با افزایش دما در فصل تابستان، نگرانی دربارهی گرمازدگی در بزرگسالان نیز افزایش مییابد. گرمازدگی یکی از مشکلات رایج فصل گرم است که در صورت بیتوجهی میتواند جان فرد را تهدید کند. بسیاری از ما ممکن است فکر کنیم فقط کودکان یا سالمندان در خطرند، اما حقیقت این است که بزرگسالان سالم و فعال نیز ممکن است در معرض گرمازدگی قرار گیرند، بهویژه اگر در شرایط محیطی خاصی مانند کار در فضای باز، ورزش شدید یا مناطق گرم و مرطوب قرار داشته باشند.
در این مقاله از سایت مرکز مهرپرور، قصد داریم بهطور کامل و جامع، به بررسی علل، علائم، روشهای پیشگیری و درمان گرمازدگی در بزرگسالان بپردازیم تا با افزایش آگاهی، از بروز این خطر پیشگیری کنیم.
گرمازدگی چیست؟
گرمازدگی یا heat exhaustion یکی از مراحل جدی واکنش بدن به گرمای زیاد است. این وضعیت زمانی رخ میدهد که بدن نتواند گرمای اضافی را از طریق تعریق و افزایش گردش خون دفع کند، و بهدنبال آن دمای داخلی بدن به سطح خطرناکی میرسد.
گرمازدگی معمولاً قبل از سکته گرمایی (heat stroke) رخ میدهد، اما در صورت عدم درمان سریع، میتواند به آن منتهی شود. گرمازدگی برخلاف خستگی ناشی از گرما، عوارض جدیتری دارد و باید جدی گرفته شود.
مکانیزم بدن در تنظیم دما
بدن انسان بهطور طبیعی از طریق تعریق، گشادشدن عروق پوستی، و افزایش تنفس دمای خود را تنظیم میکند. وقتی در معرض هوای گرم قرار میگیریم، بدن برای حفظ دمای ثابت، عرق تولید میکند. این عرق با تبخیر از سطح پوست باعث کاهش دما میشود.
اما اگر هوا مرطوب باشد یا فرد بهاندازه کافی آب ننوشد، تعریق کاهش مییابد و دمای بدن بالا میرود. اینجاست که سیستم تنظیم دمای بدن از کنترل خارج شده و فرد دچار گرمازدگی میشود.
چرا بزرگسالان بیشتر در معرض گرمازدگی هستند؟
گرچه بسیاری تصور میکنند کودکان یا سالمندان بیشترین آسیب را از گرما میبینند، اما بزرگسالان نیز به دلایل مختلفی در معرض خطر گرمازدگی قرار دارند:
- انجام فعالیت بدنی سنگین در هوای گرم
- مصرف برخی داروها که تعریق یا دفع ادرار را کاهش میدهند
- عدم مصرف آب کافی در طول روز
- پوشیدن لباسهای غیرتنفسپذیر یا تیرهرنگ
- بیتوجهی به علائم اولیه گرمازدگی
بزرگسالان شاغل، ورزشکاران یا افرادی که در مناطق گرمسیری زندگی میکنند، اگر مراقبت لازم را نداشته باشند، بهراحتی ممکن است دچار این مشکل شوند.
انواع گرمازدگی در بزرگسالان
گرمازدگی میتواند بصورت خفیف، متوسط یا شدید بروز کند. در ادامه با انواع گرمازدگی بیشتر بخوانید:
گرمازدگی خفیف (Heat cramps)
در نوع خفیف گرمازدگی که این علائم با شدت کمتری بروز میکند، میتوان فرد گرمازده را به جایی خنک منتقل کرد و برای جبران کمآبی بدن با دادن مایعات حال بیمار را بهبود دهید. او را باد بزنید تا دمای بدن فرد کاهش یابد. حواسمان به کودکان هم باشد. جلوگیری از گرمازدگی شدید سعی کنید دمای بدن فرد را کم کنید. درمان گرمازدگی با یخ مناسب است.
گرمازدگی متوسط (Heat syncope)
این عارضه بیشتر در چند روز اول اوقاتی پیش میآید که فرد در یک هوای گرم کار و فعالیت جدیدی را که به آن عادت ندارد شروع میکند. اگر بعد از یک تعریق شدید فقط آب بدون املاح استفاده کنیم احتمال ایجاد این وضعیت زیاد است. فرد را به جای خنک انتقال دادید، لباسهایش را درآورید و با پنکه، حولهخیس یا قطعات یخ بیمار را خنک کنید. ابتدا سروگردن او را خنک کنید، سعی کنید پاها را بالاتر از سطح بدن قرار دهید. سعی کنید به فرد آب خنک بدهید تا حالش روبراه شود.
گرمازدگی شدید (Heat stroke)
در نوع شدید از گرمازدگی که دما به طور چشمگیری بالا میرود و علائم با شدت بیشتری آشکار میشود. بایستی سریع با اورژانس تماس بگیرید و تا قبل از آن سعی کنید دمای بدن فرد را کاهش دهید. در صورت فراهمبودن، فرد را در وان یخ قرار دهید و دستها و پاهای بیمار را ماساژ دهید تا خونرسانی انجام شود. در نوع شدید گرمازدگی باید احتیاط کرد چون گاهی منجر به کما و مرگ میشود!
علل گرمازدگی در بزرگسالان
سالمندانی که شرایط پزشکی و جسمانی نامطلوبی دارند، در روزهای گرم و شرجی باید در خانه و محیطهای خنکتر نگهداری شوند، به خصوص زمانی که شرایط آلودگی هوا بحرانی اعلام میشود. عواملی که باعث گرمازدگی در بزرگسالان میشود شامل این موارد میباشد:
- مصرف الکل در سالمندان
- از دست دادن آب بدن در سالمندان
- چاقی بزرگسالان یا کمبود وزن قابل ملاحظه در سالمندان
- تغییرات وابسته به سن که باعث گردش ضعیف خون و همچنین غدد عرقی خواهد شد.
- بیماریهای قلبی، ریوی و کلیوی مانند هر بیماری دیگری در بزرگسالان باعث ضعف عمومی یا تب میشود.
- کاهش تعریق به دلیل استفاده داروهایی مانند داروهای ادرارآور، مسکنها و آرامبخشها و همچنین داروهای قلبی و فشارخون.
- فشار خون بالا یا دیگر موقعیتهایی که در آن سالمند نیاز به تغییر در رژیم غذایی خود دارد. برای مثال سالمندانی که باید مصرف نمک را در رژیم خود محدود کنند در معرض افزایش خطر گرمازدگی میباشند.
8 مورد از علائم گرمازدگی بزرگسالان
شناسایی علائم اولیه گرمازدگی میتواند از پیشرفت آن به مراحل خطرناکتر جلوگیری کند. این علائم عبارتاند از:
- تعریق شدید
- احساس ضعف و بیحالی
- سردرد ضرباندار
- تشنگی شدید
- پوست مرطوب و سرد
- سرگیجه یا عدم تعادل هنگام ایستادن
- تپش قلب یا افزایش ضربان
- کاهش اشتها
اگر فردی در هوای گرم این علائم را تجربه کرد، باید سریعاً به محیط خنک منتقل شود و استراحت کند.
علائم پیشرفته گرمازدگی
اگر گرمازدگی بهموقع درمان نشود، ممکن است علائم شدیدتری بروز کند، مانند:
- تیرگی دید یا تاری دید
- تهوع و استفراغ
- اختلال در هوشیاری یا گیجی
- کاهش تعریق (در موارد شدید)
- گرفتگی عضلات
- تشنج یا بیهوشی
در این مرحله، لازم است فرد بهسرعت به مرکز درمانی منتقل شود، چرا که احتمال سکتهی گرمایی وجود دارد.
تفاوت گرمازدگی و سکتهی گرمایی
گرمازدگی مرحلهای است که بدن هنوز در حال تلاش برای خنک شدن است. دمای بدن ممکن است بالا برود، اما تعریق ادامه دارد. در مقابل، سکتهی گرمایی (heat stroke) زمانی رخ میدهد که سیستم تنظیم دمای بدن از کار میافتد و تعریق متوقف میشود. دمای بدن ممکن است از ۴۰ درجه سانتیگراد عبور کند. این وضعیت اورژانسی است و میتواند به مرگ یا آسیب دائمی مغزی منجر شود.
تفاوتهای کلیدی:
| ویژگیها | گرمازدگی | سکتهی گرمایی |
|---|---|---|
| تعریق | زیاد | بسیار کم یا قطع شده |
| دمای بدن | معمولاً زیر ۴۰°C | بیش از ۴۰°C |
| هوشیاری | ممکن است گیج باشد | اغلب بیهوش یا تشنج |
| نیاز درمانی | خنکسازی فوری | اورژانس پزشکی فوری |
تفاوت گرمازدگی با تب و عفونت
بسیاری از افراد، تب ناشی از گرمازدگی را با تب عفونی اشتباه میگیرند. تفاوتها:
| ویژگی | گرمازدگی | تب عفونی |
|---|---|---|
| شروع علائم | ناگهانی، پس از قرارگیری در گرما | تدریجی، با علائم دیگر |
| عرقریزی | زیاد | ممکن است کم یا خشک باشد |
| درد بدن | خفیف یا بدون درد | همراه با بدندرد شدید |
| گلودرد، سرفه، اسهال | ندارد | اغلب دارد |
| درمان | خنکسازی و آبرسانی | نیاز به دارو و آنتیبیوتیک احتمالی |
تشخیص گرمازدگی
- معاینه فیزیکی: پزشک وضعیت پوست، تنفس، نبض و سطح هوشیاری را بررسی میکند.
- آزمایش خون و ادرار: بررسی میزان الکترولیتها، کراتینین و اوره برای ارزیابی عملکرد کلیه و تعادل مایعات انجام میشود.
- اندازهگیری دمای بدن مرکزی: با استفاده از دماسنج مقعدی یا گوش، دمای دقیق بدن اندازهگیری میشود. دمای بالای ۳۹.۵ نشانه هشدار است.
درمان خانگی گرمازدگی (سریع و فوری)
درمان خانگی گرمازدگی میتواند بهبودی سریعتر و راحتتر برای بزرگسالان مبتلا به این مشکل را به همراه داشته باشد. در ادامه، به تعدادی از روشهای درمان خانگی گرمازدگی میپردازیم:
- نوشیدن مایعات بیشتر: مصرف مایعات به میزان کافی بسیار مهم است. از آب، آب نبات، نوشیدنیهای الکترولیتی، و آبهای میوه استفاده کنید. این مایعات به ترتیب از بدن شما تر و تازه نگه داشته و از کمبود آب جلوگیری میکنند.
- استفاده از سرداکسیون: از آب سرد، سرداکسیون یا کمپرسهای سرد بر روی قسمتهای بدنی مبتلا به گرمازدگی استفاده کنید. این روش به سرعت دمای بدن را کاهش میدهد و تسکین میبخشد.
- استفاده از مناطق خنک: بزرگسالان مبتلا به گرمازدگی باید به یک محیط خنک و خنک تر منتقل شوند. از تهویه مناسب در منازل و استفاده از تهویه مصنوعی یا برخورداری از فنهای خنک کننده استفاده کنید.
- استفاده از لباس مناسب: پوشیدن لباسهای سبک، محافظت از بدن در برابر تابش مستقیم خورشید و اجتناب از لباسهای گرم و غلیظ، به شما کمک میکند که در برابر گرما مقاومت کنید.
- استراحت کافی: استراحت به موقع و کافی برای بدن بسیار اهمیت دارد. به بدن خود فرصت بدهید تا بهبود یابد و به تدریج انرژی خود را بازیابی کند.
اگر علائم گرمازدگی در بزرگسالان بهبود نیافت یا شدیدتر شد، حتماً باید به پزشک معالج خود مراجعه کنید و وضعیت را مشاوره کنید. توجه داشته باشید که درمان خانگی گرمازدگی میتواند بهبودی را فراهم کند، اما در موارد شدید، مشاوره پزشکی حتماً لازم است. مشورت با پزشک همیشه درست است و اگر هرگونه تغییر در وضعیت سلامت خود مشاهده کردید، باید به طور فوری تحت مراقبت پزشکی قرار بگیرید.
برای درمان گرمازدگی چه بخوریم؟
برای گرمازدگی چه بخوریم؟ نوشیدنیهای مناسب برای گرمازدگی کدامند؟ با گرم شدن هوا افراد زیادی دچار گرمازدگی میشوند و برای جلوگیری از آن باید به نکات زیادی توجه کرد. یکی از این نکات خوردن غذاهای مناسب برای گرمازدگی است. همچنین افرادی که گرمازده شدند و یا میخواهند از گرمازدگی پیشگیری کنند، باید از خوردن برخی غذاها خودداری کنند.
1. مصرف آب و مایعات زیاد هنگام گرمازدگی
میزان مصرف مایعات در روزهای عادی سال برای افراد ۸ تا ۱۲ لیوان توصیه شده است که در هنگام گرما و برای جلوگیری از گرمازدگی این مصرف باید افزایش پیدا کند. بطوریکه هر نیم الی یک ساعت یک لیوان آب و در طی روز ۱۶ لیوان آب باید نوشیده شود.
نوشیدنیهای مناسب گرمازدگی: آب؛ آب آلبالوی ترش؛ شربت سکنجبین؛ شربت خاکشیر؛ شربت زرشک؛ آب طالبی؛ خاکشیر و تخم شربتی؛ شربت گلاب.
نوشیدنیهای مفید برای جلوگیری از گرمازدگی
برخی نوشیدنیها علاوه بر تأمین آب بدن، به تنظیم دمای آن نیز کمک میکنند:
- دوغ کمنمک
- آبلیمو ترش با عسل
- آب هندوانه یا آب طالبی
- شربت خاکشیر یا تخم شربتی (بدون شکر زیاد)
- دمنوشهای سرد مثل دمنوش نعناع
توصیه میشود از نوشیدنیهای کافئیندار و شیرین مانند نوشابه اجتناب شود، زیرا باعث افزایش ادرار و دفع مایعات میشوند.
2. سبزیجات مناسب هنگام گرمازدگی بزرگسالان
سبزیجات حاوی آب فراوان هستند و برای جلوگیری و درمان گرمازدگی باید از آنها استفاده کنید.
سبزیجات مناسب گرمازدگی مانند: نخود فرنگی؛ گوجه فرنگی؛ اسفناج؛ فلفل سبز؛ کاهو؛ هویج؛ کرفس؛ خیار.
3. مصرف میوه برای آبرسانی بدن
مانند سبزیجات، مصرف میوه هم در طول فصل گرم به حفظ آب در بدن و در مواردی نیز به تنظیم دمای بدن کمک میکنند. پس همواره مصرف آن برای درمان و جلوگیری از گرمازدگی توصیه میشود.
میوههای مناسب برای جلوگیری از گرمازدگی: هندوانه؛ لیمو ترش؛ توت فرنگی؛ هلو؛ طالبی؛ گلابی؛ آب نارگیل.
مواد غذایی ممنوعه هنگام گرمازدگی بزرگسالان
برای جلوگیری از گرمازدگی و یا درمان آن نباید از این غذاها مصرف کنید:
- مصرف نمک
- مایعات شیرین
- مایعات کافئین دار
- مایعات خیلی سرد
- مایعات یک دفعه و یکجا
- غذاهای سرخکرده و چرب
- نوشابه و نوشیدنی انرژی زا و گازدار
مراقبت از سالمند گرمازده
پرستار سالمند برای سالمندی که دچار عوارض ناشی از گرمازدگی شده است، میتواند این اقدامات را انجام دهد.
- سالمند را از گرما به سایه ببرید.
- از سالمند بخواهید در جایی که سیستم تهویه هوا دارد دراز بکشد.
- پرستار سالمند بهتر است سالمند را به دوش یا حمام با اسفنجی که در آب سرد آغشته شده ترغیب برساند.
- پارچه خیس و خنکی را روی مچ دست، گردن، زیر بغل یا کشاله ران سالمند قرار دهید. این ها مکانهایی هستند که خون نزدیک به سطح پوست هستند و پارچه خنک میتواند به خنک شدن خون کمک کند.
- اگر فرد میتواند چیزی بنوشد، به او مایعاتی مانند آب، آبمیوه یا آب سبزیجات دهید. از نوشاندن الکل و کافئین خودداری کنید.
اقدامات پیشگیرانه ضمن مراقبت از بزرگسالان در هوای گرم
در تابستان و هوای گرم لباسهای سبک، گشاد و با رنگ روشن به تن کنید. در طول روز آب کافی بنوشید. 8 لیوان آب. در حین هر نوع فعالیت بدنی در فواصل زمانی معین به استراحت بپردازید. خود را در برابر گرمای آفتاب با به سر گذاشتن کلاه و یا استفاده از چتر محافظت کنید. فعالیتهای شدید خارج از منزل را در ساعاتی که هوا خنک تر میباشد یعنی پیش از 10 صبح و یا پس از 6 بعد از ظهر برنامه ریزی کنید.
داروی گرمازدگی
برای درمان گرمازدگی داروی خاصی وجود ندارد. باید از همان راهکارهایی که به آنها اشاره شد کمک بگیرید. اگر درمانهایی که جهت کاهش دمای بدن شما مورد استفاده قرار میگیرند، در شما ایجاد لرز کنند، پزشک ممکن است مصرف شل کننده عضلات مثل بنزودیازپین را پیشنهاد دهد. لرز کردن میتواند اثر درمان گرمازدگی را کاهش دهد و بنابراین زودتر باید رفع شود.
خلاصه گرمازدگی در بزرگسالان
انجام پیشنهادات مفید و جالب این مقاله برای افراد مسن و سالمند و بازنشسته قابل استفاده میباشد. سبک زندگی ناسالم برای سالمند شامل نوشیدن به اندازه کافی مایعات، زندگی در خانههایی بدون تهویه هوا، نداشتن تحرک کافی و عدم دسترسی به وسایل نقلیه، پوشیدن بیش از حد لباس، رفتن به جاهای شلوغ و عدم آگاهی از چگونگی پاسخ به موقعیت هوای گرم میباشد. بزرگسالان با پیروی از این راهنماییها میتوانند از هوای خوب تابستان استفاده كنند و در عین حال از قرار گرفتن بیش از حد در مقابل نور خورشید اجتناب كنند.
2 دیدگاه
[…] گرمازدگی نیز یکی از مشکلات آزاردهنده و حتی خطرناک است که میتواند به دلیل کم آبی بدن باشد. بدن ما از آب برای خنک کردن خود استفاده میکند و اندامهای داخلی را ، بخصوص بعد از یک فعالیت جسمی شدید ، در دمای مطلوب نگه میدارد. وقتی آب کافی به بدن نرسد ، بخش خنککننده داخلی به درستی به وظایف خود عمل نمیکند. در نتیجه احساس گرمای شدید میکنید ، نبضتان تندتر میزند یا گرمازده میشوید. این وضع حتی گاهی به شرایط بسیار خطرناک نیز منجر میشود. علاوه بر اینها ، کمآبی بدن ممکن است باعث بروز علائم دیگری مانند تب ، سیاهی رفتن چشم ، گودی زیر چشم ، سردی و رنگپریدگی پوست ، خشکشدن اشک و کلی مشکل ریز و درشت دیگر شود. پس در هوای گرم و هنگام کار یا ورزش حتما مداوم آب بنوشید تا بدنتان دچار کمبود آب نشود. […]
[…] گرمازدگی نیز یکی از مشکلات آزاردهنده و حتی خطرناک است که میتواند به دلیل کم آبی بدن باشد. بدن ما از آب برای خنک کردن خود استفاده میکند و اندامهای داخلی را ، بخصوص بعد از یک فعالیت جسمی شدید ، در دمای مطلوب نگه میدارد. وقتی آب کافی به بدن نرسد ، بخش خنککننده داخلی به درستی به وظایف خود عمل نمیکند. در نتیجه احساس گرمای شدید میکنید ، نبضتان تندتر میزند یا گرمازده میشوید. این وضع حتی گاهی به شرایط بسیار خطرناک نیز منجر میشود. علاوه بر اینها ، کمآبی بدن ممکن است باعث بروز علائم دیگری مانند تب ، سیاهی رفتن چشم ، گودی زیر چشم ، سردی و رنگپریدگی پوست ، خشکشدن اشک و کلی مشکل ریز و درشت دیگر شود. پس در هوای گرم و هنگام کار یا ورزش حتما مداوم آب بنوشید تا بدنتان دچار کمبود آب نشود. […]