زردی نوزادان و نحوه مراقبت از نوزاد مبتلا به زردی در منزل موضوع مورد بحث در این مقاله است. معمولا ۶۰ درصد نوزادان سالم پس از تولد دچار زردی میشوند و در مواردی که نوزاد نارس باشد این مورد به ۸۰ درصد میرسد. البته اینها مواردی است که زردی ظاهر میشود، ولی در مواردی هم، از آنجا که زردی کم است، نمیتوان آن را تشخیص داد و فقط با آزمایش میتوان فهمید که بیلیروبین نوزاد در حد عادی است که این مورد رایج و عادی است.
تعریف زردی نوزادان
واژه زردی نوزادان از دو قسمت «زردی»، به معنی تغییر رنگ پوست یا مخاطها به رنگ زرد و «نوزاد» به معنی کودک تازه متولد شده تا ۲۸ روز اول زندگی، تشکیل یا زردی از تخریب بخشی از گلبولهای قرمز در نوزاد بهوجود میآید و ضایعات باقیمانده از گلبولهای قرمز به بیلیروبین که عامل ایجاد کننده زردی در نوزاد بهشمار میرود، تبدیل میشود.
زردی به دو شکل در نوزادان مشاهده میشود:
- زردی محلول در آب
- زردی غیر محلول در آب
۱- زردی محلول در آب
در این نوع زردی بیلیروبین محلول در آب است و کبد آن را از طریق ادرار ، دفع میکند.
۲- زردی غیرمحلول در آب
در نوع دوم زردی، بیلیروبین محلول در آب نیست و از راه ادرار کردن دفع نمیشود و در بدن باقی میماند، در صورتیکه درمان آغاز نشود و میزان بیلیروبین بیش از حد شود، در مغز نوزاد رسوب کرده و عقبماندگی ذهنی نوزاد را همراه دارد.
مرکز پارسیان مهرپرور با داشتن تخصص در زمینه پرستاری از نوزاد می تواند در روند بهبودی دلبند شما تاثیر گذار بوده و اطلاعات جامع خود را در روند بهبودی نوزاد شما بهره ببرد.
تعریف بیلی روبین
ماده ای است که از تجزیه ( هم heme) موجود در هموگولوبین های قرمز پوست و عضلات تشکیل می شود. هم نام ترکیبی در خون است که باعث تبادل اکسیژن می شود . وقتی عمر گلبولهای قرمز تمام می شود یا عضلات صدمه می بینند، هموگلوبین طی چندین مرحله ابتدا به بیلیوردین بعد به بیلی روبین تبدیل می شود. بیلیوردین ماده سمی نیست، معلوم نیست چرا بدن این ماده را به بیلی روبین که ماده سمی است تبدیل می کند که باید از بدن دفع شود.
علل بروز زردی نوزادان
زردی در نوزادان علل مختلفی دارد. گاهی گلبولهای قرمز خون خرد میشوند و این باعث میشود نوزاد پس از مدتی مثلا چند هفته کم خون شود. گاهی ناسازگاری خون مادر و نوزاد (مادر با گروه خونی o، نوزاد با گروه خونی a یا b که به آن ناسازگاری abo گفته میشود) یا ناسازگاری Rh (Rh منفی مادر و Rh مثبت نوزاد) یا وجود گروههای خون فرعی (اختلاف بین گروه خونی مادر و نوزاد که شیوع کمتری دارد) همچنین فاویسم که در کشور ما شایع است میتواند باعث بروز زردی شود.
تمامی این مسایل میتوانند سبب بروز کمخونی در آینده شوند. به همین علت پزشک باید کاملا هوشیار بوده و کمخونی را زیر نظر بگیرد. همچنین در اثر شرایط ممکن است زردی به سرعت بالا برود و به همین جهت مراجعه سریع بسیار اهمیت پیدا میکند.
توجه : گاهی اوقات زردی به دلیل خوب شیر نخوردن نوزاد پیش میآید. این خوب شیر نخوردن میتواند به دلیل آموزش ندیدن صحیح و کامل مادر باشد. در این شرایط مادر پستان را خوب در دهان نوزاد نمیگذارد و نوزاد هم خوب شیر نمیخورد. این حالت خود در نهایت میتواند سبب بروز زردی و دیگر مشکلات شود.
نکات مهم در تشخیص زردی نورادان در منزل
تنها علامت بارز زردی ، زرد شدن سفیدی چشم، بدن و مخاط است و باید نسبت به آن کمی حساس بود. گاهی والدین و حتی پزشکان در ارزیابی زردی دچار اشکال میشوند. اگر تنها سر و صورت مبتلا به زردی باشد و سینه و شکم و اندامها زرد نباشد یعنی عدد زردی بالا نیست اما هرچه بیشتر به سمت پاها برود ، یعنی عدد زردی بالاتر و نگرانکنندهتر است.
آزمایش زردی نوزاد
در بسیاری از موارد ارزیابی چشمی کافی نبوده و پزشک با دادن آزمایش خون مقدار و نوع زردی را تعیین می کند. در حال حاضر در بعضی از آزمایشگاه ها بدون خون گیری و از روی رنگ نرمه گوش نوزاد میزان بیلی روبین خون را مشخص می کنند.
- زردی چهره نوزاد نشانه وجود ۵ میلیگرم بیلی روبین در دسیلیتر خون است.
- زردی تا اواسط شکم نشانه ۱۰تا ۱۵میلیگرم بیلی روبین در دسیلیتر خون است.
- زردی اندام و کف دست و پا نشانه وجود ۲۰میلی گرم بیلی روبین در دسیلیتر خون است.
عوارض زردی نوزادان چیست؟
بیشتر موارد زردی نوزادان بی خطر و گذرا است و عارضه خاصی ایجاد نمیکند ولی در صورت افزایش سریع بیلی روبین و تجمع مقادیر زیاد این ماده در خون و رسوب آن در مغز امکان ایجاد عوارض عصبی خطرناک و غیرقابل برگشت وجود دارد.
بعضی از این عوارض عدم تشخیص و درمان زردی در نوزاد به قرار زیر است :
- تشنج
- کند ذهنی
- فلج مغزی
- بیش فعالی
- ناهنجاریهای دندانی
- اشکال در تعادل حرکتی
- ناشنوایی عصبی حسی
- و ..
تأثیر لامپ فلورسنت بر زردی نوزاد
از سال ها پیش شنیده ایم که اگر کودکی دچار زردی شد، با قرار دادن او زیر نور لامپ های فلورسنت (مهتابی) می توان او را درمان کرد.
درست است که نور درمانی (فتوتراپی) یکی از راه های درمانی زردی در نوزادان محسوب می شود، ولی استفاده از نور مهتابی هیچ پایه و اساس علمی نداشته و تأثیر چندانی در درمان زردی ندارد، بلکه نور فلورسنتی که برای درمان این بیماری استفاده می شود، طول موج های خاصی دارد که لامپ های مهتابی این طول موج و قدرت درمانی را ندارند. این لامپ های مخصوص در بیمارستان ها و در دستگاه های مخصوصی وجود دارند که نوزاد را با چشم های بسته و بدون لباس (فقط با پوشک) در این دستگاه قرار می دهند.
استفاده از نور خورشید هم به دلیل سوزاندن پوست لطیف نوزاد توصیه نمی شود.
درمان سنتی زردی نوزادان
در اکثر موارد زردی یک وضعیت زودگذر است که معمولا بدون هرگونه مداخله درمانی بهبود می یابد و جز در موارد شدید، هیچ گونه عارضه دراز مدتی ندارد. البته برای اطمینان خاطر بستگان نوزاد و برای داشتن یک ارزیابی صحیح نسبت به شدّت بیماری، توصیه اکید می کنیم که به پزشک مراجعه کنید و اقدامات تشخیصی لازم (تأکید می کنیم اقدامات تشخیصی) را انجام دهید؛ امّا برای درمان، هرگز نگران نباشید و با انجام درمان های ذیل، شاهد بهبودی نوزاد دلبندتان باشید. درمان های سنتی زردی نوزاد که همیشه از زمان های قدیم مورد توجه مردم کشورمان بوده است.
1- شیر خشت
شیر خشت یکی از همان موادی است که حرف های ضد و نقیضی درباره استفاده و عدم استفاده آن در درمان زردی می شنویم. نوعی ماده گیاهی است که در قدیم برای درمان زردی مورد استفاده قرار می گرفت. ولی در حال حاضر بسیاری از پزشکان اعتقادی به استفاده از شیرخشت و داروهایی نظیر آن ندارند. ولی تحقیقات نشان داده که مصرف قطره خوراکی شیر خشت همراه نور درمانی تأثیر بسیار زیادی در بهبود نوزادان مبتلا به زردی دارد. به طوری که سرعت بهبودی را به نحو چشمگیری افزایش می دهد. این ماده با داشتن قندهایی چون مانیتول یکی از درمان های مهم برای زردی به شمار می رود که چنانچه به روش بهداشتی مورد استفاده قرار گیرد، بسیار موثر خواهد بود و امروز جنبه درمانی آن هم به صورت علمی به اثبات رسیده است.
2- عرق کاسنی
شستن بدن نوزاد با عرق کاسنی همراه با آب ولرم نیز در درمان زردی موثر است.
3 – آب و ترنجبین
همچنین می توانید ترنجبین و آب را مخلوط کرده و پارچه ای را در آب خیس کرده و به پشت گوش و پیشانی نوزاد بمالید.
4 – حجامت برای درمان زردی نوزاد زیر نظر متخصص
راهکار دیگر حجامت است، به طوری که در پشت گوش نوزاد خراش کوچکی ایجاد می کنید تا چند قطره خون از آن جاری شود. این کار باید تحت نظر متخصص آن انجام شود.
پیشگیری از زردی نوزادان
غذایی که مادران عزیز مصرف می کنkد تاثیر مستقیمی بر روی شیر می گذارد و نوزاد هم از همان شیر مصرف می کند، بنابراین اگر به فکر پیشگیری از زردی نوزاد هستید رعایت توصیه های غذایی زیر را ضروری است.
چه چیزهایی زردی نوزاد را تشدید می کند ؟
- دوری از مصرف داروهای شیمیایی
- عدم مصرف غذاهایی که طبع گرمی دارند.
- عدم مصرف غذاهایی که هضم سخت دارند : مثل کلهپاچه
- مصرف عرقیجات و جوشانده های گیاهی ای که خنک هستند.
- عدم مصرف ادویه جات بدلیل ایجاد التهاب و یا تخریب سلول های کبد
- عدم مصرف غذاهایی که موجب زردی می شوند : مثل بادمجان ، سیر و پیاز خام
در مقاله های قبل نیز به تغذیه دوران بارداری مادر ، کنترل اضافه وزن در دوران بارداری و غذاهای ممنوعه دوران شیردهی و غذاهای مفید دوران شیردهی پرداختیم که می توانید جهت مطالعه کلیک کنید.
