سرطان تخمدان، قاتل خاموش است! زیرا معمولا علائم آن زمانی ظاهر میشود که بیماری به مراحل پیشرفته رسیده است و عمدتاً غیرقابل درمان است! اما پزشکان مجموعه ای از علائم جسمی را شناسایی کرده اند که در زنان مبتلا به این نوع سرطان رخ می دهند و ممکن است نشانههای هشدار دهنده اولیه برای این بیماری باشند. این علائم بسیار شایع هستند و اغلب زنانی که آنها را بروز می دهند، مبتلا به این سرطان نیستند. اما برای زنان مبتلا، امید این است که آگاهی بیشتر در مورد آنها به تشخیص زودرس و درمان بیماری منتهی شود. در این مطلب از سایت مرکز خدمات پرستاری مهرپرور سعی کردهایم، کلیه علائم و نشانهها و راه تشخیص و درمان این بیماری را توضیح دهیم. در ادامه به بررسی کامل این نوع سرطان میپردازیم.
تخمدان چیست؟
تخمدان به غدد تولید مثلی گفته میشود که فقط در زنان یافت میشود و تخمدانها برای تولید مثل، تخمک تولید میکنند. تخمکها از تخمدانها از طریق لولههای رحمی وارد رحم میشوند و در آن مستقر شده و به یک جنین تبدیل میشوند. تخمدانها همچنین منبع اصلی هورمونهای زنانه استروژن و پروژسترون هستند. یک تخمدان در هر دو طرف رحم قرار دارد.
سرطان تخمدان چیست؟
سرطان تخمدان (به انگلیسی: Ovarian cancer) نوعی از سرطان است که سلولهای تخمدان جهش پیدا کنند و بیش از حالت عادی تقسیم شوند. متأسفانه علائم سرطان تخمدان در مراحل اولیه چندان بارز و قابلتوجه نیستند، به همین خاطر اکثر افراد در مراحل پیشرفته متوجه بیماری خود میشوند. این بیماری منجر به ایجاد سلولهای غیرعادی میشود که توانایی حمله یا گسترش به دیگر بخشهای بدن را دارند.
سرطان تخمدان اغلب در مراحل انتهایی و تا زمانی که در لگن و شکم گسترش یابد، تشخیص داده نمیشود. در مراحل انتهایی، درمان مشکلتر است. در حالی که در مراحل اولیه، که در آن بیماری به تخمدانها محدود است، احتمال موفقیت در درمان بیشتر است. درمان سرطان تخمدان معمولا جراحی و شیمی درمانی است.
علائم سرطان تخمدان در زنان چیست؟
معمولاً اغلب کسانی که دچار بیماری سرطان تخمدان میشوند در مراحل اول هیچ علائم خاص و واضحی ندارند و ازاینجهت است که بیشتر مبتلایان زمانی متوجه ابتلا به بیماری میشوند که سرطان در مراحل پیشرفته است. خوب است بدانید که حتی در مراحل پیشرفته نیز این بیماری با علائمی اغلب عمومی و غیراختصاصی خود را نشان میدهد. بیشتر انواع سرطانهای تخمدان غشای خارجی تخمدان را درگیر میکنند. در بیشتر موارد علائم سرطان تخمدان شباهت زیادی به سندرم قبل از قاعدگی، سندرم روده تحریکپذیر و اختلالات مثانه دارند. تفاوت اصلی بین این سرطان و دیگر بیماریها، ماندگاری و پیشرفت در میزان درد و علائم میباشد.
انواع سرطان تخمدان
سرطان تخمدان انواع گوناگونی دارد. این بیماری بر اساس نقاط درگیری و نوع سلولهای سرطانی متفاوت خواهد بود. در زیر به انواع این سرطان اشاره خواهیم کرد:
- تومور ژرم سل یا سلول زایا: این سرطان خیلی در زنان شایع نیست. در واقع تومور ژرم سل یکی از نادرترین انواع تومور سرطان تخمدان بهشمار میرود و جالب است بدانید که بیشتر بانوان جوان دچار این بیماری میشوند.
- تومور اپیتلیال: این تومور لایه ظریف خارجی تخمدان را به خود درگیر میکند. تومور اپیتلیال شایعترین نوع سرطان تخمدان محسوب میشود. از کل آمار مبتلایان به این نوع سرطان ۹۰ درصد مبتلا به نوع اپیتلیال هستند.
- تومور استروما: تومور استروما در واقع بافت تخمدانی است. این غده حاوی تعداد بالایی از سلولهای غیرطبیعی تولیدکننده هورمون است. تومور استروما در خیلی از موارد در مراحل اولیه قابلتشخیص است. این نوع تومور سرطان تخمدان حدوداً ۷ درصد موارد ابتلا به سرطان تخمدان را شامل میشود.
سرطان تخمدان و آب آوردن شکم
شاید دیده باشید که در مواردی که فرد به سرطان تخمدان مبتلا است، شکمش آب میآورد. به ورم شکم و تجمع مایعات در آن آسیت گفته میشود. آسیت ممکن است در سرطان تخمدن رخ دهد و یکی از علائم کمتر شایع این سرطان است.
علت ایجاد سرطان تخمدان خانمها
درست مانند اغلب سرطانها، دلیل اصلی ابتلا به سرطان تخمدان هنوز مشخص نیست. بهطورکلی سرطان به معنی جهش یافتن سلولهای بدن و تقسیم شدن زیاد و غیرعادی آنها است. عوامل متعددی مانند استعمال سیگار، کمتحرکی، تغذیه نامناسب و مصرف الکل میتوانند چنین تغییری در سلولها ایجاد کنند. سلولهای سرطانی سریعاً تقسیم میشوند و تشکیل توده میدهند. سرطان ممکن است در همان محل اولیه باقی بماند یا بقیه بدن را نیز درگیر کند.
8 عامل افزایش دهنده ابتلا به سرطان تخمدان
عواملی که میتواند خطر ابتلا به این بیماری را در خانمها افزایش دهد به شرح زیر است:
- افزایش وزن و چاقی: چاقی میتواند خطر ابتلا به این بیماری را در افزایش دهد.
- اندومتریوز: یک اختلال دردناک است به این صورت که بافت داخلی رحم، خارج از رحم رشد میکند.
- تغییرات ژنتیکی: درصد کمی از سرطانهای تخمدان به دلیل تغییرات ارثی است که از والدین به ارث برده میشود.
- عدم تجربه بارداری: اگر هرگز بارداری را تجربه نکرده باشید، احتمال ابتلا به این نوع سرطان در شما دو چندان خواهد شد.
- افزایش سن: با افزایش سن خطر ابتلا به سرطان تخمدان افزایش پیدا میکند. در اغلب مواقع این بیماری در افراد مسن شناسایی میشود.
- سابقه خانوادگی: اگر از بستگان نزدیک خود فردی مبتلا به این بیماری را داشتهاید، ممکن است خطر ابتلا به سرطان تخمدان در شما دو چندان شود.
- درمان جایگزینی هورمون پس از یائسگی: مصرف داروهای جایگزین هورمون جهت کنترل علائم یائسگی میتواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد.
- سن شروع و پایان قاعدگی: اگر قاعدگی در سنین پایین شروع شود یا شروع یائسگی در سنین بالا باشد، یا هر دو این موارد وجود رخ دهد، خطر ابتلا به سرطان تخمدان افزایش پیدا خواهد کرد.
این نوع سرطان زنان در چه سنی را درگیر میکند؟
رشد بدخیم و غیرطبیعی سلولهای تخمدان موجب ایجاد سرطان تخمدان می شود که در سنین مختلف از قبل از بلوغ، دوران بارداری و پس از یائسگی دیده میشود. سرطان های تخمدان بسیار متعدد و متنوع هستند و شدت رشد و سرعت بیماری بر حسب نوع این سرطان متفاوت است. ولی به طور کلی در سنین قبل از یائسگی شایع تر است. در حدود یک درصد از سرطان های تخمدان زیر ۲۰ سالگی ایجاد میشود. شایع ترین سن ابتلا حدود ۴۰ تا ۵۰ سالگی است و ۳۰ تا ۴۰ درصد بدخیمی های تخمدان بعد از ۶۵ سالگی رخ میدهد.
5 روش تشخیص سرطان تخمدان در خانم ها
جامعه سرطان آمریکا و جامعه متخصصان سرطانهای زنان آمریکا بر این چهار علامت به عنوان علایمی که در زنان مبتلا به سرطان تخمدان از عموم مردم شایع تر هستند، تاکید دارند: آروغ زدن و افزایش اندازه شکم؛ درد شکمییا لگنی؛ اشکال در غذا خوردن و احساس سیری زودرس و تکرر و فوریت ادرار. بر اساس این رهنمود هر زنی که یک یا تعداد بیشتری از این علایم را تقریبا هر روز برای چند هفته تجربه میکند باید به یک پزشک بالینی ترجیحا متخصص زنان و زایمان مراجعه کند تا مورد معاینات کامل تشخیصی که در ادامه بیان کرده ایم قرار گیرد.
1) معاینه لگن
در طی معاینه لگن، پزشک دستکش به دست کرده و انگشتان خود را وارد واژن شما میکند و به طور همزمان با استفاده از دست دیگر روی شکم شما فشار وارد میکند تا اعضای لگن را احساس کند (لمس کند). پزشک همچنین از نظر بصری دستگاه تناسلی خارجی، واژن و دهانه رحم را نیز معاینه میکند.
2) تستهای تصویربرداری
تستهایی مانند سونوگرافی (تشخیص سرطان تخمدان با سونوگرافی شکم) یا سی تی اسکن از شکم و لگن ممکن است به تعیین اندازه، شکل و ساختار تخمدانهای تان کمک کند.
3) آزمایش خون
آزمایش خون ممکن است شامل آزمایش عملکرد اعضای بدن باشد که میتواند به تعیین سلامت کلی شما کمک کند. پزشک ممکن است خون شما را از حیث نشانگرهای توموری که نشان دهنده سرطان تخمدان هستند نیز آزمایش کند. به عنوان مثال، آزمایش آنتی ژن سرطانی (CA125) 125 میتواند پروتئینی را که اغلب در سطح سلولهای سرطانی تخمدان یافت میشود، تشخیص دهد. این آزمایشات نمیتوانند به پزشک نشان دهند که مبتلا به سرطان هستید؛ اما ممکن است سرنخهایی در مورد تشخیص و پیش بینی بیماری در آینده به وی بدهد.
4) عمل جراحی
بعضی اوقات تا زمانی که تحت عمل جراحی برای برداشتن تخمدان قرار نگیرید، پزشک نمیتواند از تشخیص این بیماری در شما اطمینان داشته باشد.
5) نمونه برداری یا بیوپسی
در این روش بخش کوچکی از سلولهای داخلی یا مایع تخمدان، با استفاده از سوزن بیوپسی به عنوان نمونه برداشته میشود تا در آزمایش مورد بررسی قرار گیرد. نگاه انداختن به تخمدانها با استفاده از دوربینی که بر سر یک تیوب کوچک قرار گرفته است و از طریق یک برش کوچک در ناحیه شکم وارد بدن میشود.
مراحل بیماری سرطان تخمدان
در صورتی که این سرطان تشخیص داده شود، قدم بعدی مشخص کردن مرحله بیماری و درجه آن است. مرحله سرطان به درجه گستردگی این بیماری بر میگردد. روشهای مختلفی جهت تعیین درجه سرطان وجود دارد. در زیر به شرح هر یک از مراحل بیماری میپردازیم:
- مرحله اول: سلولهای سرطانی تنها یک تخمدان یا هر دو را درگیر کرده و به نواحی و اعضای دیگر، گسترش نمییابند.
- مرحله دوم: سرطان یک یا هر دو تخمدان را درگیر کرده و به نواحی اطراف لگن خاصره مانند رحم، لولههای رحمی، مثانه و مقعد هر سرایت میکند.
- مرحله سوم: سرطان یک یا هر دو تخمدان را درگیر کرده و به بافت شکم و غدد لنفاوی نیز سرایت میکند.
- مرحله چهارم: سرطان به دیگر بافتهای بدن، بیرون از نواحی اطراف دستگاه تناسلی سرایت میکند. این نواحی شامل شکم و لگن میباشد. اعضای دیگر بدن مثل کبد، طحال و مایعات اطراف ریهها نیز درگیر میشوند.
تشخیص درست درجه و مرحله این بیماری برای انتخاب بهترین درمان به پزشک کمک میکند. ولی تشخیص درست درجه این سرطان نمیتواند به پیش بینی وضعیت پیشرفت آن کمک کند.
طول عمر بیماران سرطان تخمدان
امید به زندگی در سرطان تخمدان به مرحله و نوع سرطان بستگی دارد. عوامل فردی مانند سن، سلامت کلی و دسترسی به درمان در طول عمر بیماران موثر است. درصد زنده ماندن فرد مبتلا به سرطان تخمدان در پنج سال پس از ابتلا به این بیماری برای تمام انواع این سرطان 45 درصد است. تشخیص سرطان در افراد زیر 65 سال موجب افزایش احتمال نجات فرد از این بیماری میشود و افرادی که در مراحل اولیه سرطان تخمدان به خصوص در مرحله اول این نوع سرطان، بیماری آنها تشخیص داده میشود، به احتمال 92 درصد از سرطان نجات مییابند. متاسفانه تنها 15 درصد افراد مبتلا به سرطان تخمدان در این مرحله اولیه بیماریشان تشخیص داده میشود.
5 روش درمان سرطان تخمدان در خانم ها
روند درمان سرطان تخمدان معمولاً شامل ترکیبی از جراحی و شیمیدرمانی است. درمانهای دیگر آن ممکن است در شرایط خاص استفاده شوند. در ادامه به جزئیات هرکدام اشاره خواهیم کرد.
1) عمل جراحی
از انواع روشهای جراحی برای درمان این سرطان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- جراحی برای برداشتن یک تخمدان: معمولاً در مراحل اولیه سرطان که بیش از یک تخمدان درگیر نمیشود، جراحی ممکن است شامل برداشتن تخمدان آسیبدیده و لوله فالوپ آن باشد. این روش ممکن است توانایی شما برای بچهدار شدن را حفظ کند.
- جراحی برای برداشتن هر دو تخمدان: اگر سرطان هر دو تخمدان را درگیر کرده باشد و هیچ نشانهای از گسترش سرطان به نواحی دیگر وجود نداشته باشد، جراح ممکن است هر دو تخمدان و هر دو لوله فالوپ را بردارد. این روش رحم شما را دستنخورده میگذارد، بنابراین ممکن است همچنان بتوانید با استفاده از جنین یا تخمک منجمد خود یا با تخمکهای اهداکننده باردار شوید.
- جراحی برای برداشتن هر دو تخمدان و رحم: اگر سرطان شما گستردهتر شود یا برای شما مهم نیست که توانایی خود را برای بچهدار شدن حفظ کنید، جراح تخمدانها، لولههای فالوپ، رحم و غدد لنفاوی مجاور را برمیدارد.
- جراحی برای درمان سرطان پیشرفته تخمدان: اگر سرطان شما بدخیم و پیشرفته شده باشد، پزشک ممکن است جراحی را برای برداشتن همه بافتهای سرطانی توصیه کند. گاهی اوقات شیمیدرمانی قبل یا بعد از جراحی در این شرایط انجام میشود.
2) شیمیدرمانی
شیمیدرمانی نوعی درمان دارویی است که از مواد شیمیایی برای از بین بردن سلولهایی با قدرت رشد بالا از جمله سلولهای سرطانی استفاده میکند. داروهای شیمیدرمانی را میتوان به داخل رگ تزریق کرد یا بهصورت خوراکی مصرف کرد. شیمیدرمانی اغلب پس از جراحی برای از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده استفاده میشود. قبل از جراحی نیز میتوان از آن استفاده کرد. همچنین در صورت نیاز میتوانید به متخصص انکولوژی زنان مراجعه کرده و راهنماییهای لازم را دریافت نمایید. در شرایط خاص، داروهای شیمیدرمانی ممکن است گرم شوند و در حین به داخل شکم تزریق شوند جراحی (شیمیدرمانی داخل صفاقی هیپرترمیک).
3) درمان هدفمند
اصولاً درمانهای دارویی هدفمند بر نقاط ضعف سلولهای سرطانی تمرکز دارند و با حمله به این نقاط میتوانند باعث مرگ سلولهای سرطانی شوند. اگر این نوع درمان برای شما قابل انجام باشد، پزشک ممکن است ابتدا سلولهای سرطانی شما را آزمایش کند تا مشخص کند کدام درمان هدفمند بیشترین تأثیر را بر آنها دارد.
4) هورموندرمانی
هورموندرمانی از داروهایی برای جلوگیری از اثرات هورمون استروژن بر سلولهای این نوع سرطان استفاده میکند. برخی از سلولهای این سرطان از استروژن برای کمک به رشد خود استفاده میکنند، بنابراین مسدود کردن استروژن ممکن است به کنترل سرطان کمک کند. هورموندرمانی ممکن است یک گزینه درمانی برای برخی از انواع سرطانهای تخمدان با رشد آهسته باشد. همچنین اگر سرطان پس از درمانهای اولیه عود کند، ممکن است یک گزینه مطلوب باشد.
5) ایمونوتراپی
در واقع ایمونوتراپی از تقویت سیستم ایمنی بدن برای مبارزه با سرطان استفاده میکند. سیستم ایمنی بدن ممکن است به سلولهای سرطانی حمله نکند؛ زیرا آنها پروتئینهایی تولید میکنند که به آنها کمک میکند از تهاجم سلولهای سیستم ایمنی پنهان شوند. ایمونوتراپی با تداخل در این فرآیند کمک میکند تا سیستم ایمنی بهتر عمل کند. ایمونوتراپی ممکن است گزینهای برای درمان سرطان تخمدان در شرایط خاص باشد.
روشهای پیشگیری از سرطان تخمدان در خانمها
قرص های ضد بارداری خوراکی تنها روش توصیه شده برای پیشگیری از این سرطان است. خطر ابتلا به این نوع سرطان در بیمارانی که قرص های ضد بارداری خوراکی مصرف کرده اند، به نسبت کسانی که از داروهای ضد بارداری استفاده نمیکنند کمتر است. بارداری و زایمان هم به کاهش شیوع آن کمک میکند.
چه زمان باید به پزشک مراجعه شود؟
برای تشخیص زودرس لازم است کلیه خانمها حداقل سالی یک بار به پزشک مراجعه و تحت معاینه دقیق لگنی و پاپ اسمیر و در صورت نیاز سونوگرافی قرار گیرند چون این بیماری اگر زود و در مراحل اولیه تشخیص داده شود موفقیت در درمان بسیار خوب خواهد بود. متاسفانه در اکثریت موارد سرطانهای تخمدان، خانمها در مراحل پیشرفته به پزشک مراجعه میکنند. خانم هایی که سابقه سرطان تخمدان در خانواده دارند لازم است به طور مرتب تحت معاینه و آزمایشات لازم قرار گیرند.
