مشکلات گوارشی در دوران سالمندی – مراقب برای سالمند

مشکلات گوارشی در دوران سالمندی – مراقب برای سالمند

در مقاله زیر به بررسی مشکلات گوارشی در دوران سالمندی – مراقب برای سالمند می پردازیم.

با بالا رفتن سن، عملکرد اعضا و دستگاه‌های بدن دچار تغییراتی می‌شود که دستگاه گوارش را هم شامل این تغییرات می شود. مشکلات دندانی، کم‌تحرکی، تغییر رژیم غذایی و عوارض داروهایی که در دوران سالمندی مصرف می‌شوند ،امکان دارد ناراحتی‌های دستگاه گوارشی را تشدید کنند. سرطان‌های مری، معده، لوزالمعده و روده بزرگ با بالا رفتن سن شیوع بیشتری پیدا می‌کنند بنابراین همیشه پزشکان باید این آگاهی را داشته باشند که در سالمندان شیوع سرطان‌های دستگاه گوارشی از مری تا روده بزرگ و لوزالمعده بیشتر از جوان‌هاست.

مشکل بلع غذا درسالمندان

معمولا بیماری‌های حرکتی مری در سالمندان شیوع بیشتری دارند و باعث مشکلات در بلع غذا در سالمندان می‌شوند. این اختلالات در بلع می‌توانند به دلیل زخم، تومور یا اختلالات حرکتی مری باشند. مهم این است که بدانیم هیچوقت حق نداریم گیرکردن غذا در گلوی فرد سالمند را نادیده بگیریم زیرا گاهی در خانم‌های جوان نیز این مشکل دیده می‌شود که به دلیل استرس و اضطراب فرد است اما در سالمندان چنین چیزی وجود ندارد و این یک هشدار برای خانواده‌ها است.

وقتی یک فرد سالمند از اختلالات  و مشکلات بلع شکایت می‌کند او را حتما به پزشک ببرید زیرا متاسفانه با بالا رفتن سن، احتمال ایجاد سرطان مری در افرادسالمند بیشتر می شود و بارها شاهد بوده‌ایم که سالمندان و اطرافیانشان فکر می‌کرده‌اند که مشکل بلع به دلیل استرس بوده و فرد زمانی به پزشک مراجعه می‌کند که دیگر خیلی دیر شده است.

 گاهی مشکل بلع غذا در سالمندان به دلیل سکته‌ مغزی است و ارتباطی به مری ندارد. علت دیگر مشکل بلع غذا در سالمندان این است که سرعت حرکت مری در سالمندان کم می شود وپایین می آید  و این مساله هم باعث به وجودآمدن مشکل در بلع غذا می‌گردد. گروهی از سالمندان نیز از مشکل ریفلاکس یا برگشتن غذا از معده به مری رنج می‌برند. تکرار و تداوم ریفلاکس در سالمندان می‌تواند باعث التهاب و تورم مری و درنهایت، ایجاد تنگی و زخم در مری شود.

مصرف گروهی از داروها نیز می‌تواند چه در جوانان و چه در سالمندان باعث زخم مری و سبب اشکال در بلع غذا شود. گاهی مصرف برخی از آنتی‌بیوتیک‌ها مانند داکسیی‌سایکلین که برای عفونت‌ها تجویز می‌شود، قرص آهن که در خانم‌های سالمند مصرف می‌شود و یا حتی قرص کلسیم و … این زخم‌ها را ایجاد می‌کند و در نهایت باعث مشکل بلع در سالمندان می‌شود.

سوء‌ هاضمه درسالمندان

خیلی از سالمندان از مشکلاتی مانند سوزش، پـری معده، تهوع و استفراغ و … شکایت دارند. به مجموعه این علایم، سوء‌هاضمه گفته می شود. زمانی که سالمند دچار زخم گوارشی نباشد، به آن سوء‌هاضمه بدون زخم گفته می‌شود که مشکل شایعی در افراد و سالمندان است. در این سوءهاضمه، فرد سالمند از این موضوع شکایت دارد که به محض آنکه چیزی می‌خورد، معده‌اش جلو می‌آیدو پر میشود و دچار نفخ و درد در ناحیه معده می‌شود. در افراد سالمند سوءهاضمه بدون زخم یک علامت هشدار دهنده است زیرا این مشکل می‌تواند یکی از علایم سرطان معده باشد.

زخم معده در سالمندان

در سالمندان و دوران سالمندی زخم‌های معده شایع تر است و در جوان‌ها زخم‌های اثنی‌عشرشیوع بیشتری دارد. به همین دلیل ما همیشه از زخم‌های معده وحشت داریم زیرا ممکن است تابلوی بالینی سرطان معده، زخم‌های معده باشند. مصرف داروها در سالمندان که از انواع دردهای استخوانی، مفصلی، آرتروز و… رنج می‌برند و از انواع مسکن‌های ضدالتهابی غیراستروییدی مانند پروفن، مفنامیک اسید و… استفاده می‌کنند بسیار بالاست.

به همین دلیل عوارض گوارشی این داروها یعنی خطر خون‌ریزی معده، ‌زخم معده و … در سالمندان بیشتر از جوان‌هاست. یک فرد سالمند به راحتی ممکن است با خوردن یک قرص دیکلوفناک دچار خون‌ریزی شدید معده شود. لازم به ذکر است خون‌ریزی دستگاه گوارش علت ۸ درصد از مرگ و میرهاست. این مساله نشان می‌دهد که سالمندان به هیچ‌وجه نباید خودسرانه و بدون تجویز پزشک دارو مصرف کنند.

اسهال

گاهی اوقات، سالمندان، به خصوص آنهایی که زمین‌گیر شده‌اند، به اسهال مبتلا می‌شوند؛ در حالی که در معاینه پزشکی‌شان مشخص می‌شود که نه‌تنها فرد اسهال ندارد، بلکه یک توده مدفوعی کاملا سفت‌شده تقریبا شبیه سنگ در قسمت انتهایی روده‌شان گیر کرده است. این مشکل باعث می‌شود که از اطراف این توده سفت مدفوع، آب خارج شود و سالمند احساس ‌کند که اسهال دارد. از همه بدتر این است که با دیدن چنین مشکلی، اطرافیان به فرد سالمند داروی ضداسهال می‌دهند و باعث بدترشدن این مشکل درسالمند می‌شوند؛ تا جایی که بیمار با زخم و خون‌ریزی مراجعه می‌کند و امکان دارد حتی کار به جراحی بکشد.

خون‌ریزی گوارشی

یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که در افراد سالمند دیده می شود ، خون‌ریزی از دستگاه گوارش فوقانی یا تحتانی است. از نظر آناتومیکی از مری تا اثنی‌عشر را دستگاه گوارش فوقانی و از اثنی‌عشر به پایین را دستگاه گوارش تحتانی می گویند. شایع‌ترین این خون‌ریزی‌ها  به خصوص در سالمندان، خون‌ریزی‌ از بواسیر یا همورویید است زیرا همان‌طور که می‌دانید یبوست در سالمندان شایع است و باعث به وجود آمدن بواسیر یا همورویید می‌شود. خون‌ریزی ناشی از همورویید معمولا به شکل قطره‌قطره است ولی مهم این است که نباید خون‌ریزی را به بواسیر ربط بدهیم مگر آنکه قسمت‌های فوقانی دستگاه گوارش را ببینیم.

خیلی وقتها سرطان‌های ناحیه راست‌روده یا رکتوم فقط می‌تواند خودش را با یک خون روشن نشان دهد ولی چون بیمار فکر می‌کند خون‌ریزی‌اش به دلیل بواسیر است خیلی دیر به پزشک مراجعه می‌کند. به همین دلیل معمولا به افراد بالای ۴۵ سال توصیه می شود اگر از ناحیه مقعد دچار خون‌ریزی ‌شدند حتما هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنند. البته این مشکل فقط مربوط به افراد بالای ۴۵ سال نیست و هر فرد که خون روشن دفع می‌کند بهتر است به پزشک مراجعه کرده و مورد بررسی قرار بگیرد.

خون روشن عمدتاً مربوط به قسمت تحتانی دستگاه گوارش است. گاهی اوقات در ۱۵ درصد موارد خون‌ریزی می‌تواند از قسمت فوقانی دستگاه گوارش باشد که معمولا خودش را با خون‌ریزی شدید و گاه لخته‌لخته نشان می‌دهد.

بیماری‌های دیگر

بعضی از بیماری‌ها در سالمندان شایع‌ هستند و ما آنها را در جوانان نمی‌بینیم؛ مانند ایسکمی کولون یانرسیدن خون به روده‌بزرگ و آنژیودیسپلازی(یک کلافه عروقی که به داخل مجرای روده برجسته می‌شود و امکان دارد خونریزی کند) و تداخل مصرف داروها. علاوه بر عوارض برخی داروها که سبب خون‌ریزی، زخم و درد گوارشی در سالمندان می‌شود؛ یکی دیگر از مشکلات رایج گوارشی در سالمندان، مصرف همزمان برخی از داروها با همدیگر است. این امر، احتمال تداخل دارویی را بالا می‌برد و مشکلاتی را برای بعضی از سالمندان ایجاد می‌کند.

کلام آخر:

  مساله کم‌خونی فرد سالمند است. هیچ وقت نمیتوان  به فرد سالمندی که کم خونی دارد بگوییم گوشت قرمز بخورد یا قرص آهن مصرف کند. اگر فردی به خصوص در آقایان و افراد بالای ۴۵ سال، دچار کم‌خونی شد به هیچ‌وجه حق نداریم قرص آهن به او بدهیم؛ مگر آنکه علت کم‌خونی را پیدا کنیم. خیلی از اوقات، ما بیمارانی با تومور روده بزرگ در ناحیه سکوم یا قسمت ابتدایی روده بزرگ داریم که تنها علامت این تومورهایشان کم‌خونی فقر آهن است و امکان دارد بیمار هیچ علامت دیگری مانند درد، اختلالات اجابت مزاج و… نداشته باشند.

در این حالت، بیمار مدت‌ها به تصور اینکه دچار کم‌خونی فقر آهن است، با خوردن قرص آهن درمان می‌شود و پیگیری بیشتری نمی‌کند؛ تا جایی که تومور دیگر قابل درمان و جراحی نیست. در افراد سالمند بیماری‌های عروقی روده‌بزرگ هم شایع‌ است و فرد در ناحیه روده‌بزرگش مشکل عروقی پیدا می‌کند که این مشکل هم خودش را با خون‌ریزی نشان می‌دهد.