آسم در سالمندان | علائم، علل، روش درمان دارویی و خانگی آسم

همه چیز درباره بیماری آسم در سالمندان

علایم بیماری آسم در سالمندان امکان دارد غیراختصاصی باشد، برای مثال سالمند دچار تنگی نفس هنگام فعالیت یا تنگی‌نفس حمله‌ای (ناگهانی)، خس‌خس سینه و احساس فشار در قفسه سینه شود که شب‌ها شدت آن بیشتر می‌شود، اما تنگی‌نفس فقط نشانه آسم نیست و می‌تواند به علت بیماری قلبی یا سایر بیماری‌های تنفسی باشد. سرفه نیز علامت شایعی است و گاهی تنها علامت ابتلا به آسم در سالمندان است. بیشتر سالمندان، بروز علایم بیماری آسم را طبیعی و به علت کهولت سن می‌دانند و همین اشتباه باعث به وجودآمدن مشکلات و شدت بیماری در سالمندان می‌شود. به همین دلیل شناخت علائم بیماری آسم، علل رو راههای درمان آن ضروری است.

• بیماری آسم چیست؟
• نشانه ها و علائم بیماری آسم در سالمندان 
• علل ابتلا به بیماری آسم در سالمندان
• انواع بیماری آسم
• درمان انواع بیماری آسم در سالمندان
• درمان خانگی آسم

بیماری آسم چیست؟

آسم برگرفته شده از واژه است به معنای «نفس نفس زدن» ، یک بیماری التهابی رایج مزمن مجاری هوایی است. آسم، ریه ها و مجاری تنفسی فرد را درگیر میکند. در این بیماری، مجاری تنفسی و ریهها بیش از حد طبیعی در برابر عوامل خارجی مثل ریزگردها یا ذرات آلرژیک واکنش نشان میدهند. در زمانی که بدن به عوامل خارجی واکنش غیر طبیعی نشان دهد، حمله رخ می‌دهد. آسم بیماری حمله ای می باشد و در فاصله های زمانی مشخص بروز می کند. معمولاً حملات آسم کوتاه مدت است. افرادی که مبتلا به آسم هستند نفس کشیدن برایشان سخت می شود، زیرا مجاری تنفسی در ریه های آنها باریک تر است.

نشانه ها و علائم بیماری آسم در سالمندان

اکثر افراد از وجود بیماری آسم خود بی خبرند بویژه سالمندانی که علائمی در آنها شدید نیست. سالمندان مبتلا به بیماری آسم باید هر چه سریع تر تحت درمان قرار گیرد. گاهی شما نمیتوانید به این بیماری پی ببرید. اگر هر یک از علائم زیر را در سالمندی که تحت مراقبت است، مشاهده کردید بهتر است با پزشک مشورت کنید تا از پیشرفت این بیماری جلوگیری کنید. بنابراین شناخت بیماری یا مشاهده بررسی علائم آسم در سالمندان توسط پرستار سالمند در منزل و اطلاع به خانواده یا پزشک فرد بسیار ضروری است.

شایع‌ترین علائم آسم عبارتند از:

• تنگی نفس
• تنگی قفسه سینه
• صدای خس‌خس هنگام تنفس 
• سرفه های شبانه یا هنگام ورزش یا خندیدن

دقت داشته که هر علائمی شبیه به علائم آسم در سالمندان بسیار جدی است چراکه در صورت عدم درمان مرگ فرد را نیز در پی دارد.

علل ابتلا به بیماری آسم در سالمندان

علائم آسم در سالمندان همانطور که پیشتر گفته شد گاهی ناشی از قرار گرفتن در معرض عوامل حساسیت‌زا، عوامل محرک موجود در هوا چون دود، بخارهای شیمیایی یا بوهای شدید، یا شرایط آب و هوایی نامناسب باشد. همچنین از علل ابتلا به آسم، برخی بیماری‌های تنفسی و آنفولانزا و … افزاینده حساسیت های فرد مبتلا به آسم است. برخی از این دلایل عبارتند از:

• وراثت
• استرس
• دود تنباکو
• گرد و خاک
• آلودگی هوا
• ورزش کردن
• قارچ گیاهان
• گرده افشانی گیاهان
• مو و یا پوست حیوانات
• دوران عادت ماهیانه خانم‌ها
• مواد شیمیایی موجود در هوا یا غذا
• عفونت تنفسی مانند سرماخوردگی
• برگشت محتویات معده به مری (ریفلاکس)
• تغییرات آب و هوایی (به خصوص هوای سرد)
• سولفیت (ماده ای نگهدارنده در برخی غذاها و نوشیدنی‌ها)
• مصرف آسپیرین و دیگر داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAID)
• مصرف غذاهای تشدید کننده آلرژی و آسم در سالمندان مانند : بادام زمینی و میگو

5 نوع از انواع بیماری آسم

آسم تحت تاثیر علت، سن و شدت انواعی دارد که عبارت اند از:

1 – آسم کودکان

آسم در کودکان بیشتر شایع است. اگر فرزند شما به سختی نفس بکشد یا نسبت به مواد آلرژی زا حساسیت زیاد داشته باشد، با احتمال بیش تری برای ابتلا به آسم روبرو است.

2 – آسم بزرگسالان

افراد در هر سنی می توانند مبتلا به آسم شوند ، حتی اگر در کودکی آسم نداشته باشند ولی آسم در بزرگسالان اغلب پایدار است.

3 – آسم فصلی

این نوع آسم در زمان های خاصی اتفاق می افتد ممکن است در بهار به علت گرده ها یا در پاییز به علت هوای سرد باشد. در زمان های دیگر فرد آسم دارد اما علائم آن بروز نمی کنند.

4 – آسم شغلی

افراد ممکن است به مرور زمان از آلودگی هایی که به خاطر شغل با آن ها در ارتباط است، مبتلا شود. برای مثال افرادی که در کارخانه ها با بخار های سمی ، گرد و غبار و… کار می کنند.

5 – آسم شدید

این نوع علائم نسبتا دائمی دارد و با وجود استفاده از داروها فرد بهبود کامل نمی یابد اما می تواند علائم آن را کنترل کند.

بهترین روش برای تشخیص آسم

علایم شایع آسم شامل سرفه، خس‌خس ‌سینه، احساس فشار در قفسه‌صدری و تنگی نفس است. البته همه کسانی که این نشانه‌ها را دارند به این بیماری مبتلا نیستند و همه کسانی که آسم دارند نیز همه این علایم را ندارند بنابراین بهترین روش برای تشخیص آسم، گرفتن شرح‌حال، معاینه و انجام اسپیرومتری (تست تنفسی) است. البته مهم‌ترین مساله، افتراق آسم از بیماری‌های مزمن تنفسی است.

درسالمندان علائم بیماری آسم امکان دارد با نارسایی احتقانی قلب، برونشیت، آمفیرم، آسپیراسیون مکرر ریوی، رفلاکس معده و سرطان‌های ریه اشتباه گرفته شود. از طرفی، نباید فراموش کرد پیری به‌ تنهایی باعث تنگی نفس نمی‌شود و در صورت بروز باید آن را جدی گرفت. معمولا بروز علائم ریوی به دنبال روبه روشدن با عوامل محرک مانند عطر، رنگ، سیگار و… دیده می‌شود.

آسم در سالمندان به موقع تشخیص داده نمی‌شود

این موضوع هم به بیمار مربوط است و هم به پزشک. معمولا نداشتن شناخت کافی سالمند از بیماری و مربوط دانستن علایم آن به پیری و نشانه‌های غیراختصاصی بیماری آسم در این سن و دسترسی نداشتن به مراکز تخصصی از عوامل موثر در تشخیص ندادن این بیماری است. از آنجا که تشخیص آسم در سالمندان به دلیل علایم غیراختصاصی و انجام ندادن تست‌های عملکردی ریه مانند اسپیرومتر و… مشکل است، در خیلی از موارد امکان دارد پزشک هم نتواند به درستی آن را تشخیص دهد.

درمان آسم در سالمندان

درمان آسم در سالمندان تفاوت چندانی با سایر گروه‌های سنی ندارد. برخلاف افراد مبتلا به آسم جوان، افراد مبتلا به آسم سالمند به درمان مداوم نیاز دارند. بیشتر آنها به علتهای گوناگون از جمله اطلاعات و نگرش غلط در مورد بیماری و اعتقاد به اینکه این علایم مربوط به پیری است، ترس از مصرف کورتون، قیمت داروها، استفاده نادرست از اسپری‌های استنشاقی درمانی و دسترسی‌نداشتن مناسب به مراکز درمان، تحت درمان مناسب قرار نمی‌گیرند و همین مسئله باعث میشود بیماری پیشرفت کند.

از طرفی، با توجه به اینکه مصرف برخی داروها مثل بتابلوکرهایی مانند پروپرانولول در بیماران مبتلا به ناراحتی‌های قلبی یا فشارخون بالا و مسکن‌های غیراستروییدی در درمان درد مفاصل و استخوان، در این سنین شایع است، گاهی درمان آسم با مشکل مواجه می‌شود بنابراین لازم است پزشک از داروهایی که بیمار مصرف می‌کنداطلاع داشته باشد.

داروهایی برای درمان آسم

درمان روی برگرداندن وضعیت تنفسی به حالت طبیعی، رساندن اکسیژن کافی و محدود کردن دفعات عود بیماری متمرکز است. آموزش بیمار بایستی روی درک و فهم بیماری، درمان ان و اقدامات اورژانسی در زمان ضرورت متمرکز باشد.

• برای کمک به رفع نیازهای بدن، به بیمار اکسیژن مکمل تجویز شود.
• آلرژن ها را شناسایی و از بیمار دور کنید تا از حمله آسم اجتناب شود.
• بیمار روزانه 3 لیتر مایعات مصرف کند تا به سیال شدن ترشحات ریوی کمک شود.
• داروهای بتا2-آدرنرژیک کوتاه اثر برای باز شدن برونش ها تجویز شود: آلبوترول، پیربوترول، متاپروترونول، تربوتالین، لوالبوترول
• واسط های لکوترین برای کاهش پاسخ التهابی موضعی در ریه ها برای کاهش شدت حمله تجویز می شود، روی علائم تاثیر فوری ندارند
• داروهای بتا2- آدرنرژیک طویل الاثر برای کنترل علائم روزمره تجویز شود؛ و راه های هوایی باز نگهداشته شود؛ نه برای علائم حاد: سالمترول، فورمترول

موثرترین روش درمانی در بیماران مبتلا به آسم

هدف از درمان آسم، از بین بردن علایم حاد، جلوگیری از به وجودآمدن علایم مزمن و کاهش دفعات بستری در بیمارستان، حفظ فعالیت فیزیکی و عملکرد مناسب ریه و به حداقل رساندن عوارض درمان دارویی و بهبود کیفیت زندگی در سالمندان است. استفاده مداوم از اسپری‌های استنشاقی حاوی کورتون، از روش‌های درمانی سالم و موثر در درمان بیماران مبتلا به آسم است.

عوارض اسپری‌های درمانی بیماری آسم

بله، استفاده از اسپری‌های استنشاقی حاوی کورتون با دوز بالا می‌تواند باعث ابتلا به پوکی استخوان شود که لازم است با بررسی تراکم استخوان و درمان پیشگیرانه، از به وجودآمدن آن جلوگیری کرد. استفاده از کورتون خوراکی هم عوارض زیادی دارد و مصرف آن در افراد سالمندی که به آسم مبتلا هستند توصیه نمی‌شود مگر در موارد اورژانسی.

استفاده از اسپری‌های استنشاقی برونکودیلاتور (گشادکننده برونش) مانند «سالبوتامول» با دوز بالا، گاهی خطر مرگ ناگهانی را به دنبال دارد بنابراین باید دوز تعیین‌شده برای بیمار، به درستی رعایت شود. اسپری‌هایی هم که به صورت MDI وجود دارند، برای درمان و کنترل بیماری در سالمندان مناسب نیستند و باید از روش‌‌های درمانی موثر و جدیدتر مانند اسپری‌هایی که به صورت پودر خشک وجود دارند، استفاده شود. توصیه کلی به افراد مبتلا به آسم، پرهیز از عوامل محیطی است اما افرادسالمند کمتر می‌توانند روش زندگی‌شان را تغییر دهند.

نکات نگهداری از سالمندان مبتلا به آسم

نگهداری از فرد مسنی که مبتلا به آسم است، اصول و قواعد خاصی دارد. اگر در زمانی که حمله اتفاق می­فتد، آگاهی کافی نداشته باشید خطراتی جدی فرد سالمند را تهدید می­‌کند. برنامه­ مراقبتی برای سالمند در نظر بگیرید. این کار باعث افزایش نظم و کاهش استرس در زمان مراقبت از سالمند می­شود.

• خانه و محیط خانه را تا حد ممکن از رطوبت حفظ کنید.
• از آوردن حیوانات خانگی به محیط خانه سالمند به شدت جلوگیری کنید.
• از پوشیدن لباس هایی­ که کرک و خز و مخمل در آن­‌ها استفاده شده، خودداری کنید.
• از استفاده­ کردن ملحفه و تشک و پتوهایی ­که از جنس پشم گوسفند یا حیوانات دیگر هستند، بپرهیزید.
• تا حد ممکن لوازم و محیط اتاق فرد بیمار را تمیز و ضدعفونی کنید تا از رشد کنه­ و موجودات دیگر جلوگیری شود.
• در زمانی که فرد سالمند قصد خارج­ شدن از خانه را دارد، به او استفاده از اسپری را در زمان حمله آموزش دهید.
• در برنامه­ روزانه مراقبتی، میزان خواب فرد سالمند را تنظیم کنید. خواب منظم و مناسب در روز باعث بهبود عملکرد ریه ­ها می­‌شود.
•  از غذاهایی همانند بادمجان که خاصیت آلرژیک دارند یا غذاهای حاوی مواد شیمیایی و نوشیدنی ­های گازدار همانند نوشابه بپرهیزید.
• سالمند را به انجام دادن ورزش آرام روزانه تشویق کنید.  ورزش­ های پرتحرک باعث می‌شود اکسیژن کمتری به ریه ­ها برسد و فرد دچار تنگی نفس شود.
• با مشورت پزشک آویشن و عناب را همانند چای دم کنید و چند وعده در روز به سالمند دهید. هم­چنین چند برگ از درخت به را بشویید و داخل آبی که در حال جوشیدن است بریزید؛ سپس آب جوشیده­ شده را به سالمند دهید.

مهم‌ترین مشکل سالمندان مبتلا به آسم

اختلال حافظه و یادگیری، از علل مهم استفاده نادرست و به موقع از داروها، مخصوصا اسپری‌های درمانی است. بیشتر افراد  سالمند مبتلا به آسم، تغذیه درست، تحرک کافی و وضع روانی مناسبی ندارند که در این شرایط لازم است حتما حمایت روانی از سوی خانواده  برای سالمندان انجام شود. از آنجا که مهم‌ترین اصل در استفاده صحیح از داروهای استنشاقی در سالمندان، آموزش به بیمار و همراهان اوست و معمولا بیمار در مصرف داروها به دلیل اختلال حافظه و یادگیری، آرتروز دستان و هماهنگی نداشتن مناسب بین حرکت دست و استفاده به‌جا از اسپری دچار مشکل است، بهتر است شیوه مصرف داروها و جدول زمانی مصرف آنها به صورت مکتوب در اختیار او و همراهانش قرار گیرد.

پیشگیری از آسم در سالمندان

در حال حاضر راهی برای پیشگیری از آسم وجود ندارد ولی می‌توان این بیماری را کنترل و از به وجودآمدن  علایم آن جلوگیری کرد. آسم مانند سایر بیماری‌های مزمن در سالمندان تاثیر قابل‌توجهی روی احساس خوب بودن، کیفیت زندگی، فعالیت فیزیکی و ابتلا به افسردگی دارد، بنابراین لازم است در این شرایط حتما افراد سالمند از لحاظ روحی و روانی حمایت شوند.