رفتار مناسب با سالمندان | 12 روش حل مشکلات رفتاری سالمندان

روانشناسی برخورد صحیح با مشکلات رفتاری سالمندان

آیا تا به حال در مورد رفتار مناسب با سالمندان اندیشیده‌اید؟ سالمندی دوره‌ای حساس از زندگی است که نیازمند توجه ویژه از سوی خانواده و جامعه است. با افزایش سن، تغییرات جسمی، روحی و شناختی در سالمندان رخ می‌دهد که می‌تواند بر رفتار و ارتباطات آن‌ها تأثیر بگذارد. بسیاری از سالمندان با مشکلاتی مانند احساس تنهایی، زوال عقل، آلزایمر و کاهش توانایی‌های فیزیکی روبه‌رو می‌شوند که ممکن است بر نحوه رفتار مناسب با سالمندان اثر بگذارد. از این رو، شناخت روش‌های صحیح تعامل با سالمندان، حفظ احترام آن‌ها و استفاده از راهکارهای نوین مراقبتی، می‌تواند نقش مهمی در افزایش کیفیت زندگی آن‌ها داشته باشد.

 در مورد پرستاری از سالمند آلزایمری و یا نگهداری از سالمند چقدر می دانید؟ مراقبت از سالمندان در سنین مختلف چه نکاتی دارد؟ چطور باید با مشکلات جسمی و روانی آنها برخورد کرد؟ در این مقاله از سایت مرکز خدمات پرستاری پارسیان مهرپرور، ۱۲ روش کاربردی برای بهبود رفتار و ارتباط با سالمندان را بررسی می‌کنیم و همچنین به تأثیر تکنولوژی‌های جدید در مراقبت از آن‌ها می‌پردازیم.

رفتار مناسب با سالمندان چگونه است؟

سالمندان به دلیل تغییرات جسمی و روانی ممکن است رفتارهایی غیرمنتظره از خود نشان دهند. گاهی ممکن است نتوانند احساسات خود را به‌درستی بیان کنند و حتی رفتارهای ناخوشایند از آنها سر بزند.

🔹 چگونه باید برخورد کنیم؟

• صبور باشید و اجازه دهید سالمند بدون استرس احساسات خود را بیان کند.
• تلاش کنید موقعیت را تغییر دهید و توجه سالمند را به موضوعی دیگر جلب کنید.
• در صورت بروز رفتارهای غیرمعمول، علت را بررسی کنید؛ این رفتار ممکن است ناشی از مشکلات پزشکی باشد.

اهمیت ارتباط همیشگی با سالمندان

یکی از مهم‌ترین مشکلات سالمندان، احساس تنهایی و انزوا است. این احساس می‌تواند سلامت روحی و جسمی آنها را تحت تأثیر قرار دهد و حتی منجر به افسردگی یا زوال عقل شود.

✅ راهکارهای بهبود رفتار مناسب با سالمندان :

• ارتباط مستمر: تماس تلفنی، ملاقات‌های منظم، و ارسال پیام می‌تواند احساس ارزشمندی به آنها بدهد.
• فعالیت‌های گروهی: شرکت در کلاس‌های هنری، گروه‌های ورزشی، یا فعالیت‌های خیریه به سالمندان حس مشارکت اجتماعی می‌دهد.
• حفظ استقلال سالمند: کمک کنید که سالمند تا حد امکان فعالیت‌های روزمره خود را به تنهایی انجام دهد.

🔎 تحقیقات علمی: طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، افرادی که تعاملات اجتماعی بیشتری دارند، کمتر دچار افسردگی و بیماری‌های شناختی می‌شوند.

لزوم حفظ احترام به سالمندان

🔹 احترام به سالمندان تنها به معنای رعایت ادب نیست، بلکه باید عزت نفس و احساس مفید بودن آنها حفظ شود.
❌ گفتن جملاتی مانند “شما قدیمی هستید”, “زمانه عوض شده است”, یا “مثل بچه‌ها رفتار می‌کنی” می‌تواند سالمندان را ناراحت کند.

✅ چگونه احترام سالمندان را حفظ کنیم؟

• در تصمیمات مهم زندگی با آنها مشورت کنید.
• به صحبت‌هایشان گوش دهید و برای نظراتشان ارزش قائل شوید.
• هرگز حس ترحم نشان ندهید، زیرا این رفتار می‌تواند عزت نفس آنها را کاهش دهد.

🔎 تحقیقات علمی: طبق مطالعه‌ای در مجله Gerontology، سالمندانی که حس مفید بودن دارند، عمر طولانی‌تر و کیفیت زندگی بهتری را تجربه می‌کنند.

همچنین بهتر است مواظب کلام‌تان باشید برای گفته هایشان، هر چند غیرمفید، ارزش قائل شوید و با جملاتی چون«مثل بچه‌ها فکر و عمل می‌کنی»، «شما قدیمی هستی»، «زمانه تغییر کرده است» و …. حرمت شان را نشکنید. یادتان باشد، هرگز نسبت به سالمندان حس ترحم نداشته باشید، این رفتار مناسب با سالمندان نیست، چه بسا درک این حس از جانب آنها، نه تنها از هزاران رفتار و کلام ناشایست عذاب‌آورتر است بلکه به شدت باعث فرو ریختن عزت نفس و تکدر خاطرشان می شود.

12 روش کاربردی حل مشکلات رفتاری سالمندان

داشتن رفتار مناسب با سالمندان امری نیست که به طور خود به خود اتفاق بیفتد. بلکه این موضوع از شناخت و درک متقابل ناشی می‌شود و نیازمند پرورش احساس همدلی و افزایش آگاهی در مورد دوران سالمندی است. ما در ادامه مقاله به چند توصیه مهم در این باره اشاره کرده‌ایم.

۱. پاسخ به رفتار سالمند یک رفتار مناسب با سالمندان

ممکن است اطرافیان سالمند از شنیدن حرف های بی ادبانه و توهین آمیز سالمند تعجب کنند. زمانی که این سالمندان تعادل رفتاری خود را از دست می دهند، به هیچ عنوان به حالت متعجب یا عصبانی با سالمند برخورد نکنید و حتی سالمند را مورد تمسخر قرار ندهید. با رفتار مناسب با سالمندان برخورد کنید و کمی صبر کنید تا سالمند متوجه رفتار ناشایست خود بشود و مکان خود را تغییر دهید. بعد از آن احتیاجی به پیگیری و ادامه دادن موضوع پیش امده نسیت. با این رفتار شما مناسبترین برخورد خود را در این زمان انجام دادید.

✅ رفتار مناسب با سالمندان در این زمان چیست؟

• آرامش خود را حفظ کنید و واکنش شدید نشان ندهید.
• رفتار آنها را شخصی تلقی نکنید؛ این رفتارها ممکن است ناشی از بیماری باشد.

به عنوان مثال بگویید *درست نیست که با این لحن راجع به دیگر افراد صحبت کنیم ما اینکار را انجام نمی دهیم* بعضی اوقات لازم است درباره موضوع نظری ندهیم. اما احتمالا این روش برای سالمندانی که شناختشون راجع به مسائل مختلف کم شده، راه مناسبی نیست.

۲. تغییر موقعیت مکانی سالمند

اگر موقعیت مکانی سالمند دارای تنش می باشد، با مهربانی سالمند را به مکان دیگر انتقال دهید. در هنگام جا به جا کردن سالمند با لحنی ملایم و مهربان با سالمند صحبت کنید. گاهی ممکن است در این لحظه متوجه عاملی شوید که مجدد سبب عصبانیت سالمند می شود و موضوعی که باعث عصبانیت سالمند شده بود مجدد برای سالمند تداعی شود، در این زمان نظر سالمند را به دیدن چیزی یا کسی جلب کنید.

زمانی که متوجه می شوید که سالمند تمایل دارد حرف های نامربوط درباره موضوع پیش امده بزند یا موقعیت های خاص (مثل بودن درکنار کودکان یا خانواده یا جاهایی که جمعیت افراد در ان مکان زیاد می باشد) قرار گیرد، سریعا سالمند را به مکان دیگر منتقل کنید تا کنترل شرایط پیش امده از دستتان خارج نشود.

✅ مثال: اگر در فروشگاه سالمند شروع به گفتن جملات نامناسب کرد، او را به بخشی دیگر از فروشگاه ببرید تا توجهش پرت شود.

۳. استفاده از تکنولوژی‌های جدید برای مراقبت از سالمندان

🔹 امروزه فناوری‌های نوین نقش مهمی در مراقبت از سالمندان ایفا می‌کنند:

✅ چند نمونه از تکنولوژی‌های پرکاربرد:

• 📱 اپلیکیشن‌های مراقبتی: مانند CarePredict که فعالیت‌های روزانه سالمند را پایش می‌کند.
• 🎥 دوربین‌های نظارتی هوشمند: امکان مشاهده سالمند از راه دور برای اعضای خانواده را فراهم می‌کند.
• 🚨 دستگاه‌های هشدار پزشکی: مانند Life Alert که در مواقع اضطراری به پزشک و خانواده اطلاع می‌دهد.

🔎 تحقیقات علمی: مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از این تکنولوژی‌ها باعث کاهش ۳۰٪ خطرات ناشی از زمین خوردن و مشکلات اورژانسی در سالمندان می‌شود.

۴. صحبت کردن با اطرافیان

زمانی که افراد دیگری در کنار شما هستند، سالمندان راهی می یابند تا با انها صحبت کنند. این مسئله بستگی به شما دارد تا طوری رفتار کنید که کنترل شرایط از دست شما خارج نشود.

✅ راهکارها:

شما می توانید از حضار بابت رفتار سالمند عذرخواهی کنید (بابت رفتاری که مادرم با شما داشت معذرت می خواهم) ،انها را از حال سالمند مطلع کنید (گاهی وقت ها مادرم به علت بیماری دمانس در سالمندان که دارد، حرف های نا متعارفی را می زند) ، یا با شوخی و خنده جو را عوض کنید (زمانی که من کودک بودم با بعضی رفتار و حرف هایم باعث شرمندگی خانواده ام میشدم الان مادرم کار های اون زمان من را تلافی می کند). در این زمان علاوه بر اینکه اوضاع را درست کرده و کنترل می کنید به اینکه درخواست سالمند شما چه چیزی می باشد هم توجه کنید.

به عنوان مثال، ممکن است برای سالمندانی که دوست ندارند مسائل شخصی یشان در جمع گفته شود این موضوع می توانند باعث ایجاد احساس بدی در سالمند شود. اگرچه ،سالمند شما فردی شوخ طبع باشد، باز هم در مکان عمومی مراقب باشید که چه مسائلی و نباید عنوان کنید.

۵. رفتار مناسب با سالمندان هنگام فحاشی

زمانی که سالمند مشغول به گفتن کلمات رکیک است، توجه سالمند را به موضوع دیگری جلب کنید. برای مثال شما می توانید موضوع مورد بحث را تغییر دهید و یا توجه سالمند را به موضوع دیگری جلب کنید. تعدادی عکس به وی نشان دهید و یادی از گذشته ها کنید و موضوع بحث را ه سمتی ببرید که مورد علاقه سالمند میباشد.

✅ راهکارها:

• توجه سالمند را به موضوعی دیگر جلب کنید.
• از یادآوری خاطرات شیرین برای تغییر حال او استفاده کنید.

۶. یک رفتار مناسب با سالمندان ؛ لمس وی و تحریک احساسات سالمند

لمس کردن سالمند راهی برای جلب توجه سالمند می باشد. مخصوصا زمانی که سالمند پریشان است و داد و فریاد می کند، در این زمان ممکن است سالمند روشی برای بیان احساسات خود ندارد پس با این روش آن را بیان می کند. ممکن است جایی از بدن سالمند دچار درد می باشد یا احساس راحتی ندارد. در این لحظه برای اینکه حس ارامش و امنیت را به سالمند القاء کنید، سالمند را لمس کنید و یک تماس ملایم با سالمند برقرار کنید.

✅ راهکارها:

• شما می توانید در این زمان خوراکی کوچک و شادی اوری به سالمند دهید تا سالمند حس ارامش و امنیت را از شما دریافت کند.
• می توانید روی دیگر حس های سالمند مانند حس بویایی اثر بگذارید،دمانند قرار دادن یک رایحه خوشبو و ارامش بخش در اطراف سالمند
• گاهی اوقات نور فضا یا رنگ آن می تواند برای سالمند ایجاد ارامش کند. از نور کم و رنگ های ارام (ملایم) برای ایجاد فضایی ارام در اتاق سالمند میتوان استفاده کرد.

 ۷. جلب توجه سالمند به یک کار شناخته شده

سالمند را راهنمایی کنید تا بدون کمک شما و مستقل کاری را انجام دهد، مانند رنگ امیزی یک نقاشی و یا بازی با حیوانات. این کارها باید برای سالمند شناخته شده باشد، و کاری نباشد که سالمند  تا به حال انجام نداده و جدید است و یا انقدر پیچیده که احتیاج به کمک دیگران باشد.

✅ راهکارها:

• مثلا به سالمند بگویید *ما تصمیم گرفتیم که به پیاده روی برویم، ایا تو تمایل داری که با ما بیای*؟
• در یک مکان خلوت، شی نرمی را در اختیار سالمند قرار دهید تا آن را پرت کند بدون اینکه به کسی اسیب وارد شود.

در این لحظه اصولا حواس سالمند به شی پرت شده جلب می شود و دیگر حواسشان به حرف هایی که داشتند می زدند نیست. (شی نرم می تواند یک توپ نرم یا حیوانی عروسکی باشد).

۸. مراجعه به پزشک برای بررسی مشکلات فیزیولوژیکی

🔹 مشکلات رفتاری سالمندان فقط روانی نیستند، بلکه ممکن است دلایل پزشکی داشته باشند.

✅ برخی از عوامل پزشکی مؤثر بر رفتار سالمندان:

• 📉 کمبود ویتامین B12 و D → موجب افسردگی و فراموشی می‌شود.
• 💤 کم‌خوابی → افزایش تحریک‌پذیری و خستگی روانی.
• 🍽 مشکلات تغذیه‌ای → کاهش انرژی و تغییرات خلقی.

🔎 تحقیقات علمی: طبق مطالعه‌ای در Journal of Aging Studies، ۸۰٪ سالمندان مبتلا به کمبود ویتامین‌ها دچار مشکلات خلقی و رفتاری می‌شوند.

۹. شناخت رفتارهای خطرناک سالمندان

🔹 برخی از نشانه‌های خطرناک که نیاز به بررسی پزشکی دارند:

• عدم تشخیص مکان و زمان
• فراموشی شدید و گیجی ناگهانی
• بی‌تفاوتی نسبت به نیازهای اولیه (غذا، آب، خواب)

✅ در این موارد، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

 ۱۰. رفتار مناسب با سالمندان وسواسی

•  صبور باشید و از سرزنش بپرهیزید: رفتارهای وسواسی ممکن است از اضطراب یا احساس نداشتن کنترل بر زندگی ناشی شود. سرزنش یا مقابله مستقیم باعث تشدید وسواس می‌شود.
•  احساس امنیت و آرامش به سالمند بدهید: گفتگوهای آرام و همدلانه می‌تواند از اضطراب سالمند بکاهد. مثلا بگویید: «می‌دانم که این موضوع برای شما مهم است، اما اجازه دهید راهی پیدا کنیم که احساس بهتری داشته باشید.»
•  برنامه‌ریزی روزانه داشته باشید: داشتن یک روال مشخص و فعالیت‌های منظم (مانند پیاده‌روی، ورزش، سرگرمی‌های فکری) می‌تواند از شدت وسواس بکاهد.
• حواس سالمند را از افکار وسواسی پرت کنید: مشغول کردن سالمند با کارهایی که به او حس مفید بودن می‌دهد، مانند باغبانی، کارهای هنری، یا مراقبت از نوه‌ها، می‌تواند وسواس را کاهش دهد.
• از تکنیک‌های آرام‌سازی استفاده کنید: روش‌هایی مانند مدیتیشن، تمرینات تنفسی، موسیقی آرامش‌بخش و ماساژ ملایم می‌توانند در کاهش وسواس مؤثر باشند.

در صورت شدید شدن وسواس، از متخصص کمک بگیرید:  اگر وسواس به حدی شدید است که زندگی سالمند را مختل کرده، مشورت با روانشناس یا روانپزشک متخصص سالمندان ضروری است. درمان شناختی-رفتاری (CBT) و در برخی موارد دارودرمانی می‌تواند مفید باشد.

۱۱. نگاه شخصی به مشکل نداشته باشید.

گاهی رفتار و گفتار سالمند می توانند سبب اذیت و ازار شما شود و به شما اسیب زند.خیلی دشوار است که نگاه شخصی به مشکل پیش امده نداشته باشید اما در خاطر داشته باشید که سالمند شما اصلا قصد ندارد تا شما را ازرده خاطر کند یا اسیبی به شما بزند.

سعی کنید نکات مثبت مسئله را ببینید به جای اینکه تمرکز روی نکات منفی مسئله داشته باشید. زمانی که از بابت مسئله ای که سالمندتان به وجود اورده ناراحت هستید مدتی را به دور از مکانی که اتفاق در آن افتاده است بگذرانید. مخصوصا زمانی که سالمند رفتار جدید و بر خلاف شخصیت خود انجام میدهد، بهتراست با خود بگویید*این رفتار سالمند مناسب نیست اما نشان دهنده احساس سالمندم نسبت به من نیست*

۱۲. درباره رفتار مناسب با سالمندان گفتگو کنید.

زمانی که رفتار و گفتار سالمند سبب ناراحتی شما می شود، سعی کنید در اولین فرصت راجع به مسئله پیش امده با سالمند گفتگو کنید. به سالمند اجازه دهید تا متوجه شود رفتارش غیر متعارف و نا مناسب بوده است.

*برای مثال به سالمند بگویید آن لحظه که شما با من به اون صورت برخورد کردید باعث ناراحتی من شدید. خواهشا دیگر به من یا کاری که برای شما انجام می دهم، جسارت نکنید*  زمانی که حرف زدن شما با سالمند نتیجه مطلوبی ندارد، کار هایی که برای سالمند انجام می‌دهید را کاهش دهید. با این رفتار سالمند متوجه می‌شود شما تا زمانی که با شما رفتار مناسب دارد شما هم حاضر هستید به  ایشان در هر کاری کمک کنید.

خلاصه مطلب روانشناسی رفتار مناسب با سالمندان

در نهایت، رفتار مناسب با سالمندان یک مهارت است که با افزایش آگاهی و درک شرایط آن‌ها بهبود می‌یابد. توجه به نیازهای جسمی، روحی و عاطفی سالمندان، حفظ ارتباط مستمر و احترام به استقلال آن‌ها از مهم‌ترین اصول این رفتار است. استفاده از تکنیک‌های صحیح ارتباطی، تکنولوژی‌های نوین و حمایت از سالمندان در زندگی روزمره می‌تواند کیفیت زندگی آن‌ها را افزایش دهد. رعایت رفتار مناسب با سالمندان نه‌ تنها به بهبود حال آن‌ها کمک می‌کند، بلکه روابط خانوادگی را مستحکم‌تر کرده و محیطی گرم و محبت‌آمیز برای همه فراهم می‌آورد.