هپاتیت در سالمندان (hepatitis) نوعی التهاب کبد است که مصرف الکل، عوارض داروها، بیماری خودایمن و برخی از سموم آن را به وجود میآورند. در بین تمامی موارد موثر عفونتهای ویروسی شایعترین علت بروز هپاتیت محسوب میشوند. در این مقاله از سایت مرکز پارسیان مهرپرور به بررسی هپاتیت، راه های انتقال و درمان آن میپردازیم. هپاتیت به دو نوع حاد و مزمن تقسیم میشود. از عواملی که باعث هپاتیت میشوند میتوان به مصرف الکل، برخی داروها و آلودگی به باکتری و ویروس نام برد. هپاتیت های ویروسی که از علتهای مهم درگیری کبد میباشند در اثر آلودگی با ویروس های هپاتیت A-B-C-D-E-F-G و همچنین ویروس هاى EBV، CMV، سرخک و سرخجه و … به وجود میآیند. یکی از عوامل مهم هپاتیت های ویروسی، هپاتیت B میباشد. اهمیت آن در شیوع زیاد این بیماری و همچنین عوارض مهم کبدی و خارج کبدی است.
عناوینی که در ادامه به آنها میپردازیم :
- تاثیر هپاتیت بر کبد
- بررسی 7 نوع مختلف هپاتیت در سالمندان
- پیشگیری از هپاتیت در سالمندان
- راه های انتقال هپاتیت در سالمندان
- علائم هپاتیت در سالمندان
- راه های درمان هپاتیت در سالمندان
- خلاصه مطلب
هپاتیت چیست ایا خطرناک است؟
هپاتیت (Hepatitis) بیماری التهاب کبد است. بیماری که باعث ایجاد درد و تورم در داخل بافت کبد میشود. عوامل بسیاری برای این التهاب و بیماری هپاتیت وجود دارد که بر اساس آن، بیماری هپاتیت را به چند نوع تقسیم میکنند. ویروس هپاتیت به تدریج به کبد آسیب میزند. یک کبد سالم مواد شیمیایی مورد نیاز بدن را میسازد و مواد سمی را از خون خارج میکند. اما وقتی فردی به این بیماری مبتلا میشود، کبد ملتهب میشود و بافت طبیعی آن خراب میشود و به جای آن بافت فرسوده باقی میماند. هپاتیت ویروسی منجر به عفونت کبدی میشود.
بررسی 7 نوع مختلف هپاتیت در سالمندان
در ادامه 7 نوع هپاتیت را به صورت جداگانه بررسی میکنیم :
هپاتیت A
هپاتیت A یک عفونت کبدی است و خیلی مسری میباشد که توسط ویروس هپاتیت A به وجود میآید. این نوع هپاتیت یک بیماری خوشخیم است که معمولا خود به خود بهبود مییابد و بیشتر در کودکان دیده میشود. ویروس هپاتیت A یکی از چندین نوع ویروس هپاتیت است که سبب التهابی میشود که بر توانایی عملکرد کبد اثر میگذارد. انواع خفیف هپاتیت A نیازمند درمان نیست و بیشتر افراد مبتلا، بدون هیچ گونه آسیب دائمی کبد به طور کامل بهبود مییابند.
راه انتقال ویروس هپاتیت A
به احتمال زیاد ویروس هپاتیت A از طریق غذا یا آب آلوده و یا از طریق تماس نزدیک با فرد مبتلا منتقل میشود.
پیشگیری از هپاتیت A
رعایت بهداشت شامل شستن مرتب دست ها، یکی از بهترین راه های پیشگیری از هپاتیت A است.
نکته : واکسیناسیون مؤثر برای افراد در معرض خطر در دسترس است.
هپاتیت B در سالمندان
هپاتیت B نیز یک عفونت کبدی خطرناک است که ناشی از ویروس هپاتیت B میباشد. این نوع هپاتیت از نظر علائم بالینی شبیه هپاتیت A است، ولی میتواند مزمن شود و به عوارض وخیم و کشندهای منجر شود.کسانی که در کنار فرد مبتلا به هپاتیت B زندگی میکنند و یا اینکه از مادر مبتلا به هپاتیت متولد شده اند و یا همسرشان مبتلاست، باید واکسن هپاتیت بزنند. اما متاسفانه هپاتیت C واکسن ندارد و افراد باید احتیاط های لازم را در نظر بگیرند. اغلب بزرگسالان مبتلا به هپاتیت B حتی اگر علایم و نشانه های شدیدی داشته باشند، به طور کامل بهبود مییابند. احتمال مزمن شدن هپاتیت B در نوزادان و کودکان بیشتر است.
راه های انتقال هپاتیت B
در ادامه به راه های انتقال هپاتیت B به طور کامل میپردازیم :
- استفاده از سرنگی که پیش از این فرد مبتلا استفاده کرده است که بیشتر در بین افراد معتاد و افرادی که تزریقات استروئیدی انجام میدهند شایع است.
- سوراخ کردن پوست با سوزنهای استریل نشده، برای مثال در حین خالکوبی کردن یا خراش برداشتن تصادفی پوست.
- به اشتراک گذاشتن اقلام شخصی مثل مسواک یا تیغ اصلاح با فرد مبتلا از دیگر علت های ابتلا به این بیماری است.
- کسانی که در مراکز بهداشتی کار میکنند در معرض خطر ابتلای تصادفی به بیماری هپاتیت به این شکل هستند.
- در صورتی که مادر مبتلا به هپاتیت بی باشد، احتمال سرایت آن به نوزاد از طریق شیر مادر وجود دارد.
- اگر فرد مبتلا به بیماری هپاتیت B، شخص دیگر را گاز بگیرد، احتمال سرایت بیماری وجود دارد.
- رابطه جنسی محافظت نشده با یک فرد مبتلا.
تاثیر هپاتیت B بر کبد
کبد فرد مبتلا به این بیماری ورم میکند. بیمار به دلیل عفونت میتواند دچار آسیب دیدگی های شدید در ناحیه کبد شود که منجر به سرطان میشود. برای بعضی از بیماران، هپاتیت مزمن ( طولانی مدت یا دائمی) میشود.
هپاتیت C در سالمندان
هپاتیت C یک عفونت ویروسی است که به کبد حمله میکند و باعث ایجاد التهاب در آن میشود. اغلب افراد مبتلا به ویروس هپاتیت C علایمی ندارند. در واقع، اغلب بیماران مبتلا به هپاتیت C از بیماری خود اطلاعی ندارند، تا اینکه آسیب کبدی از طریق آزمایشات پزشکی روتین مشخص میشود. هپاتیت C معمولاً خطرناک ترین نوع هپاتیت محسوب میشود.
راه انتقال هپاتیت C
بیماری هپاتیتC عمدتا از طریق خون آلوده معمولاً از طریق استفاده مشترک از سوزن آلوده برای تزریق مواد مخدر و درصد کمی از طریق تماسهای جنسی منتقل میشود. هپاتیت C امروزه باعث آلودگی بسیاری از دریافتکنندگان خون و محصولات خونی شده است.
هپاتیت D در سالمندان
عمدتا به دنبال یا همزمان با هپاتیت B بروز میکند و به عنوان یک عارضه این نوع هپاتیت شناخته میشود. واکسن هپاتیت B از بروز هپاتیت D نیز جلوگیری میکند.
هپاتیت E در سالمندان
از طریق آب و غذای آلوده منتقل میشود. این نوع هپاتیت یک عفونت حاد است، اما خود به خود برطرف میشود.
هپاتیت F در سالمندان
محققان بنا بر بررسی هایشان، احتمال وجود ویروسی را میدهند که فرد را به هپاتیت F مبتلا میکند. این ویروس از هیچ یک از ویروس های شناخته شده نبوده و البته تحقیقات بیشتری لازم است تا وجود آن کاملا ثابت شود. بهترین روش پیشگیری برای انواع هپاتیت، اجتناب از رابطه جنسی با فرد مبتلا و نیز نداشتن تماس خونی با اوست.
هپاتیت G در سالمندان
هپاتیت G از طریق انتقال خون و تزریق منتقل میشود. این نوع هپاتیت نسبتا ملایم است و معمولا میان افرادی که دریافت کننده خون هستند، دیده میشود. گاهی اوقات این نوع هپاتیت به همراه هپاتیت C در فرد مبتلا دیده میشود.
علل انواع Hepatitis
در جدول زیر دلایل ایجاد التهاب کبدی ناشی از عفونت ویروسی را مشاهده میکنید:
| نوع هپاتیت | راه مشترک انتقال |
| A | قرار گرفتن در معرض آب و غذای آلوده به HAV |
| B | تماس با مایعات آلوده بدن به HBV همچون ترشحات واژن، خون و مایع منی |
| C | تماس با مایع منی، خون و ترشحات واژن آلوده به HCV |
| D | تماس با خون آلوده به HDV |
| E | قرار گرفتن در معرض آب و غذای آلوده به HEV |
پیشگیری از هپاتیت در سالمندان
بهترین روش پیشگیری برای انواع هپاتیت، خودداری کردن از رابطه جنسی با فرد مبتلا و نیز نداشتن تماس خونی با اوست. زخم و بریدگی های جدی پوست را حتما پانسمان کنید و اگر از کسی کمک میخواهید، باید از دستکش استریل استفاده شود.اگر به بیماری هپاتیت مبتلا هستید، خون، پلاسما، اعضای بدن و بافت اهدا نکنید.از ریش تراش، مسواک، لوازم آرایشی و لوازم شخصی دیگران استفاده نکنید و لوازم بهداشت شخصی خودتان را هم به کسی ندهید.
- راه های پیشگیری از هپاتیت در کارمندان خدمات درمانی: برای افرادی که در معرض خطر ابتلا هستند مانند کارمندان خدمات درمانی، واکسن هپاتیت A و B در دسترس است.
- راه های پیشگیری در افراد نزدیک به فرد مبتلا به هپاتیت: افرادی که در کنار فرد مبتلا به هپاتیت B زندگی میکنند، باید واکسن هپاتیت بزنند. اما متاسفانه هپاتیت C واکسن ندارد و افراد باید احتیاط های لازم را در نظر بگیرند.
راه های انتقال هپاتیت در سالمندان
اگر کسی از اعضای خانواده به هپاتیت مبتلا بود، باید اقدامات لازم جهت سرایت نکردن بیماری به دیگر افراد خانواده انجام شود.
| هپاتیت A | هپاتیت B و C |
| شستن مرتب دست ها | در تماس نبودن با خون فرد آلوده |
حتی مقدار کم و میکروسکوپی خون موجود روی مسواک و یا تیغ ریش تراشی میتواند بیماری را منتقل کند. به طور کلی عمده راه های انتقال این ویروس ها شامل موارد زیر میباشند :
- تماس جنسی غیر ایمن
- دریافت خون از فرد آلوده
- آلوده بودن وسایل جراحی به ویروس
- انتقال از طریق اعضای خانواده به کودک
- انتقال از مادر مبتلا به نوزاد در زمان تولد
علائم هپاتیت در سالمندان
نوع حاد هپاتیت عمدتا علائمی ندارد و یا علائم بسیار محدود هستند و در صورت بروز علائم احتمالا موارد زیر مشاهده میشود :
- زردی (زرد شدن رنگ پوست و چشم ها)
- خستگی بسیار زیاد (غیر معمول)
- حالت تهوع و استفراغ
راه های درمان هپاتیت در سالمندان
در افراد مبتلا به هپاتیت A و B در بیشتر موارد با مراقبت و درمان های پزشکی درمان صورت میگیرد و نیازی به معالجات ضد ویروسی نیست. اما هپاتیت C زندگی افراد را بیش از هپاتیت های دیگر به خطر میاندازد که البته با درمان های به موقع میتوان آن را کنترل کرد.
پرستاری از سالمند دارای هپاتیت
در مرحله اول پرستار بیمار بایستی برنامه جامع از وضعیت غذایی ورژیم غذایی بیمار سالمند را از طریق تاریخچه، اندازه گیری وزن روزانه و داده های آزمایشگاهی به دقت بررسی نموده و مدنظر داشته باشد تا بتواند از بررسی این الگوها برنامه های مراقبتی را به اجرا بگذارد. در برنامه ریزی غذایی فرد سالمند به هپاتیت بایستی پرستار مراقب یک رژیم مناسب سرشار از فیبر، کربوهیدرات ها و پروتئین را جهت کارکرد مناسب کبد رعایت و به انجام برساند. این برنامه غذایی، غذاهای کم نمک را شناسایی و در برنامه روزانه بیمار بگنجاند. اگر خدای ناکرده بیمار سابقه مصرف الکل و دخانیات را دارد این دو را از او دور نگه داشته و مصرف فرد بیمار را قطع کنید. اگر فرد سالمند مبتلا به هپاتیت دچار یبوست گردیده پرستار مراقب بایستی با گنجاندن ورزش روزانه و مایعات در برنامه غذایی این مشکل را برطرف کند.
مصرف عسل بخاطر دارا بودن مقدار بالای پتاسیم در رژیم غذایی و مصرف روزانه قرار دهید. از مواد غذایی که دارای پتاسیم بالا هستند مانند کشمش، بادام، و آلو در رژیم غذایی و پرستاری از سالمند دارای هپاتیت استفاده نمائید. در رژیم غذایی بیمار سالمند مصرف روغن جامد و مارگارین را حذف نموده و بجای آن از روغن مایع و به مقدار کم استفاده نمائید. به هیچ وجه در برنامه غذایی سالمند استفاده از گوشت، مرغ و یا ماهی را به صورت خام، نیم پز و کنسروی قرار ندهید. در این زمینه بهتر است از پخت کامل غذا مطمئن شوید.
خلاصه مطلب هپاتیت در سالمندان
هپاتیت یک بیماری شایع است که به علت التهاب کبد به وجود میآید. هپاتیت به دو نوع حاد و مزمن تقسیم میشود. یکی از عوامل مهم هپاتیت های ویروسی، هپاتیت B میباشد. اهمیت آن شیوع زیاد این بیماری و همچنین عوارض مهم کبدی و خارج کبدی است.
