فرزندپروری – احساس ناراحتی در کودکان – پرستار کودک – بخش ۳
در این مقاله به بررسی فرزندپروری – احساس ناراحتی در کودکان – پرستار کودک – بخش ۳ می پردازیم.
در مقابل یک کودک سوگوار ، به عنوان پدر یا مادر و یا بزرگ تر ، چه کارهایی باید انجام دهیم و چه کارهایی را نباید انجام دهیم ؟
۱) وقتی میخواهیم به سوالات کودک در مورد چگونگی اتفاق و ماهیت مرگ پاسخ بدهیم نباید داستان پردازی کنیم یا اطلاعات مبهم و پیچیده به کودک بدهیم.
اطلاعاتی که از ناحیه درک و شناخت کودک خارج باشد او را گیج و پریشان می کند . حتمابه صورت ساده و همراه با صداقت به سوالات کودک دهیم . البته در توضیح مرگ حتماً مرحله رشد شناختی کودکان را در نظر می گیریم . یکی از متخصصین پیشنهاد می کند که در مورد تعریف مرگ به سادگی به کودک بگوییم : او فوت کرد ، یعنی بدنش دیگر کار نمی کند ، یعنی غذانمی تواند بخورد ، راه برود ، فکر کند ، احساس کند ….. خیلی ناراحت کننده است ما او را خیلی دوست داشتیم و …. ما می توانیم مراسمی بگیریم و در این مراسم از او خداحافظی کنیم و…
۲) حقایق را به کودک بگوییم و از دروغ گفتن خودداری کنیم . مثلاً زمانی که گربه کودک زیر ماشین رفته و مرده است به جای آن که بگوییم : نمی دانم ، من خبر ندارم چی شد ، شاید همین اطراف باشد ، شاید برگردد ، به یک خواب عمیق رفت و…. بهتر است واقعیت را به کودک توضیح دهیم که ” گربه تو چگونه مرد ، کجا آسیب دید و ما پس از آن چه کردیم ؟ برای زنده ماندنش تلاش کردیم ولی تلاش ما نتیجه ای نداد … او را در گوشه باغچه خاک کردیم و ….
۳) اجازه بدهیم کودکان بدانند ، فردی که در گذشته دیگر به زندگی برنمی گردد ، اما ما او را فراموش نمی کنیم و در خاطر ما خواهد ماند.
۴) به کودکان اجازه بدهیم راحت وآزادانه حرف بزنند ، صحبت کنند و سوالات خود را مطرح کنندوبپرسند . از سوال پرسیدن کودکان نترسیم ، پاسخ هر سوالی را که نمی دانیم به راحتی بگوییم که نمی دانم ولی ما می توانیم از فرد دیگری بپرسیم یا اینکه ازکودک فرصت بخواهید مثلابه او بگویید دو روزبعد جوابش را می دهید تا بتوانید درمورد پاسخ سوالی که نمیدانید اطلاعات دقیق کسب کنید ویا از شخصی که میتواند کمک کننده باشد بپرسید مثل مشاور واینگونه به سوالات کودک پاسخ درست بدهید . مطمئناً ما پاسخ همه سوالات را نمی دانیم . امکان دارد در پاسخ به بعضی سوالات مانند ماهیت و چگونگی مرگ که نیاز به رشد تفکر انتزاعی دارد بگوییم : ” چیزهایی هست که وقتی بزرگ شدی می فهمی . “
۵) به کودکان اجازه دهید تا احساسات خود رابگویند وبیرون بریزند. من ناراحتم ، غمگینم ، گریه ام می گیرد ، احساس تنهایی می کنم ، می ترسم که پدرم را نیز از دست بدهم و…
۶) اجازه منحصر به فرد بودن را به کودک بدهیم .
هر کودکی با کودک دیگر فرق می کند ، هر کودکی به روش خاص خودش سوگواری می کند و به شیوه خودش با مرگ روبرو می شود . یک کودک امکان دارد بخواهد مکان کوچکی را برای یادآوری و سوگواری عزیزش اختصاص دهد ، کودک دیگر امکان دارد بخواهد شعری در این زمینه بسازد ، یک قطعه موسیقی بنوازد یا گلی برای او بکارد ویا اینکه کودکی دوست داشته باشد عکس عزیز از دست رفته را بالای تخت خوابش بگذارد ، دیگری از خاطرات او صحبت می کند ، یکی در تنهایی و خلوت گریه میکند و احساسش را می نویسد و….
۷) به کودکان اجازه دهیم به روشی که دوست دارند در مراسم شرکت داشته باشند : عکس بابا را اینجا بگذاریم …. عصا و کلاه پدربزرگ را نگه داریم …. جوجه ام را این جا خاک کنیم …. “
۸) احساسات خود را نشان دهیم و از آشکار کردن اندوه و ناراحتیمان نترسیم . اگر ناراحتیم و می خواهیم گریه کنیم چرا این کار را نکنیم ؟ به کودک این پیام را میدهیم که مرگ قابل انکار نیست پس آن ها نیز مرگ را انکار نخواهند کرد و خود را در این اندوه تنها نمی بینند.
۹) از احساسات مختلف کودکان آگاهی داشته باشیم و آن ها را بپذیریم ، مانند احساس خشم ، گناه ، غم ، انکار ، بی تفاوتی و..
۱۰) می توانیم اجازه دهیم کودک پیکر شخص یا حیوان مرده را ببیند به شرطی که آسیب و تغییر فیزیکی شدید درکودک به وجود نیامده باشد و خود کودک هم مایل به این کار باشد.
۱۱)به کودکان اجازه دهیم تا در مراسم سوگواری باشند و راجع به مراسم نظر بدهند .
۱۲) از مناسک و آداب و رسوم برای تحمل سوگ استفاده کنیم . مثل کشیدن نقاشی ، نوشتن خاطرات ، نگهداشتن اشیاء و یادگاری از شخص از دست رفته ، جمع آوری عکس های او و…
۱۳ ) برای سوگواری و انجام آن مکانی را مشخص کنیم ( قبرستان ، خاک کردن حیوان خانگی کودک در گوشه حیاط یا باغچه و…. ).
ابراز ناراحتی در کودک – پرستار شبانه روزی برای کودک
خلاصه
وقتی عضوی از خانواده می میرد ، واکنش کودکان بابزرگسالان متفاوت است. کودکان ۲تا ۵ سال معمولاً مرگ را به صورت موقتی و برگشت پذیر می بینند ، این باور که به وسیله شخصیت های کارتونی که می میرند و دوباره به زندگی بر می گردند ، تقویت می شود . کودکان ۵ تا ۹ ساله در مورد مرگ معمولا بیشتر شبیه بزرگسالان فکر می کنند ولی آن ها هنوزاعتقاد دارند که مرگ هیچوقت برای آن ها یا افراد آشنا اتفاق نخواهد افتاد .
علاوه بر شوک و گیجی کودک در مرگ خواهر ، برادر یا پدر ومادر، در دسترس نبودن سایر اعضای خانواده که در شرایط تازه و به دنبال مشکلات حاصل از سوگ ، امکان دارد انجام مسئولیت طبیعی مراقبت از کودک را نتوانند خوب انجام دهند و رسیدگی کنند ، به مشکل کودک می افزاید. والدین باید از پاسخ های طبیعی دوران کودکی به مرگ در خانواده و علائمی که نشانگر مشکل انطباق با سوگ است ، آگاه باشند .
وقتی کودکی از شرکت کردن در مراسم تشییع و خاک سپاری ، می ترسد ، نباید کودک را به بودن دراین مراسم مجبورکرد اما تجلیل کردن یا به خاطر آوردن شخص به روشهای مختلف از جمله روشن کردن شمع ، نماز خواندن ، تهیه آلبوم عکس ، مرور عکس ها یا گفتن داستان می تواند مفید باشد.
وقتی کودکان مرگ را می پذیرند ، احتمال نشان دادن احساس اندوه در مدت زمان طولانی به صورت متناوب و اغلب در لحظات غیر قابل انتظار وجود دارد. بستگان در قید حیات باید تا جاییکه امکان دارد ، اوقات بیشتری را برای گذراندن با کودک بگذارند .
برای کودک روشن کنند که اجازه دارد احساساتش را آزادانه یا آشکارا نشان دهد. شخصی که مرده است ، در ثبات دنیای کودک نقشی ضروری داشته و خشم ، یک واکنش طبیعی است . خشم ممکن است در بازی پرهیاهو ، کابوس های شبانه ، تحرک پذیری یا طیفی از رفتارهای دیگر درکودک آشکار شود. کودک خشم خود را اغلب نسبت به اعضای در قید حیات خانواده نشان خواهد داد.
بعد از مرگ یکی از والدین ، رفتار بسیاری از کودکان بچه گانه تر از سن خود می شود . کودک امکان دارد موقتاً بچه تر شود ، مثلاً غذا درخواست کند ، جلب توجه کرده بخواهد که او را بغل کنند یا بچه گانه صحبت کند . کودکان خردسال اغلب این باور را دارند که آن ها مسبب اتفاقاتی هستند که حول و حوش آن ها رخ میدهد . یک کودک خردسال امکان دارد فکر کند که پدر یا مادر ، مادر بزرگ یا پدربزرگ ، برادر یا خواهر به این دلیل که آنها در زمان عصبانیت برایشان آرزوی مرگ کرده است مرده اند. کودک از برآورده شدن این آرزو احساس گناه و تقصیر دارد.
کودکانی که مشکلات جدی در رابطه با سوگ و فقدان پیدا می کنند ، امکان دارد یک یا چند نشانه از این علائم را بروز دهند :
-
افسردگی طولانی مدت که در آن کودک علاقه به فعالیت ها و رویداد های روزمره را از دست می دهد.
-
ناتوانی برای خوابیدن ، از دست دادن اشتها ، ترس مداوم از تنها بودن
-
به مدت طولانی بچه گانه تر از سن خود عمل کردن
-
تقلید مفرط از شخص فوت شده
-
اظهار تمایل مکرر به ملحق شدن به شخص در گذشته
-
گوشه گیری و دوری از دوستان
-
افت شدید در عملکرد مدرسه یا امتناع از مدرسه رفتن
این نشانه های هشدار دهنده مشخص می کند که کمک حرفه ای لازم است . روان پزشک کودک و نوجوان می تواند به کودک در پذیرش مرگ کمک کند تا مرگ را بپذیرد و به بازماندگان نیز برای کمک به کودک در طول فر ایند سوگ ، یاری رساند.
بخش اول و دوم این مقاله را در لینک های زیر بخوانید :