دلبستگیهای کودک و پرستارش
وابستگی کودک و پرستار کودک چیست؟ آیا این وابستگی از نوع آسیب رسان است یا کمک کننده؟ والدین کودک چگونه باید این وابستگی را مدیریت کنند؟ کودک در سالهای اولیه زندگی خود، بیشتر به مادر وابستگی دارد. اما دلیل این همه وابستگی چه میباشد؟ آیا میتوان دلیل این موضوع را ناتوانی کودک در انجام کارهای خودش دانست؟
وابستگی کودک چیست؟
وابستگی کودک به روابط اولیهای اشاره دارد که او با مراقبین خود (مانند والدین یا پرستار) ایجاد میکند. این رابطه پایهای عاطفی است که بر امنیت، آرامش و اعتماد کودک تأثیر میگذارد. کودکان در سالهای اولیه زندگی به توجه، محبت و حمایت نیاز دارند، و نوع وابستگی که شکل میگیرد، تأثیرات بلندمدتی بر رشد عاطفی، اجتماعی و شناختی آنها دارد.
وابستگی را میتوان به عنوان پلی دانست که کودک را به دنیای امنتر و پر از اطمینان متصل میکند. این نیاز، طبیعی و ذاتی است و بر اساس پاسخگویی مراقب به نیازهای کودک شکل میگیرد. آیا تا به حال دیدهاید که کودکان در مواقع ترس یا ناراحتی به سمت یک فرد خاص بروند؟ این همان قدرت وابستگی است.
علت ایجاد دلبستگی
رفتار وابستگی منشا زیستی دارد و اساس پیوندهای عاطفی درازمدت را تشکیل میدهد. پیوند عاطفی نوزاد با مادر مبنای تمامی روابط آینده او است. زمانی که مادر گرسنگی بچه را رفع میکند، بچهها یاد میگیرند نوازشهای نرم، لبخندهای گرم و کلمههای تسلیبخش او را ترجیح دهند. گرچه تغذیه، زمینهساز مهمی برای رابطه نزدیک است، اما دلبستگی فقط به ارضای گرسنگی وابسته نیست. در واقع قصد اصلی و اولیه نظریهپردازان دلبستگی این بود که علت ایجاد نوعی رابطه امن و کسب امنیت روانی نوزاد است که بین مادر و فرزند چنین رابطه گرم و سرشار از صمیمیت ایجاد میشود.
اهمیت وابستگی در دوران کودکی
وابستگی سالم، بنیانی برای رشد سالم کودک است. در صورت ایجاد وابستگی امن، کودک اعتماد به نفس بیشتری خواهد داشت، بهتر با دیگران ارتباط برقرار میکند و کمتر به مشکلات عاطفی دچار میشود.
تأثیرات مثبت وابستگی سالم:
- افزایش حس امنیت در کودک
- کاهش اضطراب جدایی
- بهبود مهارتهای اجتماعی
مشکلات وابستگی ناامن:
اگر پرستار یا والدین پاسخ مناسبی به نیازهای کودک ندهند، ممکن است وابستگی ناامن شکل بگیرد که منجر به مشکلاتی نظیر اضطراب، بیاعتمادی و حتی مشکلات رفتاری در آینده خواهد شد.
شروع دلبستگی کودک
اینکه کودک مادر خود را میجوید و به او میچسبد، موید وجود دلبستگی میان کودک و مادرش میباشد. کودک تا ۶ ماهگی شروع به دلبستگی میکند و پس از آن ترس از غریبهها را نشان میدهد، اگر دلبستگی در ۲ تا ۳ سال اول زندگی اتفاق نیفتد، بعد از آن به احتمال زیاد خیلی دیر و با دشواری شکل میگیرد. نوزاد از ابتدای تولد رفتارهای خاصی دارد که برانگیزاننده میباشند و موجب تعامل بین مادر و نوزاد میشود.
این رفتارها، رفتارهای دلبستگی نام دارند. در هفتههای اول زندگی نوزاد تقریبا به طور کامل به مادر وابسته است؛ اما هنوز به مادر دلبسته نشده است. ایجاد دلبستگی تقریبا از ۶ ماهگی شروع میشود. این وابستگی، کم و بیش با رشد کودک کاهش پیدا میکند. در واقع به نقش دلبستگی برای ترغیب احساس ایمنی و امنیت کودک تاکید شده. دلبستگی موجب مستقل شدن کودک میگردد و بدینصورت وابستگی با دلبستگی تفاوت دارد.
تفاوت بین پیوند مادر و کودک و دلبستگی مادر و کودک
واژههای پیوند و دلبستگی که گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند در واقع با هم مترادف نمیباشند و این دو پدیده بین روابط احساسی مادر و کودک با هم تفاوت دارند. در واقع دلبستگی بین تمامی انسانها وجود دارد اما پیوند به رابطه احساسی بین مادر و نوزادش گفته میشود و با دلبستگی متفاوت است. پیوند به احساس مادر درباره نوزادش مربوط است و با دلبستگی فرق دارد. مادر به طور طبیعی نوزاد را منبع احساس امنیت تلقی نمیکند درحالی که در دلبستگی چنین است.
تحقیقات ثابت کرده اند که پیوند مادر با نوزاد خود زمانی شکل میگیرد که تماس پوستی با سایر انواع تماس نظیر صوتی یا چشمی برقرار میشود. پژوهشها نشان داده اند که اگر مادر بلافاصله پس از تولد نوزادش تماس پوستی و بدنی با او داشته باشد، پیوند قویتری برقرار میشود و ممکن است مراقبتهایش را با توجه بیشتری انجام دهد. یک شخص برای رشد سالم نیاز به پیوند عاطفی دارد، والدین حساس و احساس امنیت در کودک، پایهای برای سلامت روانی وی میباشند. رابطه نوزاد و والد نمونه نخستین برای روابط عاشقانه بعدی در بزرگسالی است. سبکهای دلبستگی اولیه در دوران کودکی و از طریق رابطه کودک با اطرافیان و مادر شکل میگیرد.
هر زمان که کودک بترسد و یا احساس خطر بکند، نزد مادر، پرستار یا مراقب خوداحساس آرامش خواهد کرد.
مادر کودک ، پرستار کودک و یا مراقب کودک همیشه فردی مطمئن و قابل اتکا برای کودک میباشد تا به کمک او به کشف جهان بپردازد.
کودک سعی میکند که نزدیک مادر، مراقب و یا پرستارش بماند و این امر به او احساس امنیت میبخشد.
هنگامی که کودک از پرستار کودک یا مادرش جدا گردد، ناراحت و اندوهگین خواهد شد.
برای کودک این رابطه ابتدا با پدر و مادر برقرار میشود و در بزرگسالان با یک زوج ایجاد میشود. رابطه نا ایمن موجب بیاعتمادی مشکل در هماهنگی و حساس بودن و نارضایتی هیجانی در روابط عاشقانه بزرگسالی خواهد شد.
انواع مختلف دلبستگی کودک و پرستار
در موقعیتی که کودک برای یک ساعت و به طور موقت از پدر و مادرش جدا میشود را تصور کنید ، در این بین سه حالت دلبستگی در کودک ایجاد میشود.
- نوع اول : کودک پس از رفتن مادر ناراحت میشود و پس از بازگشت مادر به طرف او میرود و زود آرام میشود.
- حالت دوم : کودک پس از رفتن مادر شکایت نمیکند و به هنگام بازگشت او با رضایت به بازی خود ادامه میدهد.
- حالت سوم : کودک در غیاب مادر به شدت مضطرب میشود و پس از بازگشت مادر به شدت به او میچسبد و یا او را از خود میراند و دور میکند.
چهار دلبستگی در کودک وجود دارد :
- دلبستگی ایمن
- دلبستگی دوریجو (اجتنابی)
- دلبستگی مقاوم
- دلبستگی آشفته – سردرگم
۱. دلبستگی ایمن و وابستگی کودک و پرستار
این کودکان از والد خود به عنوان پایگاهی امن برای کاویدن محیط استفاده میکنند. زمانی که آنها تنها میمانند ممکن است گریه بکنند یا نکنند، اما اگر گریه کنند به علت غیبت والد است. زیرا او را به فرد غریبه ترجیح میدهند. هنگامی که والد او بر میگردد، فعالانه تماس با او را میجویند و گریه او فورا کاهش مییابد.
۲. دلبستگی دوریجو (اجتنابی) و وابستگی کودک و پرستار
این کودکان هنگام حضور والد نسبت به او بیاعتنا هستند. زمانی که والد آنها را ترک میکند، معمولا ناراحت نمیشوند، و به فرد غریبه که خیلی شبیه والد خود است واکنش نشان میدهند. هنگام پیوند مجدد، آنها از والد دوری میجویند یا در این زمینه کند هستند و زمانی که والد آنها را بغل میکنند معمولا به او نمیچسبند.
۳. دلبستگی مقاوم
کودکان قبل از جدایی، نزدیکی به والد را میمانند و اغلب به کاویدن محیط میپردازند، زمانی که والد آنها بر میگردد خشم و رفتار خصمانه و گاهی کتک زدن از خود نشان میدهند و نمیتوان به راحتی آنها را آرام کرد.
۴. دلبستگی آشفته- سردرگم
این الگو بیشترین ناامنی را نشان میدهد، این کودکان هنگام پیوند مجدد، انواع رفتارهای سردرگم و متضاد را نشان میدهند.
چگونه وابستگی کودک و پرستار بطور سالم شکل میگیرد؟
ایجاد وابستگی سالم فرایندی پیچیده است که به عوامل مختلفی بستگی دارد. کودکان نیاز دارند که حس امنیت و اعتماد را از طریق پاسخدهی مداوم به نیازهایشان تجربه کنند. وقتی کودک بداند که نیازهایش (مانند گرسنگی، خواب یا ناراحتی) توسط پرستار یا والدین بهموقع پاسخ داده میشود، احساس اطمینان بیشتری خواهد داشت.
- عوامل مؤثر در وابستگی سالم:
- پاسخدهی به نیازهای عاطفی: پرستار باید به احساسات کودک توجه کند و او را در زمان ناراحتی آرام کند.
- تعامل فیزیکی مثبت: تماس بدنی مانند بغل کردن و نوازش کردن به کودک احساس آرامش میدهد.
- پایداری در رفتارها: پرستار باید رفتارهای ثابت و پیشبینیپذیری داشته باشد تا کودک احساس امنیت کند.
- محیط مناسب: فضایی آرام، شاد و پر از محبت، محیطی ایدهآل برای تقویت وابستگی سالم است
مشکلات وابستگی بیش از حد به پرستار
در برخی موارد، وابستگی کودک و پرستار ممکن است از حد تعادل خارج شود. این اتفاق معمولاً زمانی رخ میدهد که پرستار نقش بسیار غالبی در زندگی کودک پیدا کند و کودک نتواند بدون حضور او آرامش داشته باشد.
نشانههای وابستگی بیش از حد:
- کودک دائماً به دنبال حضور فیزیکی پرستار است.
- در نبود پرستار، کودک اضطراب شدیدی نشان میدهد.
- کودک به سختی میتواند با دیگران تعامل برقرار کند.
چگونه از وابستگی بیش از حد جلوگیری کنیم؟
- زمانهایی را برای تعامل کودک با دیگر اعضای خانواده اختصاص دهید.
- به تدریج کودک را به استقلال تشویق کنید.
- با روانشناس کودک مشورت کنید اگر علائم ادامه پیدا کرد.
راهکار کاهش وابستگی کودک و پرستار
اکثر کودکان به والدین خود وابسته میباشند ولی اگر زمانی که این وابستگی بیش از حد باشد میتواند مشکل ایجاد کند ممکن است کودک در زمانی که مادر آشپزی میکند به پیراهنش میچسبد یا هنگام بیرون رفتن والدین از خانه به آنها آویزان میشود. در ادامه قصد داریم به شما در کاهش وابستگی کودک و پرستار کودک و یا والدین کمک کنیم.
کودک باید کاملا تدریجی با موارد اضطراب انگیز و جدایی مواجه شود. فراموش نکنید که ترس کودک از دزد، موجودات خیالی، تصادف، اتفاقات ناگوار و به نوعی اغراق کردن در میزان خطر احتمالی حوادث، انتقال نگرانیهای خود به کودک، مطرح کردن حوادث ناگوار در حضور کودک و تهدید کودک به جدایی و ترک او میتواند سبب تشدید اضطراب جدایی در کودک شود.
نکات کلیدی برای والدین و پرستاران
- ایجاد تعادل: والدین و پرستاران باید نقشهای خود را به گونهای تنظیم کنند که کودک از هر دو طرف حمایت عاطفی کافی دریافت کند.
- برنامهریزی منظم: داشتن یک برنامه منظم برای تغذیه، خواب و بازی کودک به او کمک میکند تا احساس ثبات داشته باشد.
- آموزش مهارتهای اجتماعی: پرستار میتواند کودک را به بازی و تعامل با سایر کودکان تشویق کند تا وابستگی بیش از حد کاهش یابد.
توصیههای روانشناسان برای تقویت وابستگی مثبت
- پاسخدهی فوری: یکی از مهمترین توصیهها این است که پرستار یا والدین به نیازهای کودک به سرعت پاسخ دهند.
- ایجاد فرصتهای یادگیری: فراهم کردن موقعیتهایی برای یادگیری و کشف محیط، به استقلال و رشد سالم کودک کمک میکند.
- محبت بدون قید و شرط: کودک باید احساس کند که بدون هیچ شرطی مورد محبت قرار میگیرد.
مرکز خدمات بالینی پارسیان مهرپرور: همراه مطمئن شما
مرکز خدمات بالینی پارسیان مهرپرور با اعزام پرستاران حرفهای و آموزشدیده به منزل، محیطی امن و آرام برای کودک شما فراهم میکند. تیم ما با توجه به نیازهای خاص هر خانواده، بهترین پرستار را انتخاب و معرفی میکند.
خدمات ما شامل:
- پرستاری حرفهای از کودک
- برنامهریزی آموزشی و تفریحی
- حمایت روانی و عاطفی
خلاصه مطلب وابستگی کودک و پرستار
وابستگی کودک و پرستار نقش بسیار مهمی در رشد عاطفی، روانی و اجتماعی او ایفا میکند. این وابستگی، اگر به شکل سالم شکل بگیرد، میتواند کودک را برای داشتن زندگیای با روابط مثبت و موفق آماده کند. والدین و پرستاران باید با ایجاد تعادل در نقشهای خود، محیطی امن و محبتآمیز برای کودک فراهم کنند.
پرسشهای متداول
با پاسخدهی مداوم به نیازهای کودک، ایجاد محیطی امن و داشتن تعامل مثبت، وابستگی سالم شکل میگیرد.
این نوع وابستگی کودک و پرستار میتواند به مشکلات عاطفی و رفتاری مانند اضطراب، بیاعتمادی و ناتوانی در ایجاد روابط پایدار منجر شود.
بله، وابستگی بیش از حد میتواند استقلال کودک را محدود کرده و مانع از رشد مهارتهای اجتماعی او شود.
صبر، محبت، ثبات رفتاری و توانایی ایجاد محیطی شاد و امن از جمله ویژگیهای مهم یک پرستار کودک مناسب است.
اگر وابستگی کودک و پرستار بیش از حد شده یا نشانههایی از اضطراب جدایی شدید مشاهده شد، مشورت با روانشناس ضروری است.
