شناخت مشکلات اجتماعی و نیازهای دوران سالمندی
امروزه موضوع سالمندی یکی از مسائل جدی اجتماع است .در طول تاریخ هیچگاه مشکلات سالمندان در جامعه به اندازه امروز اهمیت نداشته است.جمعیت کل جهان با سرعت زیادی در حال پیر شدن است پس سالخورده شدن جمعیت یک فرایند جهانی است. در این مقاله از سایت مرکز پارسیان مهرپرور به این موضوع اصلی در جامعه می پردازیم.
افزایش تعداد سالمندان در کشور های توسعه یافته:
این پدیده، فراگیر است و همه کشورها را در بر میگیرد و کشورهای در حال توسعه سهم مهمی در این افزایش جمعیت سالمند دارند.
بر اساس برآوردهای جمعیتی انتظار میرود که تا اواسط قرن حاضر از هر ۱۰ نفر سالمند روی کره زمین حدود ۸ نفر در کشورهای در حال توسعه زندگی خواهند کرد.
این به معنی تغییر وضعیت جغرافیایی جمعیت سالمند در آینده است.
حال اگر آغاز دوران سالمندی را از سن ۶۰ سالگی در نظر بگیریم، کنیم در حال حاضر و بر اساس آمارهای موجود جمعیتی در حدود ۱۴ درصد سالمندان، سالمند پیر هستند؛ یعنی سنی بالاتر از ۸۰ سالگی دارند.
با در نظر گرفتن این موضوع مشکلات سالمندان در جامعه نیز بیشتر شده و ما نیازمند امکانات بیشتر، نیروی بیشتر و راهکارهای موثرتر برای ارائه خدمات مناسب به سالمندان پیر می باشیم تا بتوانیم شرایط زیستی مناسبی را برای آنان فراهم کنیم؛ زیرا بسیاری از این سالمندان نیازمند مراقبتها و خدمات ویژهای هستند.
سالخوردگی در جهان:
یکی از مهم ترین مشکلات سالمندان در جامعه بازگشتناپذیری و پایداری وضعیت سالمندی در جهان است.
جهان با جمعیت سالخورده به جهان با جمعیت جوان باز نخواهد گشت؛ بنابراین تدبیر برای ایجاد سازوکارهای مناسب و کارآمد به منظور انطباق با شرایط و پاسخگویی به نیازهای ایجادشده ضرورت بیشتری پیدا میکند.
سالخوردگی در ایران:
سالخوردگی در ایران با سرعت قابل توجهی در حال افزایش است. آنچه اهمیت دارد این است که سالخوردگی جمعیت در ایران به یک موضوع گفتگوی سیاسی تبدیل شده است و در سادهترین وجه، علت آن را کاهش زاد و ولد و باروری می دانند. اما این موضوع تنها مربوط به تغییرات نرخ زاد و ولد در برخی از دوره های تاریخی کشور نیست.
افزایش زاد و ولد بویژه در دهه شصت و نیز کاهش باروری در دهههای ۷۰ به بعد، تغییرات معنیداری را در این زمینه ایجاد کرده است که در سالهای آینده خود را در پدیده سالمندی نشان خواهد داد.
آنچه امروز در مورد سالمندی قابل توجه است، سالخوردگی فردی است که حاصل افزایش امید به زندگی است. تغییر در شاخصهای زندگی، کنترل بیماریها، مهاجرت، تغییرات گسترده اقتصادی و اجتماعی در این زمینه تاثیر دارند. سالخوردگی جمعیت از نظر تعداد سالمندان با تعریف جمعیتشناسی، ناشی از نرخ بالای زاد و ولد در گذشته و نه کاهش باروری است.
نیازهای سالمندان:
دوران سالمندی نیاز های زیادی به همراه دارد که ممکن است برای قشر جوان جامعه غیر قابل درک باشد.شیوع بیماریهای مزمن در میان سالمندان بیش از هر گروه سنی دیگری است و مراقبتهای دوران سالمندی مستلزم ایجاد و توجه به طب سالمندی است. سلامت و درمان برای سالمندان بسیار اهمیت دارد. اما نیازهای سالمندی را نباید فقط به نیازهای درمانی محدود کرد.
نیازهای درمانی مهم هستند اما نیازهای منحصر بفرد افراد سالخورده نیستند. نیازهای عاطفی، اقتصادی، اجتماعی، نیاز به مراقبت توسط پرستار سالمند مناسب، اوقات فراغت، احساس موثر بودن و داشتن کرامت و حرمت از دیگر مشکلات دوران سالمندی هستند که برای داشتن یک سالمندی شایسته ضرورت دارند.
حمایت از سالمندان در ایران:
در ایران عمدهترین حمایتها از سالمندان از طرف خانواده آنها صورت می پذیرد. با توجه به فرهنگ غنی اسلامی و ایرانی نقش خانواده و فرزندان همچنان نقش بیرقیبی است و بایستی آن را تقویت کرد. اما خانوادههای جدید نیز همزمان با تغییرات اجتماعی دچار تحولات زیادی شدهاند. در بسیاری از موارد خانواده و فرزندان امکان مراقبت لازم از سالمندان را ندارند.
بسیاری از دلخوریها و نارضایتیها بین والدین و فرزندان ناشی از همین شرایط اجتماعی تغییر یافته است. والدین انتظاراتی دارند و فرزندان محدودیتهایی و این دو واقعیت در مواردی یکدیگر را تحت تاثیر منفی قرار میدهند.که نتیجه آن والدینی ناراضی و فرزندانی ناتوان و سرخورده است.
فقر در سالمندان:
یکی از بزرگترین مشکلات سالمندان در جامعه، فقر است زیرا با افزایش جمعیت سالمند بار هزینه خانوار نیز افزایش مییابد. اگر تمهیدات لازم و حمایتی مانند: برخورداری از حقوق بازنشستگی و یا ایجاد درآمدی ثابت و مستمر و بیمه درمانی پایه پیشبینی نشده باشد، سالخورده شدن سرپرست خانوار آن را در معرض فقر قرار میدهد.
موضوع فقر سالمندی علاوه بر عواملی همچون کاهش قوای جسمانی به مسائل دیگری مانند نداشتن سواد مرتبط است. در حال حاضر دو سوم سالمندان کشور بی سواد هستند.
علیرغم تلاشهای زیادی که برای گسترش حمایتهای اجتماعی در جامعه صورت گرفته، هنوز جمعیت بسیاری از سالمندان از نظام تامین اجتماعی برخوردار نیستند.
مخصوصا در حاشیه شهرها فقر در سالمندان بیشتر نمایان است.
اما موضوع فقر سالمندی تنها مربوط به حاشیهنشینی نیست.
تحولات نامطلوب اقتصادی و آثار زیانبار ناشی از تحریم یا اعمال سیاستهای اقتصادی تاثیر گذار هستند.
سالمندان فقیر از گروههای آسیبپذیری هستند و به توجه بیشتری نیاز دارند.
ترکیب فقر و سالمندی میتواند قوی ترین انسانها را نیز به ستوه آورد.
زنان سالمند:
زنان سالخورده که سرپرستی خانواده را به عهده دارند، بیشتر در معرض فقیر شدن قرار میگیرند.
هر چند که صبوری سازگاری زنان به آنها امکان بیشتری برای انطباق با شرایط میدهد، اما آسیبپذیری آنان نیز بیشتر است.
یکی از مهمترین مشکلات سالمندان در جامعه برای خانم ها تنها ماندن آنهاست.
جامعه در مقابل زنانی که به هر دلیل همسر خود را از دست داده اند برای ازدواج مجدد یا ازدواج در سنین بالا موانعی را ایجاد می کند.
این موانع اصولا فرهنگی و ناشی از تفکراتی هستند که در مقابل تغییر مقاومت میکنند.
عمدتا زنان بیشتر از مردان بدون همسر باقی میمانند و بیشتر از مردان به فرزندان خود وابسته هستند.
در سنین سالخوردگی این تنهایی فشار مضاعفی را به فرد وارد می کند.
سالمندان معلول:
یکی از مشکلات سالمندان در جامعه معلولیت آنها است. در جامعه گذرگاه مناسبی برای عبور و مرور سالمندان معلول ایجاد نشده است.همچنین نگاههای نامناسب و درک نادرستی که افراد در جامعه نسبت به معلولیت دارند،روی سالمندان معلول هم تاثیر می گذارد.
جامعه سالم در این زمینه مقررات و امکانات مناسبی را فراهم میکند.از جمله:
۱- مناسبسازی مسیرها
۲- طراحی وسایل حمل و نقل عمومی مناسب معلولان
۳- ایمنسازی مجامع و مکانهای عمومی
۴- اصلاح برداشتها و دیدگاههای عمومی مردم
توجه به سلامت روان سالمندان معلول و تلاش برای بهبود شرایط آنان نیز امری ضروری است.
پاسخ به مشکلات سالمندان در جامعه:
ما بیشتر از همه چیز به فرهنگسازی نیاز داریم. این موضوع همانند سایر موضوعات اجتماعی میتواند آثار پایداری داشته باشد.
فرهنگسازی در همه عرصههای اجتماعی از جمله مدارس، دانشگاهها، رسانهها، تبلیغات شهری و غیره باید انجام شود.
آگاهیبخشی هم برای سالمندان و هم به جامعه میتواند در ایجاد شرایط مناسب برای سالمندان موثر واقع شود.
استفاده از تجارب دیگر کشورها برای اجتناب از اشتباهات در این زمینه نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
اگر چه توجه به مسائل فرهنگی بومی در این زمینه اهمیت زیادی دارد.
برنامه ریزی برای سالمندان:
در برنامهریزی برای سالمندان باید به موضوعات زیر توجه کرد تا از مشکلات سالمندی در جامعه جلوگیری شود:
۱- سلامت جسمی و روانی
۲- پیامدهای تغییرات اقتصادی
۳- بهبود کیفیت و استانداردهای زندگی سالمندان
۴-ارتقای شرایط اجتماعی
۵-همچنین حمایتهای هدفمند از مطالعات سالمندی
۶-تقویت نظام بیمه اجتماعی کارآمد و پاسخگو
۷_گسترش و تجهیز خانه سالمندان و تدابیری برای پوشش هزینههای مرتبط با آن
۸- تربیت کادر مناسب و مسئول که شرایط زیست مناسبی را برای سالمندان فراهم کنند
۹-مناسبسازی اجتماع برای دوستدار سالمند شدن
۱۰- داشتن مبلمان مناسب در معابر شهری ؛ به گونهای که سالمندان به راحتی بتوانند از فضای اجتماعی استفاده کنند.
سخن آخر:
- مشکلات سالمندان در جامعه ایجاب میکند تا ساز و کاری مناسب و کارآمد و مسئولیتپذیر در این زمینه ایجاد شود.
- بدون داشتن یک برنامه ریزی درست و بهرهگیری از تجارب جهانی نمیتوان سامان مناسبی برای این موضوع پدید آورد.
- بیش از هر چیز باید در زمینه مشکلات سالمندان در جامعه به نقش فرهنگ و آگاهی رسانی دقت شود.
- اگر آگاهی رسانی و فرهنگ سازی به درستی صورت گیرد بسیاری از اتفاقات خوب دیگر آسانتر رخ می دهد.
