کم خونی کودکان | علت، علائم، پیشگیری + 3 درمان سریع کم خونی

کم خونی ناشی از فقر آهن در کودکان

کم خونی کودکان یکی از مشکلات سلامتی شایع این روزها در میان گروه‌های مختلف سنی و هم جنسیت‌های مختلف است. کم خونی از کمبود یک ماده مغذی و مورد نیاز بدن یعنی آهن به وجود می آید. کم خونی فقر آهن، شایع ترین نوع کم خونی می باشد که کودکان در سنین ۹ تا ۲۴ ماهگی بروز می کند، بنابراین کم خونی در کودکان شیرخوار بیشتر رخ می دهد.

علائم کم‌خونی کودکان

در ابتدا به علائم نشان‌دهنده فقر آهن اشاره می کنیم. کمبود یک ماده مغذی اساسی در بدن کودکان همراه با عوارضی است که از مشاهده آن علائم می‌توان به مشکل پی برد. برخی از علائم کم خونی خطرناک :

• غش کردن
• کم اشتهایی
• خستگی مفرط
• وزن نگرفتن نوزاد 
• کوتاه بودن تنفس
• بی‌قراری در کودک
• تغییر در خلق و خوی کودک

چطور میتوان کم خونی کودکان را درمان کرد؟ این علائم بسته به شدت کمبود می‌تواند گسترده شود. بهتر است بعد از دیدن یک یا چند مورد از این علائم با پزشک مشورت کنید.

علائم ظاهری کم خونی فقر آهن در کودکان

رنگ پریدگی ملتحمه چشم ها و سفید شدن خطوط کف دست و بستر ناخن های دست از جمله علائم ظاهری کم خونی فقر آهن در کودکان است، اما لجبازی، بی خوابی، بی اشتهایی، بی حوصله بودن، تمایل به خوردن مواد نامعمول (رنگ دیوار و مُهر) می تواند از جمله علائم رفتاری در تشخیص این بیماری باشند.

علت بوجود آمدن کم خونی کودکان

رشد سریع توده بدنی در کودکان و پس از آن، تأمین نشدن آهن مورد نیاز بدن، دلیل شیوع کم خونی کودکان است.

پدر و مادر چگونه متوجه کم خونی نوزاد شوند؟

مصرف ترکیبات آهن برای مادران در دوران بارداری ضروری است. بعد از تولد، در شیرخواران از چهار ماهگی و در کودکان نارس و زودرس از زمان دو برابر شدن وزن بدن، باید قطره آهن برای کودک شروع شود. رعایت نکردن این موارد، باعث شیوع کم خونی کودکان می شود.

از آنجائیکه آهن جزء موثری واکنش های مهم بدن که در بیشتر ارگان های داخلی بدن (از جمله مغز) اتفاق می افتد، هست پس در صورت کم خونی فقر آهن و تهی شدن بدن از آهن، عواقب متعدد وخیمی، مانند: ضریب هوشی پایین و بیماری قلبی را بدنبال دارد.

سه راه‌حل عمده برای درمان کم خونی فقر آهن کودکان

1. درمان عفونت‌هایی که در کودک وجود دارد
2. استفاده از مکمل‌های آهن تحت نظر پزشک
3. تغییرات در رژیم غذایی کودک و افزایش دریافت غذاهای غنی از آهن

مورد سوم دارای اهمیت زیادی است زیرا عفونت‌های درمان نشده کودکان می‌تواند از علل ایجاد کم خونی کودکان باشد.

منابع آهن کدام‌ها هستند؟

همه کودکان با شروع تغذیه تکمیلی نیاز به دریافت قطره خوراکی آهن دارند تا ۱۵ میلی گرم آهن المنتال (اصلی-اولیه) روزانه را برای کودک تامین کند. اما در مورد منابع خوراکی باید گفت که آهن در دو منبع حیوانی و گیاهی وجود دارد ولی بهترین آن منابع حیوانی است به خصوص گوشت قرمز.

منابع آهن عبارتند از:

• تخم مرغ
• ماهی، ساردین، میگو
• انواع حبوبات: لوبیا، نخود، عدس
• انواع گوشت قرمز، جگر، دل و قلوه
• سبزیجات برگ سبز مثل بروکلی و اسفناج
• انواع مغزها مثل گردو، بادام زمینی، فندق، کنجد
• میوه‌های خشک مثل کشمش، برگه زردآلو، آلو و انجیر
• ترکیبات غلات مثل انواع سریل‌ها و کورن‌فلکس‌های غنی شده

درمان کم خونی کودکان

والدین باید در دادن قطره آهن به کودک حساسیت داشته باشند و به این موضوع مهم توجه کنند. پدر و مادرها اگر می‌‎‌بینند کودکشان دوست دارد از سجاده آن‌ها مُهر بردارد و بخورد یا موارد دیگری مانند خاک گلدان را می‌خورد، حتما برای بررسی این اشتیاق به خاک خوردن در کودکشان، به پزشک متخصص مراجعه کنند.

مقابله با کمبود آهن فواید بی‌شماری از جمله پیشگیری از کاهش ضریب هوشی و تمرکز کودکان دارد و حتی در مورد پیشگیری از کوتاهی قد کودکان نیز می‌توان وجود این عنصر حیاتی را موثر دانست. عنصر آهن در بیشتر آنزیم‌های مهم بدن که در واکنش‌های شیمیایی شرکت می‌کنند، به عنوان یک جزء کاربردی و حیاتی نقش دارد.

پیشگیری از کم خونی کودکان

برای پیشگیری از کمبود آهن و کم خونی کودکان ناشی از آن در برنامه غذایی روزانه کودک خود از منابع غذایی حاوی آهن استفاده کنید.

بهترین منابع غذایی حاوی آهن

• زرده تخم مرغ
• انواع حبوبات مثل عدس و لوبیا
• جگر، گوشت قرمز، مرغ و ماهی 
• سبزیجات سبز تیره مثل جعفری و اسفناج
• انواع خشکبار مانند توت خشک، برگه آلو، انجیر خشک، کشمش و خرما
• انواع مغزها مثل پسته، بادام، گردو و فندق (بعد از ۲ سالگی به شرط آنکه کودک به آنها حساسیت نداشته باشد)

نکته مهم : برای پیشگیری از کمبود آهن باید به کودکان خود از ۶ ماهگی تا ۲۴ ماهگی قطره آهن به میزان ۱۰ تا ۱۵ قطره در روز بدهید.

چند نکته برای جذب بهتر آهن در بدن کودک

توصیه میکنیم ویتامین ث همراه با غذاهای حاوی آهن در کودکان استفاده شود، این کار به جذب بهتر آهن کمک می‌کند. به عبارت بهتر مصرف میوه و انواع سبزیجات حاوی ویتامین ث به همراه منابع آهن مانند گوشت. از طرف دیگر برای تامین آهن بدن کودک بهتر است منابع حیوانی و گیاهی آهن را با هم به کودک داده شود تا آهن منابع گیاهی بیشتر جذب شود. چای همراه غذا ضرر دارد و همینطور از مصرف سبوس گندم خام نیز در کودکان بپرهیزید، چون می‌تواند مانع جذب آهن شود.

عوامل خطر برای ابتلا به کمبود آهن در کودکان

 کودکانی که یکی از شرایط زیر را داشته باشند بیشتر در معرض ابتلا به کمبود آهن قرار دارند:

• کودکانی که قبل از یک سالگی از شیر گاو تغذیه کرده‌ اند.
• کودکان یک تا ۵ ساله ‌ای که روزانه بیش از ۷۱۰ میلی ‌لیتر انواع شیر می ‌نوشند.
• فراموش نکنید که دختران نوجوان بیشتر از پسران در معرض کمبود آهن قرار خواهند داشت.
• کودکانی که بیماری‌ های خاصی مانند عفونت ‌های مزمن داشته یا رژیم غذایی محدودی دارند.
• کودکانی که بیش از ۳ هفته قبل از موعد مقرر متولد شده‌ اند یا هنگام تولد وزن کمی داشته‌ اند.
• کودکانی که از شیر مادر تغذیه کرده ولی پس از ۶ ماهگی نیز از غذاهای مکمل حاوی آهن استفاده نکرده‌ اند.

کم خونی طبیعی (آنُمی فیزیولوژیک) در شیر خواران سر موعد به دنیا آمده، حدود شش هفتگی ایجاد شده و در سنین هشت تا ۱۲ هفتگی، برطرف می شود؛ این مشکل کودکان نارس، زودتر خود را نشان داده و حتی به سه هفتگی هم می رسد.

آیا رفع کم خونی طبیعی نیاز به دارو دارد ؟

از اسم این بیماری (فیزیولوژیک) هم بر می آید، که نیازی به درمان دارویی ندارد، اما اگر این کم خونی طبیعی با بیماری زمینه ای دیگری تشدید نشود، نیاز به مصرف دارو ندارد.

چه کودکانی نیاز به مصرف قطره آهن دارند؟

از آنجائیکه شیر خشک های غنی شده از آهن به اندازه کافی آهن ندارند برای جذب یک میلی گرم آهن، باید روزانه ۱۰ میلی گرم آهن مصرف شود که در بهترین شرایط و بدون وجود بیماری های دستگاه گوارش در نوزاد، تأمین این مقدار از آهن فقط با مصرف فراورده های آهن، ممکن خواهد بود.

نوع قطره آهن مهم است ؟

قطره های آهن ایرانی متناسب با نژاد ایرانی است، بنابراین، بهترین نوع آهن، همان قطره یا شربت ایرانی است. آهن نقش اساسی در بیشتر واکنش‌های پیچیده مغز و اعصاب دارد، دستگاه گردش خون که مهم‌ترین جزء آن گلبول‌های قرمز است و نقش آن رساندن اکسیژن به تمامی سلول‌های بدن است، بدون آهن نمی‎تواند اکسیژن را جذب و در ارگان‌های هدف آزاد کند.

قطره آهن از شش ماهگی در کودکان شروع می‌شود و تا دو سالگی هم باید به طور مستمر ادامه داشته باشد، ولی طبق تحقیقات گسترده و مطالب علمی که در کتاب‌های مرجع آمده است، در کودکانی که سر موقع به دنیا می‌آیند و از شیر مادر تغذیه می‌کنند از چهار ماهگی و در کودکان زودرس از زمان دو برابر شدن وزن تولد، باید قطره آهن استفاده شود.

میزان مورد نیاز آهن برای کودکان

برای کودکانی که به عنوان درمان، آهن مصرف می کنند، روزانه به اندازه دو برابر وزن بدنشان باید عنصر خالص آهن دریافت کنند.

نوزاد تا چه زمان باید قطره آهن دریافت کند؟

باید تا دو سالگی، به کودک قطره آهن داد البته به شرطی که به اندازه کافی و از زمان مناسب، آهن مصرف کرده باشند وگرنه باید تا دو سال و نیم یا حتی سه سالگی ادامه داشته باشد.