برچسب زدن به کودکان عواقب بسیار مخربی دارد از جمله اینکه حس خود ارزشمندی را از آنها می گیرد و به سلامت روحی وروانی وی آسیب میزند. برچسب زدن به کودکان و نوجوانان نوعی محدود کردن رفتار کودک چه از نوع مثبت و چه از نوع منفی آن است. نسبت دادن برخی صفات به کودکان در حقیقت یک راه برای کتمان کردن بخشی از حقیقت آنان است. از این جهت برچسب زدن به کودکان ممنوع است! برچسب زدن منفی و حتی برچسب زدن مثبت بیش از حد به کودک، آسیب می زند و نیاز هست در این مقاله از مرکز پارسیان مهرپرور نکاتی را در این زمینه بیان کنیم.
برچسب زدن به کودکان
نسبت دادن صفات چه خوب باشند و چه بد قسمتی از تفکر کودک نسبت به خودش خواهد شد. نباید با دیدن کوچکترین حرکات در کودک به او نسبت هایی را بدهیم که در ذهن کودک ثبت بشود و کودک را نسبت به خودش بدبین بکند. کودکی که مدام به او گفته شده دست و پا چلفتی است موقع انجام دادن هرکاری نگران است که از پس انجام دادن آن بر نیاید. وقتی وسیله ای شکننده را از زمین بر می دارد می ترسد که بیفتد.
معنی برچسب زدن به کودکان
فرزندان اول هر خانواده عموماً مضطرب و خجالتی اند. فرزندان کوچکتر خانواده در بیشتر موارد برون گرا و خوش برخورد می باشند. البته همه صفاتی که به کودک نسبت داده شده بد نیست مانند عروسک بابا ، پادشاه مامان. این برچسب ها گاهاً برای ایجاد تعادل بین دو جنس مختلف توسط والدین استفاده می شود. گاهی پدران و مادران و یا پرستار کودک با نسبت دادن برخی صفات به کودک او را به فردی از خانواده وصل می کنند. در نسبت دادن این موارد هم دقت داشته باشید که نکات منفی نداشه باشند.
یکی از علل برچسب زدن به کودکان؛ سر مهربانی
در برخی مواقع پدر و مادر و یا پرستار کودک صفتی را از سر علاقه و عشق به کودک نسبت می دهند اما نباید این برپسب حامل نکته منفی باشد. برچسب هایی مانند : پسر شیطون مامان و یا دختر ناز وسواسی بابا در کنار احساس مثبتی که در کودک ممکن است ایجاد کند ، تأثیر پنهان و قوی تر دیگری را که مثبت نیز نمی باشد در خودش دارد که کودک دریافت می کند. ممکن است به خیلی از شما والدین محترم در دوران کودکی برچسب مسئولیت پذیر بودن خورده باشد و باعث شده باشد که تلاش کنید همیشه رفتار خوبی داشته باشید اما آیا این کار برایتان آسان بود ؟!! نسبت دادن همیشگی برخی صفات مثبت به کودک نیز ممکن است باعث ایجاد تأثیرات منفی شود!
چرا برچسب زدن به کودکان ممنوع است ؟!
علت این است که اگر شما از همان کودکی به فرزندان برچسب با استعداد، با هوش یا کندذهن بزنید، خواه ناخواه این تصور شما به بچه نیز القا میشود. یا اینکه اگر کودکی را شرور و بدجنس بدانید این فرصت برایش فراهم می شود که نشان دهد میتواند تا چه حد بدجنس و شرور باشد؛ در هر زمانی این شیطنت و شرارت را به رخ شما بکشاند و شما هم مدام بگویید که درست فکر کرده اید! برچسب زدن به کودکان از یک کار عادی و بی ضرر شروع می شود اما بچه ها خود را با این برچسب ها وفق می دهند و بد به حال روزی که این برچسب ها منفی باشد و در شخصیت بچه ها قرار بگیرد. درست همان می شود که بزرگترها انتظارش را داشتند.
نسبت دادن صفات کار درستی نیست
استفاده از برچسب ها برای افراد در برخی از موارد به معنای شوخی کردن است ، در برخی از موارد افراد قصد توهین کردن دارند. در مورد نسبت دادن صفات به کودکان والدین کودک و پرستار کودک باید احتیاط بیشتری کنند. از آنجا که کودکان در زندگی تجربه زیادی ندارند استفاده از برچسب هایی که جنبه شوخی دارند را درک نمی کنند. زدن برچسب های منفی به کودکان امکان دارد باعث شود کودک آن را قبول کنندو طبق آن رفتار کنند.کودک به والدین خود و پرستار خود اطمینان دارد و حرف های آنان را بی چون و چرا می پذیرند. به کودک برچسب هایی می زنیم که از تؤثیر آنها در رفتار و آینده کودک بی اطلاعیم.
مضرات برچسب زدن به کودکان چیست ؟
انسان ها علاقه خاصی به طبقه بندی کردن افراد و اشیاء در اطراف خود دارند . این نسبت دادن ها به بخش خاصی مربوط نمی شود و همه چیز را در بر می گیرد. به چند نمونه توجه کنید :
- پروفسورهای خُل و چل
- جادوگران بدجنس
- دانشمندان دیوانه
نکته منفی در نسبت دادن برخی صفات به افراد این است که در حقیقت این روش یک راه برای کتمان کردن بخشی از حقیقت آن موضوع است . برچسب زدن به افراد باعث می شود موجودیت یک فرد موضوع را نادرست نشان بدهیم. این موضوع در اتفاقات روزمره هم مشاهده می شود ، یکی از دم دست ترین مثال ها برای این موضوع بحث رانندگی کردن است.اگر یک خانم در ایران تصادف کند اولین جمله این است که هیچ کدام از خانم ها رانندگی کردن بلد نیستند ، اما اگر برای یک مرد تاجر چهل ساله این اتفاق بیفتد، معمولاً آن را به حساب بدشانسی مردان می گذارند.
برچسب مثبت زدن به کودکان هم چارچوب دارد
تا به این قسمت نگارش ممکن است والدین تصور کنند که بهتر است به جای برچسب منفی، برچسب های مثبت به فرزندشان بزنند. درحالیکه این هم اشتباه است ! علت هم این است که وقتی والدین همیشه به کودک می گویند او با استعداد است و شاگرد اول می شود، سطح توقعشان مدام بالا می رود و نمیتواند کوچکترین اشتباهی از کودک را تحمل کنند. حتی خود بچه نیز مدام خود را سرزنش می کند و از خود متوقع می شود.
4 نکته کمک کننده برای ترک برچسب زدن به کودکان
کودکی مهمترین دوران در ایجاد شخصیت قدرتمند و عزت نفس در انسان است نباید با تاثیرات این انگ ها آن را دچار پیامدهای نامطلوب در آینده است. حال اگر شما پدر و مادری هستید که می خواهید این رفتار را ترک کنید چند نکته را در نظر داشته باشید:
1 – یادآوری دوران کودکی خود
به تمامی برچسب های مثبت و منفی کودکی خودتان که از سوی اطرافیان و به ویژه والدین می خوردید، فکر کنید. چه احساسی در آن زمان به شما دست می داد؟ چقدر رفتار امروزتان به گذشته وابسته است؟ نسبت به تاثیرات منفی این آگاهی فکر کنید و انگیزه خود را از تغییر رفتار بالا ببرید.
2- علت هر چیز را از فرزندتان بپرسید
گفت وگوی سازنده در روابط سلامت بین پدر و مادر و فرزندان اثرگذار است. اگر بچه ها کاری میکنند که شما را ناراحت کرده و باعث سرزنش آنها میشود، بهتر است دلیل آن را از آنها بپرسید و با راهنمایی مشکل را حل کنید تا مانع از تکرار رفتار منفی شود. همچنین در ادامه به فرزندتان بگویید که چرا رها کردن لباسها در اطراف خانه بی نظمی است یا اینکه چرا نمره خوب گرفتن حائز اهمیت است.
3 –داشتن تمرکز بر رفتار کودکتان
سعی کنید بر رفتار بچه دقت و تمرکز کنید نه اینکه او را با آن رفتار خاص توصیف کنید. مثلا اگر بچه شما لباس هایش را در خانه رها می کند، به او بگویید که این کارش بی نظمی است؛ نه اینکه او را مدام تنبل و بی نظم خطاب کنید. یا در مقابل بچه شما در امتحان نمره خوبی گرفته به جای اینکه او را با استعداد خطاب کنید به او بگویید که به او افتخار میکنید.
4 – عذرخواهی کردن در صورت برچسب زدن به کودکان
اگر به فرزندتان صفتی دادید، حتما از او عذرخواهی کنید این امر نه تنها عاقب بدی ندارد بلکه هزاران بار نتیجه اش از برچسب زدن بهتر است.
چگونه اثر صفات در کودک را از بین ببریم ؟
در صورتی که تا به حال به کودک صفت منفی حواس پرتی را داده اید ممکن است در خودانگاره کودک ثبت شده باشد، در این شرایط لازم است به کودک کمک کنید تا نگرش خودش را تغییر دهد. اگر قصد دارید صفات نسبت داده شده به کودک را تغییر دهید به این فکر کنید که کودک چه صفاتی را نیاز دارد که داشته باشد. کودک را به این شکل تصور کنید و صفاتی را نسبت بدهید تا در خودانگاره کودک ثبت بشود. کودک اگر تنبل باشد هم می تواند تبدیل به کودکی فعال و کمک کننده بشود. کودک بی آرام و قرار قادر است به مرور زمان تمرکز پیدا کند و در انجام امورش ثبات قدم داشته باشد.
پیشگیری از عوارض برچسب زدن به کودکان
با توجه به مطالب گفته شده در بالا از نسبت دادن صفت هایی مانند تنبل، پر سر و صدا و خشن به کودک پرهیز کنید. این موضوع باید در رفتارتان هم نمود داشته باشد. زمانی که کودک رفتاری بر خلاف اصول تربیتی شما انجام می دهد و در واقع این رفتار متناسب با برچسب و یا صفت نسبتی است به کودک بگویید چه احساسی به او دارید و رفتارش برخلاف انتظار شما است. وقتی رفتار فرزندتان متناسب با برچسبی است که خورده است، احساس خود را نسبت به این موضوع به زبان بیاورید و به او بگویید که از او چه رفتاری را انتظار دارید. خود کودک را زیر سوال نبرید نگویید که بی مسئولیت هستی ولی در عین قاطعیت برخوردی جدی داشته باشید به کودک بگویید رفتار مناسب از نظر شما چه می باشد. به این مثال توجه کنید:
- به کودک نگویید : چرا انقدر تنبل هستی ، چقدر باید تکرا کنم تا وسایلت را جمع کنی
- در عوض به کودک بگویید : من از تو انتظار دارم کاری را که ازت می خواهم انجام بدهی.
