مركز خدمات بالینی ، مراقبتی و آموزشی در منزل پارسیان مهرپرور تحت نظارت مستقیم وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي

  • info@mehrparvar.com
  • 021-44442410
زخم بستر در سالمندان | مرکز پارسیان مهرپرور

زخم بستر در سالمندان : درمان زخم بستر در منزل و ۸ روش پیشگیری از آن در سالمندان

زخم بستر در سالمندان

مراقبت از سالمند و یا بیماران دارای زخم بستر، از مسائلی است که ممکن است در طول دوران مراقبت از سالمند و بیمار در منزل برای شما بوجود بیاید. سالمندان ، قدرت مراقبت از خود را به دلیل کهولت سن از دست داده اند و نیاز به مراقبت از آنها در این سن بسیار لازم و ضروری است. اما برای پرستاری بهتر از سالمندان باید بدانید زخم بستر در سالمندان چگونه ایجاد می شود و چگونه به پیشگیری و یا به درمان زخم بستر در آنها بپردازیم.

زخم بستر چیست؟

زخم بستر یا بد سور (Bedsore) یا زخم فشاری Pressure sore ضایعه ای است که در پوست و بافت های زیر پوستی و بر اثر فشار ممتد و طولانی مدت بر پوست ایجاد میشود. زخم بستر اغلب در نقاطی از بدن ایجاد میشود که پوست روی یک برجستگی استخوانی قرار گرفته و در بین آنها عضله ای وجود ندارد مانند پاشنه و بین باسن ها. زخم بستر در اثر بی حرکتی مداوم (می تواند ۲۴ ساعت باشد)، به علت کاهش خونرسانی موضعی ایجاد می شود.

دلایل اصلی زخم بستر در سالمندان

چرا زخم بستر می گیریم ؟ زخم بستر به صورت کلی دو دلیل اصلی دارد:

  1. فشرده شدن
  2. کشیده شدن

نواحی فشار در زخم بستر | مرکز پارسیان مهرپرور

پرستاری از سالمندی که تحرک ندارد کار دشواری است. نیاز به رسیدگی برخی از ایشان به دلیل عدم تحرک دشوار تر نیز خواهد بود. به همین دلیل است که می توانیم بگوییم در این افراد پرستاری لازم و ضروری است. پارسیان مهرپرور برای رفع نیاز شما در پرستاری از سالمندان در منزل برای شما این خدمت را ارائه خواهد داد و با متخصصین مجرب علم پرستاری به شما کمک خواهیم کرد تا از کمند مشکلات پرستاری از سالمند خود رهایی یابید.

۱- فشرده شدن

فشرده شدن ممتد پوست بین برجستگی استخوانی زیرین از یک طرف و سطح بستر از طرف دیگر مویرگ های تغذیه کننده پوست مسدود می شوند. تا وقتی فشار برقرار است این مویرگ ها بسته می مانند. در یک انسان سالم، فرد در هنگام خواب بطور غیر ارادی مرتبا وضعیت خود را عوض می کند و به این ترتیب محل هایی از پوست را که زیر فشار قرار می گیرند را مرتبا تغییر میدهد و به این ترتیب اجازه میدهد که بطور نوبتی به همه قسمت های پوست زیر بدن خون برسد. در یک فرد بیمار یا سالمند دارای زخم بستر اما این مکانیسم خوب کار نمیکند. بیمار مدت های طولانی در یک وضعیت ثابت دراز میکشد. نتیجه آنست که پوست قسمتی که مدت طولانی بدون جریان خون مانده است قطع شده و آن قسمت از پوست می میرد.

۲- کشیده شدن

مکانیسم دیگر این است که در حین مراقبت از یک بیمار در بسیاری اوقات فرد مراقب، بیمار را به روی بستر یا ملحفه میکشد. این کشیده شدن پوست بخصوص اگر کمی هم مرطوب باشد موجب اصطکاک زیاد بین پوست و سطح زیرین شده و به پوست آسیب میزند. گاهی هم بر اثر نیروهایی که در دو جهت مختلف به پوست و استخوان وارد میشوند آسیب ایجاد میشود . بطور مثال بیماری که در روی تخت خوابیده اگر پشت تخت در زیر سر بیمار بالاتر باشد بیمار به سمت پایین تخت سر میخورد. در این حال پوست زیر باسن به علت اصطکاک با ملحفه ثابت مانده ولی استخوان خاجی و دنبالچه به علت وزن بیمار به سمت پایین تخت حرکت میکنند. این مکانیسم موجب کشیده شدن عروق زیر پوستی و آسیب به خونرسانی پوست میشود.

عوامل افزایش دهنده ریسک خطر زخم بستر

در هر کسی که زیاد حرکت نمیکند و نمیتواند به راحتی وضعیت خود را تغییر دهد ممکن است زخم بستر ایجاد شود. این بی حرکتی ممکن است به علل زیر ایجاد شود:

  • ضعف
  • فلجی
  • کما یا کاهش سطح احساس درد مثلا بر اثر مصرف زیاد داروهای ضد درد
  • بیماری یا آسیبی که بیمار را کم تحرک یا بی تحرک می کند

علائم شروع انواع زخم بستر در سالمندان

زخم بستر از مواردی است که شامل حالت ها و مراحل مختلفی است. می توانید در ادامه به انواع مختلف آن آگاهی پیدا کنید و آشنا شوید. زخم بستر به صورت کلی به ۴ درجه یا مرحله تقسیم می شود:

مراحل ایجاد زخم بستر | مرکز پارسیان مهرپرور

۱- مرحله اول ایجاد زخم بستر ( زخم بستر خفیف )

در این مرحله پوست سالم است. این مرحله بیشتر در کسانی که رنگ پوستشان روشن است دیده می شود! این مدل زخم بستر در سالمندان باعث میشود که پوست قرمز شده و وقتی با انگشت به آن فشار می آوریم به صورت نرمال رنگ سفید به خود نگیرد و دیرتر سفید می شود. از علائم این مرحله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • سفت
  • دردناک
  • نرم تر از معمول
  • سردتر یا گرم تر از معمول

همانطور که متوجه شدید همه موارد به صورت همزمان اتفاق نمی افتد در صورتی که بخشی از آن نیز دیده شد به درمان آن بپردازید.

۲- مرحله دوم تشکیل زخم بستر

این مرحله را می تواند مرحله از زخم بستر در سالمندان دانست که لایه رویی پوست (اپیدرم) از بین میرود! یک زخم فرو رفته به رنگ صورتی یا قرمز در محل تشکیل می شود. این مرحله امکان دارد تا حدی پیش رود که در محل زخم، تاول تشکیل شود .

۳- مرحله سوم بوجود آمدن زخم بستر

مراحل ۳ و ۴ از جمله مراحل سخت است که خطرات عفونت در آن بسیار بالاست! در این مرحله از زخم بستر می توان گفت چربی زیر پوست نمایان می شود. علاوه بر آن زخم گود می شود و ته زخم بافت مرده زرد رنگی هست.

نکته: آسیب ممکن است به زیر پوست سالم هم برسد.

۴- مرحله چهارم در پیشرفت زخم بستر ( زخم بستر شدید )

این مرحله را میتوان از جمله سخت ترین مرحله از زخم بستر در سالمندان و یا بیماران دانست. در این مرحله عضله، تاندون یا استخوان نمایان می شود. کف زخم بافت مرده خشکیده هست. در نهایت می توان گفت آسیب وسعت یافته و به زیر پوست به ظاهر سالم هم گسترش یافته است.

عوارض زخم بستر در بیماران و سالمندان

بعد از تشکیل زخم بستر پس از مدتی عوارضی ایجاد میشود که مهمترین آنها عبارتند از :

عوارض زخم بستر | مرکز پارسیان مهرپرور

عفونت استخوان و مفصل : عفونت پوست میتواند به استخوان و یا مفصل گسترش یافته و عفونت ایجاد کند.

عفونت پوست : پوست زخم شده پس از مدتی به علت رشد میکروب ها عفونی (دارای ترشح و بدبو) میشود.

سرطان : اگر زخم بستر به مدت طولانی باقی بماند ممکن است در پوست آن سرطان پوست ایجاد شود.

عفونت خون : باکتری هایی که در محل زخم بستر شروع به رشد و تکثیر میکنند میتوانند به جریان خون وارد شده و موجب عفونت سراسری در بدن و مرگ بیمار شوند.

آیا زخم بستر موجب مرگ می شود؟

زخم بستر در صورت عفونی شدن به شکلی که عفونت زخم وارد خون شود می تواند باعث مرگ بیمار شود.

پیشگیری از زخم بستر در سالمندان

در تمامی مجامع علمی این جمله پذیرفته شده است که «پیشگیری بهتر از درمان است»! به همین دلیل ما نیز بر روی پیشگیری بیشتر از درمان توجه خواهیم داشت. برای جلوگیری از زخم بستر در سالمندان باید نکات زیر را مورد توجه قرار داد:

  1. تعویض لباس یا ملحفه های خیس
  2. جلوگیری از چروک شدن لباس و ملحفه
  3. جلوگیری از جا ماندن وسایل زیر بیمار یا سالمند
  4. رساندن ویتامین ها و مواد غذایی لازم در مددجویان با ریسک بالای زخم
  5. استفاده از تشک مواج ( از نوع تشک ارزان) برای جلوگیری از زخم بستر
  6. جلوگیری از جابجایی ناگهانی و کشیده شدن روی ملحفه یا بالعکس (ترک های پوستی)
  7. جابجایی مکرر به صورت صحیح ، حداکثر هر ۲ ساعت جهت کاهش فشار در نقاط تحت فشار

تشک مواج ارزان |مرکز پارسیان مهرپرور

اهمیت تغییر وضعیت ( تغییر پوزیشن ) در پیشگیری از زخم بستر

حداقل هر یکساعت یک بار باید وضعیت دراز کشیدن تغییر کند. در کسانی که قدرت اندام فوقانی آنها خوب است میتوانند با استفاده از میله ها و دستگیره هایی که از بالای سر بیمار در تخت آویزان است وضعیت خوابیدن خود را تغییر دهند. بعضی انواع بالشتک که با آب، فوم، ژل یا هوا پر میشوند میتوانند به توزیع بهتر فشار کمک کنند.

  • نباید بالای سر تخت بیمار با بیش از سی درجه بالا آورد.
  • قسمت های حساس به زخم بستر در هنگام دراز کشیدن، کمتر تحت فشار قرار گیرند.
  • گاهی اوقات استفاده از تشک های مواج که فشار را در نقاط مختلف پوست مرتبا تغییر میدهند کمک کننده است.

نواحی تحت فشار

نواحی اصلی فشار در زخم بستر در سالمندان موارد زیر هستند! چرا که بیشترین سطح تماس با زمین و یا تخت را دارند:

  • آرنج ها
  • پاشنه پا
  • پشت سر پشت کمر
  • ناحیه باتکس (باسن) 

در کسانی که مدت زیادی در حالت درازکش به شانه قرار گرفته اند زخم بستر ممکن است در نواحی زیر دیده شود. نواحی فشار عبارتند از:

  • کناره های سر
  • گوشه لاله گوش
  • روی برجستگی کنار زانو
  • روی پوست قوزک خارجی
  • روی برجستگی کناری لگن

در کسانی که مدت زیادی در ویلچر می نشینند، زخم بستر می تواند در محل های زیر تشکیل شود:

  • پشت استخوان خارجی، درست بین دو برجستگی باسن یا روی برجستگی باسن
  • پشت استخوان های کتف یا ستون مهره
  • پوست روی ساعد یا ران در جایی که روی صندلی تکیه میدهند.

نواحی تحت فشار زخم| مرکز پارسیان مهرپرور

پرستار سالمند باید توجه داشته باشد، برای کسی که مدت زیادی در بستر میخوابد یا روی ویلچر می نشیند و نمی تواند وضعیت خود را عوض کند بررسی مکرر پوست نواحی ذکر شده برای دیدن علائم احتمالی تشکیل زخم بستر ضروری است. توجه داشته باشید که زخم بستر در سالمندان مانند کوه یخ است یعنی تخریب بافتهای زیرین بیشتر از آنچه به نظر می رسد درگیر شده اند. فقط و فقط مراقبت صحیح همراه با دانش راه حل اساسی برای پیشگیری لازم و ضروری است.

مراقبت از زخم بستر در منزل

در درجه اول مهمترین قسمت درمان در زخم بستر برطرف کردن عامل ایجاد یعنی فشار می باشد. بعد از جابجایی مرتب بیمار هر ۲ ساعت یکبار و ماساژ مناطق فشار و همچنین استفاده از پانسمان های فیلم جهت بهتر شدن خونرسانی و همچنین محافظت از پوست که کمک شایانی به درمان زخم بستر در مراحل اولیه می کند.

درمان زخم بستر در منزل ( درمان خانگی )

بسته به هر مرحله از زخم بستر در سالمندان ، درمان متفاوت است . پیشنهادات زیر را برای مراقبت از پوست در نظر بگیرید:

۱- تمیز و خشک کردن پوست

پوست را با مواد پاک کننده ملایم شسته و به آرامی خشک کنید. این روش تمیز کردن را به طور مرتب برای محدود کردن تماس پوست با رطوبت، ادرار و مدفوع انجام دهید. در زخم های باز هر بار که پانسمان را تعویض می کنید، زخم را باید با محلول سالین شستشو دهید.

۲- محافظت از پوست

استفاده از پودر تالک ساده (پودر بچه) برای محافظت از پوست در نقاطی که دچار اصطکاک می شوند. برای پوست های خشک از لوسیون استفاده کنید. در صورت لزوم، ملحفه و لباس را تعویض کنید. مراقب دکمه های لباس و چین و چروک در ملافه که پوست را تحریک می کند، باشید.

۴- بررسی روزانه پوست

هر روز برای علائم هشدار دهنده ای از زخم های فشاری پوست را به دقت و از نزدیک نگاه کنید.

۵- جدا کردن بافت مرده

اگر در زخم بافت آلوده وجود نداشته باشد، زخم سریعتر بهبود می یابد، بنابراین دبریدمان و بریدن بافت های مرده ضروری است.

۶- استفاده از پانسمان

پانسمان از زخم محافظت می کند و بهبودی را سرعت می بخشد. برخی از پانسمان ها با از بین بردن بافت مرده، از عفونت جلوگیری می کنند.

پانسمان زخم بستر | مرکز پارسیان مهرپرور

۷- آنتی بیوتیک

استفاده از آنتی بیوتیک های خوراکی یا کرم آنتی بیوتیک، می تواند به درمان عفونت کمک کند.

جراحی درمان زخم بستر- دبریدمان – گرافت

گاهی اوقات زخم بستر آنچنان شدید شده و گسترش می یابد که منطقه وسیعی از پوست از بین رفته و بافت های زیرین آن مانند استخوان و تاندون ها بدون حفاظ می مانند. در این موارد ممکن است بدن نتواند بافت جدیدی را بر روی استخوان یا تاندون و به صورت جایگزین پوست بسازد. این بیماران معمولا نیاز به عمل جراحی دارند. در این اعمال جراحی بافت های مرده و عفونی کاملا خارج شده و سپس با استفاده از روش های جراحی ترمیمی از پوست قسمتهای دیگر بیمار استفاده شده و روی استخوان یا تاندون ها پوشانده میشود.

پماد کالاندولا بر بهبودی زخم بستر

پماد کالاندولا با توجه به ارزانی و در دسترس بودن می تواند در درمان زخم های فشاری مورد استفاده قرار گیرد و در بهبود زخم موثر می باشد و به عنوان یک روش درمانی در بیمارستان ها و منازل برای درمان زخم های فشاری بیماران تجویز و استفاده شود.

مصرف پماد الیز برای درمان زخم بستر

مورد مصرف آن برداشتن نسوج مرده و زائد در ضایعات عفونی و ملتهب پوست و زخمها ی بزرگسالان و کودکان می باشد. این پماد حداقل روزی یک بار و ترجیحا” ۳-۲ بار در روز برو روی موضع مالیده میشود.

چه مواقعی برای درمان زخم بستر به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر علائم زیر را مشاهده کردید فورا به دکتر پوست مراجعه کنید :

  • تب
  • بوی بد زخم
  • ترشح از زخم
  • افزایش قرمزی
  • گرما و یا تورم در اطراف زخم