بیماری صرع چیست و چه علائمی دارد؟
صرع در سالمندان بیماری عصبی است که باعث تشنج میشود. مبتلایان به بیماری صرع (epilepsy) متأسفانه هزینههای زیادی را متحمل میشوند. اکثر افراد جامعه بیماری صرع را با عنوان تشنج میشناسند ولی در واقع علامت بیماری صرع تشنج میباشد و نه خود بیماری! این بیماری در واقع در اثر اختلال در ارتباط طبیعی بین سلول های عصبی مغز در سالمند بوجود میآید و باعث عدم کارکرد عادی و طبیعی مغز سالمند میشود. ما در این مقاله قصد داریم به بررسی کامل این بیماری در سالمندان بپردازیم.
بیماری صرع یا epilepsy چیست؟
بیماری صرع مجموعهای از اختلالات عصبی مزمن میباشد که معمولاً با حملههای صرعی مشخص میگردد. حملات صرعی معمولاً به طور مکرر رخ میدهند و دلایل ثابت و مشخصی ندارند. لازم به ذکر است که همه تشنجها و حملات را نمیتوان حمله صرعی دانست و تلقی کرد. بیماری صرع چهارمین بیماری شایع در جهان است که در طبقهبندی بیماریهای مغز و اعصاب قرار میگیرد. در ایران مبتلایان به صرع حدود یک درصد از جمعیت کل کشور را تشکیل میدهند. بیماری صرع در افرادی که سن بیشتری دارند رایجتر میباشد. متأسفانه به دلیل نداشتن آگاهی کافی نسبت به بیماری صرع، مبتلایان هزینههای اجتماعی، روانی، خانوادگی و فردی زیادی را متحمل میشوند.
نشانهها و علائم صرع چیست؟
علامت اصلی صرع تشنج است. تشنج که علامت اصلی صرع است که میتواند با گیجی موقت، خیرهشدنهای ناگهانی، حرکات غیر ارادی، عدم هوشیاری و ترس و اضطراب همراه باشد. با توجه به اینکه صرع با فعالیت غیرطبیعی مغز ایجاد میشود، تشنج ممکن است هر فرآیندی که مغز در آن دخیل است را تحت تاثیر قرار دهد.
علائم و نشانههای تشنج میتواند شامل موارد زیر باشند:
- گیجی موقت
- حملات خیره شدن
- نداشتن هوشیاری یا توجه
- علائم روانی مانند ترس و اضطراب
- حرکات ناگهانی غیرقابل کنترل در بازو یا پاها
علل ایجاد تشنج
نکته بسیار مهم : پیش از آنکه درباره علل بروز صرع صحبت کنیم، باید بدانیم که صرع و تشنج دو مفهوم متفاوت هستند. تشنج یعنی همان حملهای که به فرد دست میدهد و صرع نام کلی بیماری است که تشنج میتواند یکی از علائم یا گاهی تنها علامت آن باشد. باید بدانیم هر کسی دچار تشنج میشود لزوماً صرع ندارد و اگر فرد یک یا دو بار تشنج کرده است بهتر است برای تشخیص درست بیماری، به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کند. در شرایطی که عامل ایجاد تشنج تشخیص داده شود، دیگر از واژه صرع استفاده نمیکنیم. اما اگر علت خاصی برای بروز تشنجها مشخص نشود، بیماری صرع تشخیص داده خواهد شد.
از جمله شرایط ایجاد کننده تشنج که علت مشخصی دارند میتوان به علل زیر اشاره کرد:
آلزایمر، تب بالا، ضربه به سر، سکته مغزی، تومورهای مغزی، کمبود ویتامین B6، کمبود شدید کلسیم، کاهش شدید قند خون، بیماری مولتیپل اسکلروزیس، عفونتهای مغزی نخاعی
علل بروز بیماری صرع در سالمندان چیست؟
سیستمهای پیام رسان در مغز، عملکردهای بدن انسان را کنترل میکنند. صرع به دلیل اختلال در این سیستم ایجاد میشود، که ممکن است ناشی از اختلال عملکرد مغز باشد. در بسیاری از موارد، علت دقیق این مشکل مشخص نیست. اما برخی محققان عوامل ژنتیکی را علت بروز آن میدانند. عوامل دیگری که ممکن است این خطر را افزایش دهند عبارتند از:
- سیستیک فیبروزیس
- ضربه به سر، مانند حادثه رانندگی
- بیماریهای عفونی، مانند آنسفالیت ویروسی
- شرایط رشد، از جمله اوتیسم و نوروفیبروماتوز
- بیماریهای مغزی، از جمله سکته مغزی و تومورها
- آسیب قبل از تولد یا آسیب مغزی که قبل از تولد رخ میدهد.
طبق مقاله ای از CDC، صرع به احتمال زیاد در کودکان زیر 2 سال و بزرگسالان بالای 65 سال ایجاد میشود.
آیا صرع ارثی است؟
در خانوادهای که صرع در یکی از فرزندان تشخیص داده میشود، احتمال وجود صرع در فرزندان دیگر در مقایسه با خانوادهای که به این بیماری مبتلا نیستند، کمی بیشتر است. از طرف دیگر، اگر مادر یا پدر کودک صرع داشته باشند، احتمال ابتلا فرزند به بیماری کمی بیشتر است. در نتیجه، ابتلای پدر یا مادر به صرع، دلیل منطقی و علمی برای بچهدار نشدن نیست.
تشخیص صرع در سالمندان
تشخیص صرع بر اساس نتیجه معاینه و دقت پزشک، آزمایشهای خونی، تصویربرداری از مغز مانند سیتی اسکن، ام آر آی و نوار مغز انجام میشود. نوع دیگری از بررسی به نام بررسی ویدیویی طولانی مدت هم وجود دارد که در بیمارانی انجام میشود که به درمان مقاوم هستند یا برای درمان صرع، به جراحی نیاز دارند. بررسی ویدیویی این امکان را به پزشک میدهد که از نوع صرع و محل ایجاد تشنج در مغز اطمینان حاصل کند. چندین نوع آزمایش تصویربرداری وجود دارد که میتواند به پزشک در تشخیص کمک کند. این آزمایشات شامل موارد زیر است:
- (EEG) ای ای جی، به دنبال امواج غیر طبیعی مغز است
- اسکن CT و MRI، برای تشخیص تومورها یا سایر بی نظمیهای ساختاری
- سی تی اسکن با انتشار تک فوتون، که احتمالا بتواند محل اصلی تشنج را در مغز پیدا کند.
- اسکن MRI عملکردی، که میتواند عملکرد طبیعی و غیر طبیعی مغز را در مناطق خاص شناسایی کند
- یک تصویر مغناطیسی فالوگرام، که میتواند بینظمی در عملکرد مغز را با استفاده از سیگنالهای مغناطیسی شناسایی کند.
پزشک همچنین ممکن است از آزمایش خون برای شناسایی هرگونه بیماری زمینهای که میتواند باعث این بیماری شود، استفاده کند. آزمایشات عصبی به پزشک کمک میکند تا نوع صرع را در فرد تعیین کند.
انواع مختلف صرع در سالمندان
پزشکان با توجه به نحوه شروع فعالیت غیر طبیعی مغز، صرع و تشنجها را به چند نوع تقسیم بندی میکنند. در ادامه به بررسی تشنج و حملههای صرعی مختلف میپردازیم:
صرع در سالمندان از نوع جزئی
این نوع صرع زمانی در سالمند ایجاد میشود که یک سمت مغز سالمند فقط دچار آسیب شده باشد. در سالمندان مبتلا به این نوع از صرع معمولاً قبل از تشنج نشانههایی مانند اختلال در سیستم بینایی، شنوایی و بویایی ایجاد میشود این نوع صرع هم خود دو نوع دارد که نشانههای هر کدام تفاوت دارد.
صرع در سالمندان: صرع ساده
این نوع صرع بیشتر از یک دقیقه طول نمیکشد و وابسته به اینکه در آن لحظات کدام قسمت های مغز دچار اختلال شده باشد نشانههای بروز آن متفاوت میباشد ولی در حالت کلی نشانههایی مانند رنگ پریدگی، تعریق بالا و حالت تهوع در سالمند ایجاد میکند.
سالمند مبتلا به صرع پیچیده
صرع پیچبده زمانی ایجاد میشود که قسمتهایی از مغز که مربوط به حافظه و احساسات در سالمندان میباشند، یعنی بخش گیجگاهی مغز دچار اختلال میشود معمولا بین یک تا دو دقیقه طول میکشد و پرستار سالمند باید آگاه باشد که سالمند در این زمان نشانههایی را مثل خندیدن، گریه کردن، دویدن و دست زدن بروز میدهد
سالمند مبتلا به صرع عمومی
صرع عمومی در سالمند زمانی ایجاد میشود که دو طرف مغز سالمند دچار اختلال شود و معمولا در اثر ایجاد این اختلال سالمند به طور ناگهانی بیهوش میشود و باز هم بسته به نوع آن علایم مختلفی بروز پیدا میکند بهتراست پرستار سالمند بداند که در صرع پنهان نشانههایی مانند چشمک زدن و بیهوشی، باز ماندن دهان و ۳۰ ثانیه ماندن در همان حالت بروز پیدا میکند.
پرستار سالمند بهتر است بداند در صرع بی صدا سالمند دچار گرفتگی کل عضلات بدن شده و به مدت چند ثانیه تا دو دقیقه در همین حالت باقی میماند، در صرع عمومی کل بدن به شدت به لرزه میافتد و احساس درد شدید ایجاد میشود به همراه سردرد و مشکلات و اختلال در بینایی
صرع در سالمندان از نوع صرع سمپاتیک
در اثر اختلال در سیستم عصبی بوجود میآید و تشنجات همراه با یک سری اختلال که به سیستم عصبی مرکزی مربوط نمیشود بروز پیدا میکند مثل نارسایی در کلیه
سالمند مبتلا به حملات صرع
- حملههای یک طرفه : در این نوع از حملات تخلیه الکتریکی در قسمتی از مغز انجام میشود و مدتی طول میکشد تا شخص هوشیاری خود را از دست بدهد و این بی هوش شدن به سرعت ایجاد نمیشود.
- حمله تعمیم یافته : تخلیه الکتریکی بطور همزمان در دو سمت مغز ایجاد میشود و شخص به سرعت هوشیاری خود را از دست میدهد.
روشهای درمان صرع در سالمندان
زمانی که تشخیص صرع قطعی میشود، پزشک بهترین درمان را بر اساس نوع صرع، سن، جنسیت، شغل و شرایط اجتماعی و اقتصادی بیمار آغاز میکند.در بیشتر موارد، درمان با یک داروی ضد صرع آغاز میشود. حدود نیمی از بیماران با درمان تک دارویی کنترل میشوند. حدود ۳۰ درصد از بیماران برای کنترل تشنجها نیاز به درمان دو دارویی یا سه دارویی دارند و مابقی بیماران که نسبت به درمانهای خوراکی ضدصرع مقاوم هستند به درمانهای دیگری از جمله عمل جراحی نیاز پیدا میکنند.
داروی بیماری صرع در سالمندان
برای درمان این بیماری از انواع مختلف دارو استفاده میشود که در ادامه به بررسی هر یک از داروهایی که ممکن است پزشک برای فرد مبتلا به این بیماری تجویز نماید میپردازیم:
- دیازپام
- فنی توئین
- فنوباربیتال
- کاربامازپین
- اتوسوکزوماید
البته این داروها فقط برای درمان صرع استفاده نمیشوند، بلکه برخی از آنها در درمان اختلالات روانی یا بیماریهای مغز و اعصاب دیگر هم کاربرد دارند. معمولاً درمان به شکل تک دارویی با دوز نسبتا پایین شروع میشود و به تدریج افزایش مییابد تا تشنجها تحت کنترل درآیند. برای اینکه بهترین نتیجه از مصرف دارو برای درمان تشنجها کسب شود، لازم است داروها درست همانطور که تجویز شدهاند، مصرف شوند.
درمان بیماری صرع در سالمندان بوسیله جراحی
یکی دیگر از راههای درمان بیماری صرع انجام عمل جراحی میباشد. قبل از انجام عمل جراحی پزشک آزمایشاتی روی فرد بیمار انجام میدهد درصورتی که طی این آزمایشات مشخص شود که ناحیه کوچکی از مغز درگیر شده است و با برخی از اعمال حیاتی مانند دیدن شنیدن و حرکت کردن تداخل ندارد پزشک جراحی را انجام میدهد. بعد از جراحی بیمار نیاز دارد که دوباره دارو مصرف کند اما مقدار و تعداد داروهای مصرفی برای درمان بیماری صرع در فردی که جراحی انجام داده کاهش پیدا میکند در موارد بسیار نادر دیده میشود که بعد از جراحی فرد دچار عوارضی مانند تغییر در توانایی فکر کردن و شناخت گردد.
درمان خانگی بیماری صرع
استفاده از ویتامین : مصرف ویتامین B6 همراه با منیزیم و ویتامین E میتواند برای درمان بیماری صرع مفید واقع گردد. پزشکان برای درمان تشنجهای ناشی از این بیماری استفاده از منگنز را نیز توصیه میکنند. تیامین نیز ممکن است به بهبود توانایی تفکر در افراد مبتلا به صرع کمک کند.
خواب کافی : کمبود خواب را میتوان به عنوان یک عامل ایجاد کننده تشنج و صرع به ویژه در سندرمهای صرع عمومی ایدیوپاتیک و صرع لوب گیجگاهی دانست. افراد مبتلا به این بیماری باید سعی کنند خواب منظم و مداوم داشته باشند و اگر دیرتر از حد معمول به رختخواب میروند، صبح روز بعد دیرتر از خواب بیدار شوند.
مواد غذایی ممنوع برای مبتلایان به صرع
مصرف برخی از مواد غذایی برای افردا مبتلا به این بیماری ممنوع است و بهتر است از آنها استفاده نشود. از جمله این مواد غذایی میتوان به شکلات، پرتقال، ذرت و سویا اشاره نمود.
آیا بیماری صرع خطرناک است؟
این بیماری یکی از بیماریهای خطرناک است، اگر تحت کنترل قرار نگیرد. صرعی که تحت کنترل باشد چندان خطری ایجاد نمیکند. یکی از خطرات جدی بیماری صرع تشنجهای گاه و بیگاه در آن هستند. همچنین ممکن است که عوارضی بر روی مغز باقی بماند که درمان آنها ممکن نباشد.
اقدامات اورژانسی در مبتلایان به صرع
اگر شخصی دچار تشنج شد قبل از انتقال آن به بیمارستان باید اقدامات زیر را انجام دهید:
- در وهله اول لازم است دستمالی بین دندانها بگذارید تا از گاز گرفتن زبان جلوگیری شود
- اگر تشنج از نوع تونیک – کولیک باشد لازم است که بسرعت شخص را به یک سمت بخوابانید و بدن وی را طوری قرار دهید تا سر کمی پایین تر از بدن قرار گیرد.
معمولا تشنجها بیشتر از یک دقیقه طول نمیکشد و پس از آن شخص به خواب فرو میرود از ایجاد حالت بیهوشی نگران نشوید ولی بهتر است که سریعا به پزشک مراجعه کنید.
بیماری صرع و ازدواج
بیماریهایی مانند صرع یکی از موارد مهم در ازدواج هستند. یکی از مواردی که در رابطه با این بیماری وجود دارد، مزمن بودن آن است. فرد باید در خاطر داشته باشد که کسی که این بیماری را دارد، تا آخر عمر با این بیماری خواهد بود. هر چند در مواردی جراحی ممکن است که درمان کامل را به بار بیاورد، اما باید به آن به چشم یک بیماری مزمن نگاه کرد.
بیماری صرع و بارداری
یکی دیگر از مواردی که در رابطه با صرع وجود دارد، مسئلهی بارداری است. این بیماری باعث نازایی نمیشود، اما اگر در خانم باشد، ممکن است که باعث سقط جنین شود. یکی از دلایل سقط جنین با صرع این است که ممکن است فرد سقوط کند و جایی بیفتد (حین تشنج) و به جنین در شکم مادر آسیب برسد.
خلاصه مطلب بیماری صرع سالمندان
بیماری صرع یکی از بیماریهای مغز و اعصاب است که میتواند علامت ترسناک تشنج را به همراه داشتهباشد. برای تشخیص این بیماری از سایر بیماریهای مغز و اعصاب باید به پزشک مغز و اعصاب مراجعه کنید. همچنین برای درمان این بیماری میتوانید از دکتر مغز و اعصاب و یا جراح مغز و اعصاب کمک بگیرید. اگر برای مراقبت از سالمند یا کودک مبتلا به صرع خود نیاز به پرستار بیمار در منزل دارید برای دریافت مشاوره تلفنی و اعزام پرستار با مرکز پارسیان مهرپرور تماس بگیرید.
