علل هراس دانش آموزان از مدرسه و راهکارهای طلایی برای رفع آن
ترس از مدرسه در کودکان را برای همیشه درمان کنیم. ابتدای مهرماه و شروع مدارس با حضور دانش آموزان در محیط آموزشی همراه است که معمولا با استرس و نگرانی والدین سپری میشود. همچنین برخی از دانش آموزان هراس از مدرسه دارند سعی داریم در این مقاله از سایت مرکز پارسیان مهرپرور دلائل استرس و هراس کودک از مدرسه را بررسی کنیم. اصطلاح ترس از مدرسه اصطلاحی جامع و فراگیر میباشد. ریشه بیشتر این حالات همان ترس از ترک خانه میباشد و اگر کودک را وادار به مدرسه رفتن کنیم، اضطراب او به هراس تبدیل میشود. طیف کودکان «مدرسه هراس» شامل رنج سنی ۵، ۶، ۱۰ و ۱۱ میباشد و در بین دختران و پسران به یک اندازه رایج است.
برخی عوامل ایجاد هراس دانش آموزان
در مدرسه عواملی همچون تعامل و برخورد معلم با دانشآموزان ، رفتار دانش آموزان با یکدیگر، ساختار برنامه آموزشی مدارس و وجود انجام تکالیف سنگین و نیز محیط فیزیکی مدارس در بروز یا بهبودی ترس از مدرسه تأثیر بسزایی دارد. خودداری از رفتن به مدرسه طیفی دارد که یک سر آن گاهی مدرسه رفتن است و سر دیگر آن به زور مدرسه رفتن یا برای همیشه مدرسه نرفتن علائم اضطراب آنان به اشکال مختلف مانند سردرد، تهوع، گیجی، تب و… بروز میکند.
اگر کودک شما دچار ترسهای مفرط و غیرمعقول میباشد شما برای اولین بار در دوره پیش دبستانی، کودکستان یا کلاس اول با این موضوع مواجه میشوید و این موضوعات در کلاس دوم به اوج خود میرسند، با این حال رفتار خودداری از رفتن به مدرسه میتواند در هر سنی رخ دهد و معمولا هم پس از یک دوره ماندن در خانه که طی آن کودک بیش از حد معمول، نزد پدر یا مادر خود بوده است ظاهر میشود.
دلائل ترس از مدرسه در کودک چیست؟
هرگز نباید از عدم آگاهی کودک نسبت به جزییات قوانین و مقررات مدرسه استفاده کرد و عوامل ایجاد ترس در کودک را ایجاد کرد هرگز به گودک نگویید (اگر غذا نخوری به معلمتان خواهم گفت) . هراس از مدرسه، ترس شدیدی است که فقط در مورد مدرسه وجود دارد و کودک در مکانهای دیگر میتواند دوری از مادر را تحمل کند. این ترس میتواند از بخش خاصی از مدرسه، عملکرد تحصیلی یا محیط مدرسه یا در اثر تجربه اتفاقهای ناخوشایند، مانند آزار دیدن از دوستان در مدرسه یا مشکلاتی در مسیر خانه تا مدرسه باشد. در این موارد پی بردن به علت هراس، برای اقدامهای درمانی ضروری است.
ترس از مدرسه به دلیل هراس از تجربه
تشخیص این که کودک به چه دلیل از بودن در مدرسه خودداری میکند اهمیت زیادی دارد برای کودکانی که بهره هوشی در حد متوسط یا بالای متوسط دارند مشکلات تحصیلی علت بی میلی آنها به مدرسه نمیباشد. گاهی اوقات ترس از مدرسه، از اطلاعات محض از معلم یا دیگران و مقررات خارج از خانه، مقایسه شدن با کودکان ناآشنا و تجربه ترس از شکست ناشی میشود.
ترس از مدرسه به دلیل تمسخر کودک
برخی کودکان به دلیل تمسخر، آزار، تهدید و زورگویی بچههای دیگر و مورد انتقاد قرار گرفتن یا تنبیه شدن توسط معلم از مدرسه هراس دارند.برای بسیاری از کودکان ترس از رفتن به مدرسه درواقع دور شدن از والدینشان (اضطراب جدایی) است. اکراه و امتناع از رفتن به مدرسه میتواند به دلایل مختلف باشد. در مواردی هم ترس کودک از این ترس شدید و غیرمنطقی ناشی میشود که تصور میکند در جمع، ارزیابی میشود یا خجالت میکشد، زیرا مجبور است در کلاس درس جواب دهد.
ترس از مدرسه به دلیل هراس از مکانهای بسته
در برخی از کودکان مبتلا به مدرسه هراسی، مراسم صبحگاهی استرس زاست و اغلب این کودکان دچار هراس از مکانهای بسته هستند. شاید به همین دلیل برای برخی از این کودکان لازم باشد که هر وقت احساس ضعف و سستی میکنند بتوانند کلاس را ترک کنند. در کودکان هراس از مدرسه برای بار اول در دوره ترس پیش دبستانی یا کلاس اول ایجاد میشود.
ترس از مدرسه به دلیل نداشتن مهارتهای ارتباطی
کودکان به دلیل نداشتن مهارتهای ارتباطی، ناتوانی در برقراری ارتباط با گروه همسالان خود و نداشتن مهارتهای خودمراقبتی ،نداشتن توانایی در استفاده از سرویسهای بهداشتی مدارس دچار هراس از مدرسه میشوند. این اختلال در بین دانش آموزان دوره ابتدایی به ویژه پایه اول تحصیلی شایع میباشد به همین دلیل بهتر است مدارس تا قبل از شروع سال تحصیلی جلسات آموزش خانواده را برای خانوادهها به ویژه والدین پایههای اول برگزار کنند تا والدین با ماهیت این نوع اختلال و شیوههای مواجهه با آن بیشتر آشنا شوند.
اصلی ترین علل ترس کودک از مدرسه ، اضطراب جدایی
چهار مرحله ترس از مدرسه وجود دارد :
- مرحله اضطراب ناشی از جدایی
- مرحله امتناع از مدرسه رفتن
- مرحله آشفتگی مرضی درونی
- مرحله احساس درد، تهوع و بهم خوردگی دل
اضطراب جدایی به این معنی است که کودک مبتلا نسبت به جدایی از پدر و مادرش یا دور شدن از خانه، اضطراب بیش از حد، ناتوان کننده و نامتناسب با سن خود نشان میدهد. ممکن است کودک هر شب کابوس ببیند که او را دزدیده اند، خواب کشته شدن خود را ببیند یا خواب ببیند که پدر و مادرش مرده اند. کودکی که اضطراب جدایی دارد برایش دشوار است که در یک اتاق تنها بخوابد، خرید کند و به مدرسه یا اردو برود.
تمایل این کودکان در آغوش ماندن پدران و مادرانشان است و دوست دارند شبها کنار آنها یا درست پشت در اتاق خواب والدینشان بخوابند. در کودکان بزرگتر شکایتهای جسمانی خاص یا اظهار ناراحتی عمومی در مدرسه بیشتر دیده میشود و معمولا باعث میشود کودک به خانه بازگردانده شود. کودکان مبتلا هنگام جدایی از والدین خود بی تاب میشوند و به هر عذر و بهانه ای متوسل میشوند تا دوباره پیش پدر و مادرشان برگردند.
در واقع میتوان گفت با توجه به این که اضطراب جدایی در ۹ تا ۱۸ ماهگی بهنجار میباشد، اختلال اضطراب جدایی به این دلیل ایجاد میشود که کودک قادر نبوده است این مرحله رشدی را با موفقیت پشت سر بگذارد یا بر اثر استرس، به مراحل قبلی رشد بازگشته است.
علل ترس کودک از مدرسه
اختلال اضطراب جدایی در کودکی اگر درمان نشود میتواند سبب بروز اختلال وحشت زدگی یا هراس از مکانهای باز در بزرگسالی شود. در کودکانی که مادرانی افسرده و مضطرب دارند این اختلال بیشتر است و بالا بودن شیوع آن بین خواهر و برادرهای کودکانی است که اختلال اضطراب جدایی دارند. کودکان مبتلا به این اختلال در وضعیتهای اجتماعی (برای مثال معاشرت با غریبهها، قرار گرفتن در موقعیتهایی که انسان را دستپاچه میکنند و…)، اضطراب بیشتری دارند. چنین به نظر میرسد که پسرانی که مادرانشان مریض هستند در برابر این اختلال آسیب پذیرتر از دیگرانند.
ظاهرا آنها به گونه ای غیرعادی به مادرانشان متکی هستند و بیش از اندازه نگران حال آنها میباشند. در بسیاری موارد این کودکان، مستعد پاره ای ناراحتیهای عاطفی هستند و هراس از مدرسه تنها یکی از اشکال متعددی است که حالت رکود و شکست را منعکس میکند. میتوان گفت نشانه یا عارضه هراس از مدرسه گرچه فقط یکی از شیوههای بروز درد است گاه به اختلال رابطه میان یکی از والدین و کودک اشاره دارد ،کودکانی که ترس از مدرسه دارند , معمولا عملکرد تحصیلی پایینی دارند.
ویژگی های کودکانی که از مدرسه میهراسند :
- تبعیض در محیط زندگی
- احساس تنهایی در مدرسه
- وابستگی شدید کودک به مادر
- ویژگی شخصیتی ترسو و یا خجالتی بودن کودک
- نا آگاهی نسبت به تواناییهای خود در مقایسه با سایر همسالان خود
- داشتن مادری مضطرب و یا سلطه جو که سعی دارند کودکشان هرگز از خانه خارج نشود.
عوامل تشدید کننده ترس کودک از مدرسه
- داشتن نقص جسمانی
- مدرسه با مقررات و ضوابط سخت
- معلم سختگیر یا تنبیه شدن در مدرسه
- درگیری کودک با دیگر همسالان خود در مدرسه
- بدنیا آمدن کودک جدید و احساس ناکامی و محرومیت و سرخوردگی در کودک
- اگر والدین کودک در خانه درگیری داشته باشند زمانی که کودک در مدرسه است دچار اضطراب و دلواپسی میشود.
درمان ترس کودک از مدرسه
- به کودک در انجام تکالیف درسی کمک کنید.
- تشویق و جایزه دادن به کودک را فراموش نکنید.
- برای حل مشکلات مدرسه کودک با کودک همکاری کنید.
- با کودک صحبت کنید تا اطمینان پیدا کند مدرسه ترسی ندارد.
- در مورد مزایای درس خواندن و باسواد شدن با کودک صحبت کنید.
- اگر کودک خطایی آسیب زننده انجام نمیدهد ، مته به خشخاش نگذارید.
- برای غلبه بر مشکلات درسی به کودک کمک کنید اعتماد به نفس خود را بالا ببرد.
- عوامل نفرت از مدرسه مانند تنبیه و سرزنش و سخت جلوه دادن تکالیف را از بین ببرید.
- همراهی والدین در راه مدرسه برای روحیه دادن و محبت کردن به کودک را فراموش نکنید.
- در صورتی که کودک در مدرسه مشکل دارد با مدرسه کودک ارتباط بیشتری داشته باشید و از معلمان یاری بگیرید.
درمان هراس کودک از مدرسه با ایجاد اعتماد
شما با ایجاد اعتماد و امنیت در کودک میتوانید کمک کنید با احساساتش کنار بیاید و او را به سوی درمان برای این مشکلش سوق دهید. در عین حال، شما میتوانید رفتارهایی را که به نحوی باعث ایجاد مشکل شده اند، تغییر بدهید یا حذف کنید. برای ماندن در منزل، شرایط خاصی را تعیین کنید. برای مدرسه نرفتن شرایط مشخصی تعیین کنید. اگر کودک بیمار است باید در رختخواب بماند و به پرستار کودک بگویید که در این شرایط کودک حق ندارد با دوستانش بازی کند.
علت نرفتن به مدرسه را پیدا کنید. سعی کنید بدانید چه عاملی در مدرسه کودک را آزار میدهد که از رفتن به آنجا خودداری میکند. با کودک خود صحبت کنید و او را تشویق کنید تا تمام خبرها و اتفاقاتی را که باعث میشوند تا او به مدرسه نرود را برای شما بگوید.
درمان ترس از مدرسه با صحبت با معلمین کودک
در مورد هراس کودک در مدرسه با معلمان کودک صحبت کنید شاید آنان بتوانند در حل و رفع این مشکل به شما کمک کنند. کودک را تشویق کنید تا در مدرسه دوست پیدا کند و به این نحو بتواند ترس از مدرسه را درمان کند ، اگر کودک درباره مدرسه رفتن غر میزند ، نظرات مثبت و اشتیاق کودک را به مدرسه رفتن تشویق کنید و به کودک پاداش دهید. به کودک برای مرتب رفتن به مدرسه امتیاز بدهید. تا به تدریج کودک راه بیفتد. برای ترس کودکتان از مدرسه از یک متخصص کمک بخواهید. برخی از کودکان به شدت از مدرسه گریزانند. اگر کودک شما این طور است از یک متخصص کمک بخواهید تا این مشکل از بین برود.
راهحل هراس از مدرسه
برای اینکه ترس فرزندمان را از درس و مدرسه از بین ببریم، میتوانیم از روشهای زیر کمک بگیریم:
۱ – در منزل برخورد مناسبی با کودک داشته باشید
چنین کودکانی به نظر دیگران در مورد خود حساس هستند، از سرزنش و مقایسه و تحقیر فرزندتان برای رفتارهایی که دارد پرهیز کنید. دوستداشتن او را مشروط به مدرسه رفتن نکنید و وقتی از مدرسه رفتن اجتناب میکند، پیامهای هیجانی مانند «من دیگر مادرت نیستم»، به او ندهید و مساله را شخصی نکنید. کودک نباید حس کند برای خوشحالی مادر باید به مدرسه برود. دلیل مدرسه رفتن را برای کودک میتوان یک قانون اجتماعی بیان کرد. روابط خانوادگی نیز باید اصلاح شود. لازم است که با همسرتان در مورد لزوم حضور کودک در مدرسه، همسو باشید.
۲ – مدرسه را تجربه جدید برای کودک معرفی کنید
پیش از شروع مدرسه، حتی هنگام ثبتنام، کودک را با خود به مدرسه ببرید. فضای داخل مدرسه را به او نشان دهید و مربی و ناظم مدرسه را معرفی کنید تا آمادگی و آشنایی لازم را به دست بیاورد. در مواردی که کودک از محیط فیزیکی مدرسه وحشت دارد، گذراندن ساعتهایی لذتبخش در مدرسه میتواند به کاهش ترس او کمک کند، پس در روز تعطیل ساعتی را در مدرسه با بازی با او بگذرانید و اجازه دهید نقاط مختلف را جستجو کند و به ایمن بودن محیط پی ببرد. خاطرههای خوب و شاد مدرسهتان را برایش بازگو کنید.
- توجه داشته باشید که اضطراب والدین به فرزندان منتقل میشود.
- با آرامش کودکان را به مدرسه بفرستید و از تاکید و سفارشهای مختلف بپرهیزید.
- با او در مورد مشکلات مدرسه نرفتن یا به دست نیاوردن شغل مناسب در صورت مدرسه نرفتن! صحبت نکنید.
- اگر کودک را خودتان به مدرسه میبرید، بهتر است برای تغییر شرایط مراقب دیگر که اغلب پدر است، این وظیفه را به عهده بگیرد.
۳ – وقتی کودک در مدرسه است
به کودک توانایی مراقبت از خود در مدرسه را آموزش دهید، به کودک بگویید چگونه میتواند به تنهایی به دستشویی برود. همواره بررسی کنید که کودک در مدرسه مشکلی نداشته باشد و مورد آزار دیگران قرار نگیرد. آسان جلوه دادن مقررات مدرسه و وجود مربیای که ارتباط خوبی با کودک برقرار کند به آسانشدن حضور کودک در مدرسه کمک میکند. عوامل ناراحتکننده مانند تنبیه و توبیخ در مدرسه را باید از بین ببرید. کودک نباید بهعلت گریه کردن تمسخر شود و مربیان مدرسه نباید او را بهعلت گریه کردن به خانه بفرستند. حتی اگر کودک سردرد و سایر علایم اضطراب را نشان داد، باید به مدرسه برود زیرا در این صورت بهتدریج علایم فروکش خواهد کرد.
داشتن مهارت ارتباطی مناسب و دوستیابی باعث کسب تجربههای مثبت وی میشود. با دادن مسئولیت اجتماعی به کودک کمک کنید بتواند بهتر ارتباط برقرار کند و نیازهایش را بیان کند. داشتن مسوولیتی در کلاس درس حضور او را در مدرسه هدفمند خواهد کرد.
۴ – وقتی کودک از مدرسه برمیگردد :
وقتی کودک از مدرسه به منزل برمیگردد، بهتر است یکی از پدر و مادر ، خواهر یا برادر و یا پرستار کودک کنار او حضور داشته باشند تا بعد از انجام تکالیف و درس خواندن، اجازه دهند اوقات فراغت، بازی و استراحت داشته باشد. او میتواند در بازی دلیل ترسش از مدرسه را از زبان عروسکش بیان کند و دانستن این علت به حل مشکل کودک کمک میکند. اجازه دهید کودک درباره احساسش در مورد مدرسه صحبت کند. برخی والدین تحمل دیدن احساسات منفی مثل ناراحتی و اضطراب را در فرزندشان ندارند و اجازه بیان آن را به فرزندشان نمیدهند در حالی که کودکان بهدلیل قدرت کمتر تحمل استرس، ممکن است این علایم را بیشتر نشان دهند.
خلاصه مطلب ترس از مدرسه
از مدرسه برای ترساندن و تنبیه استفاده نکنید. مثلا نگویید: «اگر درس نخوانی، به معلمت میگویم.» کودک را برای مدرسه رفتن تشویق کنید و اگر در خانه ماند، اجازه بازی و تماشای تلویزیون را در ساعتهایی که باید در مدرسه باشد، به وی ندهید و ضمنا خود را از گرفتن مشورت بینیاز نبینید.
