اختلالات رفتاری کودک
قربانی قلدری شدن
در میان بعضی کودکان ابتدایی قلدری پدیده شایعی است . در میان هر هفت کودک دبستانی یک نفر حداقل هفته ای یک بار مورد قلدری قرار میگیرند . بیشتر کودکان ، زمانی را یا مورد قلدری قرار گرفته اند یا قلدری کرده اند . پسر ها در مقایسه با دختر ها بیشتر مورد قلدری و زورگویی قرار میگیرند یا نسبت به دیگران قلدرانه رفتار می کنند . قلدری معمولاً جلوی چشم کودکان دیگر ولی دور از چشم بزرگسالان انجام می شود . قربانی قلدری شدن می تواند یک رویداد آسیب زا برای کودک باشد و بر روی اعتماد به نفس کودک و نگرش او نسبت به مدرسه تاثیربگذارد.
قلدری چیست ؟
قلدری یعنی کسی از قدرتش برای برای آسیب زدن ، مسخره کردن یا ترساندن دیگران استفاده کند تا به هدف خود برسد. طیف این پدیده می تواند از یک تمسخر کوچک یا تهدید دیگران تا تهاجم بدنی باشد.
قلدری یا زورگویی می تواند به شکلهای مختلف انجام شود مانند:
- کلامی : مسخره کردن ، توهین کردن ، لقب بد دادن
- جسمی : زدن ، پشت پا گرفتن ، هل دادن ، دعوا کردن
- ژست گرفتن : ژست ها با حالت های تهدید کننده در صورت
- زورگویی : گرفتن پول ، ناهار یا انجام کارهای مدرسه
- کنار گذاشتن : کسی را از فعالیت ها کنار گذاشتن
- تلفنی: آزار دادن از طریق تماس تلفنی
یکی از بدترین انواع قلدری ، وقتی است که چندین کودک تصمیم می گیرند یک نفر را اذیت کنند.
علتهای قلدری
قلدری اکثراً در سال های آخر دبستان و سال های اول راهنمایی اتفاق می افتد . زمانی که کودکان به علت وارد شدن به دوران بلوغ ، تغییرات جسمی ، اجتماعی و هیجانی خاصی را تجربه می کنند . در این زمان ، بعضی از کودکان تاکتیک و روشهای قدرت و مزاحمت را امتحان می کنند و بعضی کودکان دیگر به علت خصوصیات چهره یا جسمی خود مستعد آن هستند .
کودکان امکان دارد به این علت دیگران را مورد قلدری و زورگویی قرار دهند که راه بهتری برای حل مشکلات بلد نیستند و راه معمول رفع مشکل از نظر آن ها پر خاشگری است.حتی امکان دارد کودکان دیده باشند که پدر ومادرشان هم مشکلات را از طریق دعوا یا با پرخاشگری حل می کنند.برخی کودکان هم امکان دارد به علت اینکه که محبوبیت به دست آورند یا بتوانند در یک گروه جذب شوند قلدری کنند .بعضی از کودکان هم چون از خودشان بدشان می آید به کودکان دیگر زور می گویند تا احساس کنند که قدرت بیشتری دارند.
برخی کودکان ، بیشتر از سایرین احتمال دارد مورد قلدری قرار بگیرند. این کودکان اغلب حساس تر ، محتاط تر ، و ساکت تر از کودکان دیگر هستند . آنها امکان دارد نسبت به فرد قلدر طوری واکنش نشان دهند که او را بیشتر تقویت کند ،مثلا با ناراحت شدن ، گریه کردن ، تسلیم شدن ، پول یا ناهار خود را به قلدر دادن که همه اینها باعث میشود قلدرها عادت می کنند آنچه را می خواهند با قلدری به دست بیاورند و به قلدری نسبت به دیگران ادامه دهند.
پیامد های قلدری
شایع ترین واکنش ها نسبت به قلدری ، معذب شدن ، شرم ، ترس از پذیرفته نشدن و اعتماد به نفس پایین است. کودکانی که اغلب توسط یک قلدر آزار واذیت می شوند امکان دارد مضطرب شوند ، حالت تهوع پیدا کنند ، دل درد داشته باشند ، مشکلات خواب یا کابوس شبانه پیدا کنند ، امکان دارد جایشان را خیس کنند یا از رفتن به جاهاییکه مورد قلدری قرار میگیرند مثل مدرسه پرهیز کنند .
والدین کودکی که مورد قلدری قرارگرفته امکان دارد نگران کودکشان بشوند و ندانند که چه کاری باید انجام دهند ، مخصوصا اگر کودکشان نخواهد که مربیان مدرسه یا والدین کودکی که زورگویی میکند در جریان قرار بگیرندبه این دلیل که کودکان می ترسند اگر همه متوجه موضوع شوند امکان دارد بیشتر از فرد قلدر صدمه ببینند واذیت شوند.
اگر کودکتان مورد قلدری قرار گرفته چگونه به این موضوع پی می برید ؟
خیلی از کودکان به کسی نمی گویند که مورد قلدری قرار گرفته اند . با این حال می توان دنبال علائمی گشت که نشان دهد کودک ، مورد آزار قرار گرفته است. این علائم عبارتند از :
- خجالت کشیدن در حضور سایر کودکان
- در بیان افکارشان مشکل ایجاد شود
- اعتماد به نفس پایین یا خود را دست کم گرفتن
- مضطرب ، ترسو یا ناراحت به نظر رسیدن
- سعی در دوری از موقعیت های خاص مانند امتناع از رفتن به مدرسه
- افت تحصیلی
- منزوی بودن، مثلاً موقع زنگ تفریح هیچ کسی را نداشته باشد که با او بازی کند.
اگر کودکتان مورد قلدری قرار گرفته چه باید کرد ؟
قلدری به هیچ وجه نباید نادیده گرفته شود و نباید کودکان را به حال خود گذاشت تا شخصاً با موضوع قلدری کنار بیایند . بزرگسالان باید مستقیماً دست به کار شوند . به کودکتان اجازه دهید تا ازنقشه وکاری که میخواهید انجام دهید اطلاع داشته باشند.
با مسئول مربوطه ، در محلی که قلدری اتفاق می افتد صحبت کنید . برخی از قلدری ها به محض اینکه مسئولین مدرسه ، کلوپ یا سایر والدین از قضیه با خبر می شوند کار خود را متوقف می کنند . می توان با فرد قلدر صحبت کرد ، او را از نزدیک تحت نظر گرفت و به او کمک کرد تا راه های دیگری برای حل مشکلاتش پیدا کند.
چگونه به کودکتان کمک می کنید تا با این موضوع کنار بیاید ؟
- به صحبت های کودک خود گوش کنید
اگر خبردارید که کودکتان مورد قلدری قرار گرفته و یا حدس هایی در این مورد می زنید ،کودک را تشویق کنید تا آنچه را که اتفاق افتاده دقیقاً برایتان توضیح دهد . بپرسید آیا موضوع قبلاً هم اتفاق افتاده و اگر قبلا هم رخ داده بود چند وقت یک بار بوده ؟
- از کودک بپرسید که خودش چه کاری انجام داده است
گاهی اوقات کودکان برای کنار آمدن با مشکل روش خاص خودشان را انجام می دهند. معمولاً کودکان یک یا دو بار کاری را آزمایش می کنند اما چون قلدری همیشگی میشود تسلیم می شوند . از او بپرسید وقتی سعی کرد قلدری را متوقف کند چه اتفاقی افتاد _ وقتی آنها به تو گفتند « اوا خواهر » ، تو چه کار کردی ؟ بعد چه اتفاقی افتاد ؟ ”
کودکان گاهی جواب های مبهم می دهند مثلاً هیچی یا سعی کردم بهشان محل نگذارم . به کودک کمک کنید تا اختصاصی تر صحبت کند _مثلا بگویید وقتی می گویی هیچ کاری نکردی ، بگو دقیقاً چی گفتی یا چه کار کردی . ” اجرا کردن موقعیت در اینجا می تواند مفید باشد _ ” خیلی خوب ، فکر کن من آرش هستم . من جلو می آیم و به تو می گویم اوا خواهر و تو را از صف می اندازم بیرون . تو چه کار می کنی ؟ ”
- آرام بمانید
کودکانی که در برابر تمسخر یا قلدری دیگران قرار می گیرند نیاز دارند احساس کنند که می توانند با والدینشان در مورد مسئله صحبت کنند. بنابراین شما باید آرام باشید و آرامشتان را حفظ کنید . اگر شما واکنش تند داشته باشید و تهدید کنید که به والدین کودک قلدر یا به مدرسه زنگ می زنید کودک امکان دارد حتی از شما بخواهد که این کار را نکنید.
و امکان دارد راجع به قلدری دیگر حرفی نزند . در ضمن فکر نکنید که تمام این مشکل به گردن فرد قلدر است امکان دارد کودک شما هم کودک قلدر را مسخره یا تحریک کرده باشد.
- مشکل را خلاصه کنید
خلاصه کردن ماجرا حقایق را به هم مرتبط می کند _ بنابراین ، از اول سال تحصیلی ، آرش و امید تو را در مدرسه مسخره کرده و از کلمات زشت در مورد تهدید تو استفاده کرده اند ، موقعی که در صف هستی و داری به کلاس می روی جلوت پیچیده اند و تهدیدت کرده اند که وقتی مدرسه تعطیل شود تو را کتک می زنند . این باعث شده که تو از رفتن به مدرسه بترسی و در کلاس حالت تهوع داشته باشی . تا به حال تو چندین بار سعی کرده ای که به آن ها محل نگذاری اما انگار این روش باعث شده موضوع بدتر شود . یک بار موضوع را به معلم گفتی . درسته ؟
- تأیید کنید که یک مشکل وجود دارد
به کودک بگویید که قلدری هم یک نوع مشکل است و شما باید با هم تلاش کنید تا به یک راه حل برسید _ ” قرار نیست این موضوع از این به بعد ادامه داشته باشد. لازم است با هم فکر کنیم تا راه حلی برای متوقف کردن آن پیدا کنیم .
- دلایلی را که برای قلدری امکان دارد را توضیح دهید
اگر کودکان بفهمند موضوع از چه قرار است و دلیل اینکه مشکل ادامه داشته چیست ، بیشتر احتمال دارد که راه حل جدیدی برای این مسئله پیدا کنند .
بیشتر کودکان مشکل را با اصطلاحات مربوطه به ماهیت خود قلدری توضیح می دهند _ اون اصلاً یه قلدره یا اون همیشه دوست داره اینجوری باشه ، همه ازش متنفرند یا اون همیشه باعث دردسره . این روش به حل مسئله کمک نمی کند .
راه مفید این است که علتهای احتمالی دیگری را که وجود دارند را برای قلدری به کودک معرفی کنید _ بیا فکر کنیم چرا این اتفاق می افتد . به نظر می رسد که کیوان و سام دوستان زیادی ندارند . وقتی تو را مسخره می کنند ، آیا بچه های دیگر هم می خندند و به آنها ملحق می شوند ؟ شاید آنها این کار را می کنند تا به بقیه بچه ها نشان بدهند که چقدر زرنگ و خشن هستند و امکان دارد برای اینکه جلب توجه کننداین کار را انجام دهند یا شاید تو را انتخاب می کنند چون کلکشان می گیرد . به این ترتیب آنها به چیزی که می خواهند می رسند . یادت باشد تو گفتی که آخرین بار جلوی تو پریدند که زودتر از تو به مدرسه برسند . شاید کیوان و سام هر بار چون به چیزی که خواسته اند رسیده اند برای همین هم روش خودشان را ادامه می دهند . تو چه فکر می کنی ؟”
- نظر کودک خود را بپرسید
در آغاز ، بسیاری از کودکان نمی دانند چگونه با مشکل مقابله کنند . کودکان امکان دارد برای پیدا کردن راه حل به کمک نیاز داشته باشند. کار را به این شکل شروع کنید که از کودک سوال نسبتاً عمومی بپرسید _ ” تو چطور می خواهی با این موضوع مقابله کنی ؟ ” یا ” اگر کیوان و سام دوباره بخواهند این کار را بکنند تو سعی می کنی چه کار کنی ؟
توصیه میکنیم یک برگ کاغذ بردارید و از کودک بخواهید هر چقدر می تواند راه حل های بیشتری برای مسئله مطرح کند . اگر کودکتان چیزی را پیشنهاد می کند ،آن را بنویسید بدون توجه به این که امکان دارد نظرش ناشیانه ویا بی تجربگی به نظر برسد. نگویید که این راه به نظرتان خوب یا بد می رسد. چیزی بگویید که مثلاً _ ” خوب ، این هم یک راهه . بگذار قبل از این که تصمیم بگیریم چه کاری بکنیم به چند راه دیگر هم فکر کنیم . ”
- پیشنهادهای خودتان را هم مطرح کنید
اگر به راه های دیگری فکر می کنید ، بعداز این که راه حل های کودکتان تمام شد پیشنهادهای خودتان را هم به آنها اضافه کنید. می توانید به کودکتان پیشنهاد بدهید که :
- به محض این که شروع به مسخره کردن او می کنند آن را نادیده بگیرد و توجهی نکند و محل را ترک کند.
- با کودکان دیگر دوست شود و موقع زنگ تفریح با آنها بازی کند.
- با قلدر ها مطمئن و قاطع صحبت کند . مثلاً _ مسخره کردن تو مرا ناراحت نمی کند یا من به حرف هایت گوش نمی دهم .
- یک راه حل را انتخاب کنید
وقتی که ۱۰ راه حل پیدا کردید ، از کودک بپرسید در مورد هر کدام چه فکری می کند . کنار راه حل هایی که به نظرتان منطقی است یک علامت بزنیدو آنهایی را که به نظر می رسد به درد نمی خورند خط بزنید . به کودک کمک کنید بهترین راه حل را برای امتحان انتخاب کند.
