل است.
این گروهها بهتر است آزمایشهای دورهای انجام دهند و وضعیت کلسیم و ویتامین D خود را بهطور منظم بررسی کنند.
علل کمبود کلسیم در سالمندان
شرایط یا عادات سبک زندگی ممکن است منجر به سطوح پایین کلسیم در سالمندان و بانوان شود که به عنوان “هیپوکالمی” نیز شناخته میشود:
- پانکراتیت
- نارسایی کلیه
- کمبود فسفات
- کمبود ویتامین D
- برخی از سرطانها
- مصرف بیش از حد منیزیم
- قرار گرفتن در معرض جیوه
- استفاده طولانی مدت از ملینها
- مصرف زیاد کافئین، نوشابه یا الکل
- کمبود هورمون پاراتیروئید (PTH )
- برخی از روشهای جراحی، از جمله برداشتن معده
- پرخوری عصبی، بی اشتهایی و برخی دیگر از اختلالات خوردن
- افرادی که پروتئین یا سدیم زیادی مصرف میکنند ممکن است کلسیم را دفع کنند.
- استفاده طولانی مدت از برخی داروها، مانند داروهای شیمیدرمانی یا کورتیکواستروئیدها (کورتونها)
- برخی از بیماریها مانند بیماری سلیاک، بیماری التهابی روده، بیماری کرون و برخی دیگر از بیماریهای گوارشی
بدن مقداری کلسیم موجود در عرق، ادرار و مدفوع را دفع میکند. غذاها و فعالیتهایی که این عملکردها را افزایش میدهند، ممکن است سطح کلسیم را در بدن کاهش دهند.
علائم پنهان و دیررس کمبود کلسیم در سالمندان
کمبود کلسیم همیشه با درد استخوان شروع نمیشود و ممکن است نشانههای خاموش داشته باشد، از جمله:
- بیحسی یا گزگز انگشتان دست و پا
- مورمور شدن اطراف دهان و لبها
- اسپاسم شدید عضلانی (تتانی)
- ضربان قلب نامنظم یا تپش قلب
- کاهش تدریجی تراکم استخوان بدون درد
در صورت مشاهده این علائم، انجام آزمایش خون برای بررسی سطح کلسیم توصیه میشود.
۹ مورد از علائم کمبود کلسیم در سالمندان
همانطور که گفتیم کلسیم نقش مهمی در انعقاد خون، کنترل ضربان قلب و همچنین آرامش و انقباض عضلانی دارد. در حقیقت کلسیم در عملکردهای مختلف بدن نقش دارد و نمیشود گفت که کمبود کلسیم در سالمندان صرفاً باعث به وجود آمدن بیماریهای مزمنی مانند پوکی استخوان میشود. به این دلیل که مشکلات مفصلی و حتی بیماریهای قلبی عروقی هم از عوارض کمبود کلسیم خواهد بود. اگر میخواهید قبل از اینکه کار به اینجا بکشد کمبود این ماده معدنی ضروری را کشف کنید توصیه میکنیم دقت بیشتری به بعضی از علائم بدنتان داشته باشید. برخی از این علائم ربطی به استخوانها ندارد. شایع ترین علائم کمبود کلسیم به شرح زیر است:
۱. گرفتگی عضلات از علائم کمبود کلسیم
کرامپها یا گرفتگی عضلانی میتواند به دلیل کار زیاد و خستگی عضلات یا کمبود پتاسیم به وجود آیند. با این حال اگر اهل ورزش باشید و به طور روزانه فعالیت بدنی داشته باشید اما باز به گرفتگی عضلات دچار میشوید امکان دارد به دلیل کمبود کلسیم باشد. اگر درد در ران، بازوها یا پشت ساق پا بروز میکند حتماً کلسیم بیشتر مصرف کنید.
۲. بی خوابی از نشانههای کمبود کلسیم
بیشتر اختلالات مزمن خواب میتواند در نتیجه کم شدن میزان کلی کلسیم بدن به وجود آید. بی خوابی یا بیدار شدن مدام نشان میدهد که بدنتان کمی بیشتر به کلسیم نیاز دارد.
۳. مشکلات دندانی و کمبود کلسیم در سالمندان
دندانهای ما در بافت خود حاوی میزان زیادی کلسیم هستند. به همین علت هم کاهش میزان کلسیم در بدن به طور مستقیم روی سلامت دندانها اثر میگذارد. اگر دچار پوسیدگی یا دیگر عفونتهای دندانی میشوید یا اینکه دندانهایتان بیش از اندازه شکننده است توصیه میکنیم نسبت به میزان کلسیم بدنتان شک کنید.
۴. خشکی پوست، ناخنهای شکننده، زنگ خطر کمبود کلسیم
با توجه به اینکه کلسیم نقش احیا کننده سلولی دارد میتوان گفت که این ماده معدنی نقش مهمی در سلامت پوست و ناخنها دارد. اگر بدن کلسیم کافی نداشته باشد مشکلاتی مانند خشکی پوست یا بروز ترک پوستی و همچنین شکنندگی ناخنها غیرقابل اجتناب میشود. اگر با این مشکلات روبرو شدید کلسیم بیشتر مصرف کنید.
۵. موهای ناسالم و ارتباط ان با کمبود کلسیم در سالمندان
علت دیگر از عوارض واضح کمبود کلسیم در سالمندان خشکی پوست، ریزش و شکنندگی موها هستند. البته این مشکلات امکان دارد در اثر عوامل گوناگون دیگری نیز بروز کنند. بنابراین توصیه میکنیم که اهمیت ویژه ای به تعذیه تان بدهید و در برنامه غذای تان مواد غذایی متنوعی داشته باشید.
۶. درد مفاصل و استخوان درد از علائم خطرناک کمبود کلسیم
دردهایی که در مفاصل و استخوانها به وجود میآید امکان دارد نشانگر بروز بیماریهای مزمن مانند آرتریت یا آرتروز باشند. با این حال گاهی این دردها در اثر شکستن یا کاهش تراکم استخوانی به دلیل کمبود کلسیم نیز بروز میکنند.
۷. فشارخون بالا و ارتباط آن با کمبود کلسیم
در تنظیم فشارخون مواد معدنی گوناگونی نقش دارد. کلسیم در کنترل فشارخون تاثیر دارد و به همین دلیل نیز کمبود کلسیم در سالمندان میتواند از عوامل افزایش فشارخون شود.
۸. دردهای قاعدگی از علائم کمبود کلسیم در بانوان
گرچه دردهای قاعدگی در خانمها تفاوت دارد و به دلیل تغییرات هورمونی ایجاد میشود اما در برخی موارد این دردها از ناکافی بودن میزان کلسیم بدن نیز به وجودمیآید. به عقیده متخصصان میزان کافی کلسیم در بدن به کم شدن دردها، ورم شکم، احتباس آب، اضطراب و حتی افسردگی کمک میکند. اگر همیشه از دردهای قاعدگی رنج میبرید حتماً به میزان کلسیم بدنتان توجه داشته باشید.
۹. شکنندگی استخوانها
کمبود کلسیم باعث کاهش تراکم استخوان شده و زمینه را برای شکستن استخوانها و کوفتگی تاندونها فراهم میکند. کلسیم برای محکم ماندن استخوانها ضروری است و کمبود آن باعث بروز بیماریهای مزمنی مانند پوکی استخوان میشود.
اگر برای مراقبت از سالمند خود در منزل به پرستار سالمند احتیاج دارید، جهت دریافت مشاوره استخدام پرستار همین الان با کارشناسان مرکز پارسیان مهرپرور تماس بگیرید.
تفاوت علائم کمبود کلسیم با پوکی استخوان
| کمبود کلسیم | پوکی استخوان |
|---|---|
| گرفتگی و اسپاسم عضلات | شکستگی استخوان حتی بدون ضربه شدید |
| بیخوابی و خستگی | خمیدگی ستون فقرات |
| بیحسی یا مورمور شدن اندامها | کوتاه شدن قد در طول زمان |
| شکنندگی ناخنها و خشکی پوست | دردهای مزمن استخوانی در مراحل پیشرفته |
| قابل تشخیص با آزمایش خون | قابل تشخیص با سنجش تراکم استخوان (DEXA) |
کمبود کلسیم معمولاً با علائم عضلانی و عصبی ظاهر میشود، در حالی که پوکی استخوان اغلب بدون علامت مشخص پیش میرود و زمانی تشخیص داده میشود که شکستگی رخ دهد.
کمبود کلسیم و اعصاب
وجود کلسیم کافی برای ترشح و انتقال دهنده عصبی و سیگنال دهی مغز بسیار ضروری است. هرگونه علائمی مانند فراموشی، زوال عقل، از دست دادن حافظه یا کمبود تمرکز ممکن است به علت کمبود کلسیم باشد. در صورت مشاهده این علائم با پزشک مشورت کنید.
کمبود کلسیم و مشکلات عصبی
کلسیم برای تعادل خلق و خوی ضروری بوده و یک آرامبخش طبیعی به حساب میآید هر چقدر کلسیم کمتری مصرف کنید تحریک پذیری و افسردگی شما نیز بیشتر میشود .همچنین طبق مطالعات صورت گرفته کمبود این ماده معدنی به همراه سدیم و منیزیم فعالیت سلولهای مغز را تحت تأثیر قرار داده و باعث تشنج میشود در برخی از نوزادان کمبود این ماده معدنی باعث لرزش در اثر مشکلات عصبی میشود .
خستگی مفرط
مقادیر کم کلسیم میتواند باعث خستگی مفرط شود که شامل کمبود انرژی و احساس کندی در انجام حرکات روزانه است. همچنین میتواند منجر به بیخوابی، سبکی سر، سرگیجه، عدم تمرکز، فراموشی و گیجی شود.
میزان کلسیم مورد نیاز بدن
مقدار کلسیم مورد نیاز روزانه، به سن و جنسیت ما بستگی دارد. میانگین مقادیر توصیه شده روزانه در جدول زیر بر حسب میلیگرم (mg) آمده است:
| سن | مقادیر توصیه شده روزانه بر حسب میلیگرم (mg) |
| تولد تا ۶ ماهگی | ۲۰۰ میلیگرم |
| ۷ تا ۱۲ ماه | ۲۶۰ میلیگرم |
| ۱ تا ۳ سال | ۷۰۰ میلیگرم |
| ۴ تا ۸ سال | ۱۰۰۰ میلیگرم |
| ۹ تا ۱۳ سال | ۱۳۰۰ میلیگرم |
| ۱۴ تا ۱۸ سال | ۱۳۰۰ میلیگرم |
| ۱۹ تا ۵۰ سال | ۱۰۰۰ میلیگرم |
| ۵۱ تا ۷۰ سال – خانمها | ۱۲۰۰ میلیگرم |
| ۵۱ تا ۷۰ سال – آقایان | ۱۰۰۰ میلیگرم |
| افراد با سن ۷۱ سال و بیشتر | ۱۲۰۰ میلیگرم |
| دوران بارداری | ۱۳۰۰ میلیگرم |
| دوران شیردهی | ۱۰۰۰ میلیگرم |
نحوه صحیح تشخیص کمبود کلسیم
در صورت مشاهده علائم کمبود کلسیم در سالمندان با پزشک مشورت کنید. معمولا در این زمان، سابقه پزشکی سالمند را بررسی میکنند و در مورد سابقه خانوادگی کمبود کلسیم و پوکی استخوان سوال میکنند. اگر پزشک به کمبود کلسیم مشکوک باشد، درخواست آزمایش خون برای بررسی سطح کلسیم را میدهد. سطح پایین کلسیم پایدار در خون میتواند تشخیص بیماری کمبود کلسیم در سالمندان را تأیید کند.
درمان سریع کمبود کلسیم در سالمندان
سوالی که در حال حاضر در ذهن شما شکل گرفته این است که برای درمان کمبود کلسیم در سالمندان چه کار کنیم؟ نگران نباشید زیرا درمان کمبود کلسیم معمولاً آسان است. برای این کار کافی است کلسیم بیشتری به رژیم غذایی سالمند اضافه کنید! اما در مصرف مکمل کلسیم، زیاده روی نکنید. مصرف بیش از دوز توصیه شده بدون تأیید پزشک میتواند منجر به موارد جدی مانند سنگ کلیه شود.
منابع غذایی غنی از کلسیم برای درمان فوری کمبود کلسیم
از آنجا که غذاها میتوانند مجموعهای از مواد مغذی و سایر مواد ضروری برای سلامت ما را فراهم کنند، نیازهای تغذیهای باید در درجه اول از طریق غذاها برآورده شوند. افراد میتوانند کلسیم را از طیف وسیعی از غذاها و نوشیدنیها دریافت کنند. هیچوقت برای شروع به مصرف مواد غذایی دارای کلسیم دیر نیست، زیرا میتوانید سلامتی خود را افزایش داده و ممکن است حتی از استفاده از مواد غذایی جدید لذت نیز ببرید و تنوعی در رژیم غذایی خود داشته باشید. مواد غذایی زیر منابع غنی از کلسیم هستند:
- حبوبات و غلات
- ساردین و سالمون
- آرد ذرت و تورتیلا ذرت
- آب میوههای غنی شده
- بسیاری از غلات صبحانه غنی شده
- بطور کلی لبنیات (ماست ، شیر ، پنیر و …)
- جایگزینهای لبنی غنی شده، مانند شیر سویا
- آجیل و دانهها، به ویژه بادام، کنجد و دانه ی چیا
- سبزیجات برگ سبز، مانند کلم بروکلی، برگ شلغم و کلم پیچ
نکته ی حائز اهمیت این است که برخی از سبزیجات سبز تیره مانند اسفناج حاوی کلسیم هستند. با این حال، آنها همچنین حاوی سطوح بالایی از اسید اگزالیک هستند. بر اساس مطالعات، اسید اگزالیک توانایی بدن برای جذب کلسیم را کاهش میدهد.
دارو برای درمان کمبود کلسیم
در حال حاضر مکملهای کلسیم شامل موارد زیر هستند:
- کلسیم سیترات که به راحتی جذب میشود.
- کلسیم کربنات که کمترین هزینه و بیشترین مقدار کلسیم را دارد.
- کلسیم فسفات که به راحتی جذب میشود و باعث یبوست نمیشود.
مهم : کلسیم با آنتی بیوتیکها تداخل دارد و بهتر است مکملهای کلسیم را جدا از برخی آنتی بیوتیکها مصرف کنید. از مصرف مکملها در حین مصرف داروی مسدود کنندههای کانال کلسیم (مثل نیمودیپین و آملودیپین، وراپامیل و دیلتیازم) که نوع رایجی از داروها برای کاهش فشار خون هستند، خودداری کنید.
آیا مصرف کلسیم بدون ویتامین D فایده دارد؟
مصرف کلسیم بدون ویتامین D معمولاً اثربخشی کامل ندارد، زیرا ویتامین D نقش اصلی در جذب کلسیم از روده را بر عهده دارد. در صورتی که سطح ویتامین D پایین باشد، بخش زیادی از کلسیم دریافتی دفع میشود و وارد استخوانها نخواهد شد. از طرفی، منیزیم نیز در فعالسازی ویتامین D در بدن نقش دارد و کمبود آن میتواند فرآیند جذب کلسیم را مختل کند. سالمندان به دلیل کاهش قرارگیری در معرض نور خورشید و کاهش توانایی پوست در ساخت ویتامین D، بیشتر در معرض کمبود این ویتامین هستند. بنابراین برای پیشگیری و درمان کمبود کلسیم، توجه همزمان به تأمین ویتامین D و منیزیم اهمیت زیادی دارد.
درمان کمبود کلسیم با داروهای گیاهی
از منابع گیاهی که میتوانند کمک زیادی به درمان کمبود کلسیم در سالمندان کنند میتوان به بادام، کنجد، اسفناج، میوههای خشک، پرتقال، پیاز، نخود و سبزی شاهی اشاره کرد. شاید برایتان جالب باشد که بدانید بعضی از گیاهان دارویی کلسیم بیشتری نسبت به بقیه دارند و مصرف منظم دمنوش آنها راهی عالی برای درمان کمبود کلسیم در سالمندان است. از این گیاهان دارویی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- گزنه
- نعناع
- چای سبز
- گیاه نسترن کوهی
چه زمانی کمبود کلسیم خطرناک میشود؟
کمبود کلسیم در سالمندان زمانی وارد مرحله خطرناک میشود که سطح کلسیم خون به کمتر از ۸.۵ mg/dL برسد. در این شرایط ممکن است علائم جدی زیر ظاهر شود:
- تشنج یا حرکات غیرارادی شدید عضلانی
- اسپاسمهای دردناک و طولانیمدت
- آریتمی قلبی (نامنظم شدن ضربان قلب)
- گیجی شدید یا کاهش سطح هوشیاری
- نیاز به بستری فوری در بیمارستان
در صورت مشاهده این علائم، مراجعه سریع به پزشک و انجام آزمایش خون ضروری است، زیرا تأخیر در درمان میتواند عوارض جدی به همراه داشته باشد.
خلاصه مطلب علائم و درمان کمبود کلسیم
زمانیکه از کلسیم صحبت میشود همه یاد استخوانها و پوکی استخوانها میافتند.ماده ضروری و لازم برای سلامت استخوانها کلسیم است؛ اما تأثیر آن فقط به همین جا ختم نمیشود. مشکلات دندانی، ریزش مو، خشکی پوست و شکنندگی دندانها و همچنین بی خوابی و برخی مسائل دیگر نیز میتواند در اثر کمبود کلسیم باشد. برای بررسی میزان کلسیم بدن بهتر است به پزشک مراجعه کنید. به طور کلی برای تأمین کلسیم بدن مصرف میوههای خشک، محصولات لبنی، بروکلی، کلم، آب اسفناج؛ آب پرتقال، شیر برنج، ماهی و تخم مرغ را در برنامه غذایی خود افزایش دهید. البته میتوانید از مکملهای کلسیم نیز بهره ببرید. اما بهتر است که ابتدا به صورت طبیعی و از طریق مواد غذایی نیازهای بدنتان را تأمین کنید.
سوالات متداول درباره کمبود کلسیم در سالمندان
کمبود کلسیم میتواند باعث گرفتگی عضلات، درد استخوان، خستگی، بیخوابی، شکنندگی ناخنها و در موارد پیشرفته افزایش خطر پوکی استخوان و شکستگی شود. در موارد شدید حتی ممکن است مشکلات قلبی یا عصبی ایجاد کند.
معمولاً کلسیم سیترات به دلیل جذب بهتر برای سالمندان مناسبتر است، بهویژه اگر مشکلات گوارشی داشته باشند. با این حال نوع و دوز مکمل باید بر اساس نظر پزشک و نتایج آزمایش خون تعیین شود.
بله، کاهش شدید سطح کلسیم میتواند در تنظیم ضربان قلب اختلال ایجاد کند و منجر به تپش قلب یا آریتمی شود. در صورت بروز این علائم مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
مدت زمان درمان به شدت کمبود بستگی دارد. در موارد خفیف، با اصلاح رژیم غذایی و مصرف مکمل طی چند هفته بهبود حاصل میشود، اما در کمبودهای شدید ممکن است چند ماه زمان نیاز باشد.
کلسیم در عملکرد سیستم عصبی نقش دارد و کمبود آن میتواند با تحریکپذیری، اضطراب یا احساس افسردگی همراه باشد. البته برای تشخیص علت دقیق مشکلات خلقی باید بررسی پزشکی کامل انجام شود.
2 دیدگاه
[…] که کلسیم کمتری مصرف می […]
[…] نیاز روزانه ی خود فسفر دریافت میکنند و یا افرادی که کمبود کلسیم دارند ، امکان دارد میزان فسفر مورد نیاز بدنشان […]