بررسی اختلال وسواس در سالمندان
وسواس در هر سن و سال و از هر نوعی که باشد، آزاردهنده است و از نظر روانی و جسمی فرد مبتلا را دچار مشکل می کند. منظور از وسواس، وسواس فکری یا عملی مکرر است که به بیمار رنج و عذاب قابل ملاحظه ای تحمیل می کند.به گونه ای که روند زندگی فرد و روابطش مختل شود.در این مقاله از سایت مرکز پارسیان مهرپرور به بررسی این اختلال از میان بیماری های سالمندی و راه های درمان آن می پردازیم:
سن شروع وسواس در افراد:
معمولا شروع وسواس از ۲۰ سالگی است و فقط ۱۵ درصد افراد بعد از ۳۵ سالگی به وسواس مبتلا می شوند.
شروع وسواس در سالمندی بسیار نادر است.
اما آنچه اهمیت دارد، این است که جنس وسواس در سالمندی با بقیه سنین تفاوت دارد.
چون در سالمندی به دلیل تحلیل عضلات و کم شدن توان خود فرد تبعات وسواس می تواند بدتر بروز پیدا کند.
شیوع وسواس در سالمندی:
شیوع وسواس در سالمندی تنها یک درصد است اما الگوی آن با وسواسی که در سنین جوانی ایجاد می شود، متفاوت است.
بیشتر سالمندانی که دچار وسواس هستند، عمدتا وسواس شستشو و ترس از گناه دارند.
از آنجایی که وسواس از سنین جوانی آغاز می شود، اگر سالمندی دچار وسواس است، قاعدتا باید شکل خفیف آن را از قبل داشته باشد.
اگر وسواس در فرد سالمند تازه ظاهر شده، ممکن است اتفاقی در زندگی اش افتاده باشد که تحمل آن موضوع برایش سخت بوده و یکباره دچار وسواس شده است.
همچنین ممکن است فرد از دوره جوانی وسواس داشته ولی خیلی جدی نبوده است ولی رد سالمندی بروز پیدا می کند.
علاوه بر اینها، اگر در دوره سالمندی شاهد ابتلا به وسواس باشیم، می توانیم با کمی جستجو دریابیم یک بیماری جسمی عامل وسواس است.
مانند بیماری هایی که در مغز تاثیر می گذارد.
مثل:
- سکته مغزی
- تومور مغزی
- مسمومیت هایی که در اثر موادی مانند حشره کش ها ایجاد می شود
توجه:
شروع اختلال های شناختی یا زوال مغز نیز می تواند در بروز وسواس در سالمندی نقش داشته باشد.
وسواس به همراه بیماری های دیگر:
یکی از مشکلاتی که وسواس می تواند برای سالمندان ایجاد کند، این است که وسواس معمولا با بیماری های دیگری همراه است.
جالب است بدانید وسواس در ۶۷ درصد موارد با افسردگی اساسی همراه است.
حتی ممکن است با ترس اجتماعی نیز همراه باشد.
در این صورت عملکرد فرد مختل می شود به گونه ای که گوشه گیرتر می شود و بیرون رفتن از خانه برایش مشکل خواهد شد.
شایعترین اختلالات همراه با وسواس عبارتند از:
- تیک
- افسردگی
- اضطراب
- اختلال منش (شخصیت)
وسواس شست و شو:
به صورتی که به دنبال وسواس فکری با تصور اینکه آلودگی در اطراف وجود دارد، مدام در فکر شستشو هستند .
وسواس ترس از گناه :
این موضوع به شکلی بروز پیدا می کند که فکرهای وسواس گونه در مورد گناه مدام افراد را آزار می دهد.
این موضوع به صورت جبرانی ممکن است ذکرهای طولانی بگویند یا مدام در حال عبادت باشند و یا به صورت اغراق آمیز صدقه دهند.
در حقیقت، با این کارها فرد می خواهد احساس گناهش و اضطرابش را کم کند.
علایم وسواس در طول زمان تغییر می کند:
وسواس یک بیماری مزمن است و اگر تنها ۳۰ درصد به درمان پاسخ دهد، ما ادعا می کنیم فرد به درمان پاسخ داده است.
چون با ۳۰ درصد پاسخ به درمان نیز کیفیت زندگی فرد بالا می رود.
همچنین سیر بیماری وسواس درازمدت است و معمولا از ۲۰ سالگی شروع می شود.
ممکن است اگر فرد درمان نشود تا سالمندی نیز ادامه پیدا کند.
ولی در طول زمان، علایم بیماری وسواس کم و زیاد می شود.
درمان وسواس در سالمندی:
با توجه به این که وسواس در چه موقعیتی زیاد می شود، به مبتلایان آموزش هایی داده می شود تا به کمک آن اضطرابشان را کاهش دهند.
برای مثال:
به کمک یک تکنیک رفتاری- شناختی وقتی فکر وسواس به سراغ شان می آید مدام این رفتار را با خودشان تکرار کنند تا اثرش از بین برود و برایشان تکراری شود.
البته در کنار دارودرمانی، روان درمانی هم لازم است.
سالمند وسواسی را تنها نگذارید:
سالمندان به دلیل تفکرات سنتیشان برای درمان وسواس پیش پزشک نمیروند.
برای همین اطرافیانشان و پرستار سالمند در منزل دنبال راهی هستند تا به آنها کمک کنند.
هیچ کمکی نمیتوانید به این سالمندان داشته باشید جز اینکه آنها را تنها نگذارید.
و حتما آنها را راضی کنید تا به پزشک مراجعه کنند. زیرا در سالمندی توان جسمی افراد کمتر میشود.
اگر قرار باشد مدام در حال شستوشو باشند، توانشان کمتر میشود و خدایی ناکرده به بیماریهای دیگر مبتلا میشوند.
رفتار درمانی بیماری وسواس:
این روش از موثرترین روشهای درمانی است که حتی گفته میشود اثر درمانی آن بیش از دارو درمانی است.
اما شرط لازم برای اثر بخشی آن آگاهی بیمار از منطق این روش است.
هر چه این آگاهی افزایش یابد همکاری سالمند با تکنیک هایی که در روند رفتار درمانی بکار میرود بیشتر و شانس موفقیت افزایش می یابد.
تحقیقات نشان داده اند که اثر دارو درمانی در وسواس حدود ۶۰% و رفتار درمانی حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد است.
رفتار درمانی موثر تر و اثرات درمانی آن پایدارتر است.
زیرا در این روش درمانی، بیمار تکنیکی را فرا میگیرد که قادر است با اراده خود رفتار خود را تحت کنترل در آورد.
این دو روش درمانی از راههای مختلف به یک هدف و تغییر مشترک در مغز و بهبودی بیماری دست مییابند .
در نهایت توسیه می شود برای گرفتن تاثیر بهتر از هر دو روش دارو درمانی و رفتار درمانی استفاده کنید.
دارو درمانی بیماری وسواس:
درمان وسواس در سالمندی مانند دیگر سنین، به کمک دارودرمانی صورت می گیرد.
در روش دارو درمانی نیز همزمان با مصرف دارو، ماده ای به نام سرتونین (serotonin) در مغز و هسته مغزی افزایش مییابد و همان تغییرات ناشی از رفتار درمانی در مغز حاصل میگردد.
داروهایی که برای درمان بیماری وسواس استفاده میکنند متنوع بوده که از آن میان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- فلاکستین
- فلووکسامین (لِووکس)
- سرترالین (زولفت، آسنترا)
- سیتالوپرام
تاثیر رفتار درمانی و دارو درمانی روی وسواس در سالمندی:
در بیماران مبتلا به وسواس فعالیت برخی از قسمت های مغز تغییر میکند.
از جمله کار کرد هسته دم دار مغز که در قسمت قاعده آن قرار دارد افزایش مییابد.
در عکس برداری های انجام گرفته نشان داده شده که در این ناحیه میزان مصرف قند و اکسیژن بیشتر میشود.
هر دو روش درمانی پس از حدود ۲ تا ۳ ماه به همراه هم، فعالیت همین قسمت ها از مغز را متعادل می کنند.
همزمان با آن علایم بیماری کاهش یافته و بیمار قدرت و تسلط بیشتری بر کنترل رفتارهای وسواسی خود بدست میاورد.