دهیدراته
به زبان ساده دهیدراته شدن بدن یعنی کاهش یا از بین رفتن آب بدن. زمانی که مایعات بدن از بین برود و ما به اندازهی کافی آب ننوشیم این حالت به وجود میآید. متاسفانه دهیدراته شدن بدن خطر زیادی دارد. افرادی که بدن ضعیف تری دارند خصوصاً کودکان و سالمندان، کم آبی بدن میتواند منجر به کما و مرگ شود. به دلیل اهمیت این موضوع شناخت نشانه ها، علائم، روش های درمان و نحوه پیشگیری از این مشکل در ادامه این مقاله از سایت مرکز مهرپرور بررسی میشود.
در ادامه به موارد زیر میپردازیم :
- دهیدراته شدن بدن
- خطرات دهیدراته شدن بدن در کودکان و سالمندان
- دلایل کم آبی بدن در کودک و سالمند
- علائم دهیدراته شدن بدن
- نشانه های کم آبی بدن
- روش های درمان دهیدراته شدن بدن
- روش های پیشگیری از کم آبی
دهیدراته شدن بدن یعنی چه ؟
ماده اصلی تشکیل دهنده خون، لنف و عرق آب است. آب حجم بالایی از بدن را تشکیل میدهد و فضای بین سلولها و داخل آنها را اشغال میکند و در تمام واکنشهای شیمیایی و حفظ دمای بدن، تنظیم فشار خون و دفع سموم تاثیر دارد و برای حفظ رطوبت چشمها و خوب کار کردن مفاصل ضروری است. بدن ما از راه تنفس و تعریق، آب زیادی از دست میدهد. بهتر است دلایل ایجاد کم آبی را بشناسید. زمانی که مایعات بدن کم میشود افراد احساس تشنگی میکنند مصرف آب و مایعات میتواند کم آبی بدن را جبران کند.
خطرات دهیدراته شدن بدن در کودکان و سالمندان
کم آبی بدن در سالمندان و کودکان به این سادگیها هم نیست. سالمندان کمتر احساس تشنگی میکنند و به اندازهی کافی آب مصرف نمیکنند. در نتیجه آب بدن به میزان کافی تامین نخواهد شد. نوزادان و کودکان هم همین مشکل را دارند. نوزادان قادر نیستند تشنگیشان را به زبان بیاورند برای همین نیز در معرض دهیدراته شدن بدن قرار میگیرند.
دلایل کم آبی بدن در کودک و سالمند
چهار دلیل عمده از دلایل کم آبی بدن در کودک و سالمند به شرح زیر است :
- اسهال و استفراغ
- مصرف داروهای ادرار آور یا ملین در کودک و سالمند
- گاهی دهیدراته شدن بدن میتواند به دلیل دیابت باشد
- تعریق زیاد مثل زمانی که دمای هوا بسیار بالاست و یا انجام حرکات ورزشی سنگین در هوای گرم
علائم دهیدراته شدن بدن
از جمله نشانه های دهیدراته شدن بدن بیقراری، آشفتگی، گود رفتن چشمها و خشک شدن دهان است. در زمان کم آبی بدن پوست سرد و خشک میشود. با یک آزمایش ساده میتوان دریافت. پوست پشت دست را با نوک دو انگشت اشاره و شست نیشگون کوچک بگیرید. اگر روی پوست چین خوردگی ایجاد شد و مدتی به همان حالت ماند علائم کمبود آب بدن میباشد.
نشانه های کم آبی بدن
نشانه های کمبود آب بدن سردرد، سرگیجه، منگی، کسالت، بیحالی، افزایش ضربان قلب، ضعف یا سستی و یا حتی ناآرامی و آشفتگی در کودک و سالمند میباشد. در کودکان نشانه ها شامل ناله و نق زدن است. اگر بدن آب کافی داشته باشد، رنگ ادرار شفاف است. زرد یا نارنجی بودن ادرار نوعی اخطار است. هنگامی که بدن با ۳درصد کمبود آب روبرو است، رنگ ادرار به طور قابل توجهی زرد خواهد شد. در صورتی که کمبود آب ۵درصد باشد، ادرار به رنگ زرد و بیش از ۵ درصد به رنگ نارنجی خواهد بود. همچنین علائم دیگری هم وجود دارد که نشان دهنده کم آبی بدن میباشد :
1) احساس تشنگی شدید در سالمند یا کودک
تشنگی نشانه این است که آب کافی نمیخورید. در واقع نباید کار به جایی برسد که تشنگی هلاکتان کند. احساس تشنگی مداوم میتواند یکی از نشانههای ابتلا به دیابت نیز باشد. با این حساب، مرتب آب بخورید تا کارتان به تشنگی زیاد نکشد. اما اگر تغییری در حالتان ایجاد نشد، برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنید.
2) خشکی مداوم دهان
اگر دهان مدام خشک میشود احتمالا به این دلیل است که آب کافی نمینوشید. اگر متوجه شدهاید خیلی زود لبهایتان خشک میشود و زبان به کامتان میچسبد، وقت آن رسیده دست از کار بکشید و کمی آب بنوشید. مصرف بعضی داروها نیز باعث خشکی دهان میشوند. به همین دلیل احتمال دارد خشکی مداوم دهانتان به دلیل عوارض جانبی داروهای مصرفیتان باشد. سعی کنید مایعات بیشتری مصرف کنید تا مشکلتان رفع شود.
3) دهیدراته شدن بدن : گرسنگی وقت و بیوقت
گاهی اوقات بدن احساس گرسنگی را با تشنگی اشتباه میگیرد. وقتی آب کافی ننوشید، تصور بدن گرسنگی است، در حالی که تشنه هستید. این توصیه را بیشتر به افرادی میکنند که قصد لاغری دارند، اما اگر شما هم وقت و بیوقت گرسنهتان میشود، بهتر است قبل از غذا خوردن یک لیوان آب میل کنید.
نکته :
اگر چند دقیقه بعد صدای قار و قور شکمتان خوابید، معنیاش این است که تشنهتان بوده، نه گرسنه. به بدنتان اعتماد کنید و علائمش را درست رمزگشایی کنید.
4) همیشه سردرد دارید
سرتان بیدلیل تیر میکشد. احتمالا بدن در حال مخابره پیغام کم آبی است. در این زمان نیاز به مصرف آب بیشتری دارید. مغز نیز مانند تکتک اعضای بدن برای گذران امورش به آب نیاز دارد. وقتی نیازش تامین نشود، ساز مخالف میزند و سرتان درد میگیرد. همیشه یک شیشه آب دم دستتان بگذارید و جرعهجرعه بنوشید. احتمالا با همین کار ساده مشکلتان رفع و نگرانیتان از بابت میگرن برطرف میشود. بخش زیادی از سردرد در کودکان را به همین روش میتوان به آسانی پیشگیری و یا درمان کرد.
5) تیره شدن رنگ ادرار
شاید کمی عجیب باشد، اما وقتی رنگ ادرار عوض میشود و به زرد تیره درمیآید، بدن هشدار میدهد که به میزان کافی آب نمینوشید. حواستان به رنگ ادرار باشد و قبل از اینکه رنگ آن تیره شود و بدتر از آن به قهوهای بزند، آب بیشتری مصرف کنید. یبوست و حتی عفونت ادراری نیز ممکن است از علائم دیگر کمآبی بدن باشد. توجه به مصرف به میزان آب در سالمندان یه به اصطلاح هیدروپاتی میتواند از بروز این مشکلات پیشگیری کند.
6) دهیدراته شدن بدن : در طول روز مدام چرت میزنید
احساس خستگی مداوم ممکن است نشاندهنده این باشد که آب کافی نمیخورید. اگر در طول روز مدام خوابآلوده هستید و دلتان میخواهد چرت بزنید، احساس خطر کنید چون بدن ما از این شیوه، یعنی خوابیدن، برای کند کردن فعالیتهایش استفاده میکند تا آب بیشتری در خود ذخیره کند. بهتر است به طور مرتب یک لیوان آب خنک بنوشید تا هشیارتر شوید و خواب از سرتان بپرد.
7) دنیا دور سرتان میچرخد
سرگیجه و احساس منگی جزو علائم دیگر کمآبی بدن است. ریههای شما نیاز به آب کافی دارند تا درست به وظایفشان عمل کنند. اگر بخش خارجی ریهها خشک شود، تنفس دچار مشکل میشود و به سختی نفس میکشید. در این صورت میزان اکسیژنی که به مغز میرسد کاهش مییابد و در نتیجه مغز نمیتواند عملکرد درستی داشته باشد و دنیا دور سرتان خواهد چرخید. جهت درمان کم آبی مغز، مرتب آب بنوشید.
8) مدام گرمازده میشوید
گرمازدگی نیز یکی از مشکلات آزاردهنده و حتی خطرناک است که میتواند به دلیل کم آبی بدن باشد. بدن ما از آب برای خنک کردن خود استفاده میکند و اندامهای داخلی را، بخصوص بعد از یک فعالیت جسمی شدید، در دمای مطلوب نگه میدارد. وقتی آب کافی به بدن نرسد، بخش خنککننده داخلی به درستی به وظایف خود عمل نمیکند. در نتیجه احساس گرمای شدید میکنید، نبضتان تندتر میزند یا گرمازده میشوید. این وضع حتی گاهی به شرایط بسیار خطرناک نیز منجر میشود. علاوه بر اینها، کمآبی بدن ممکن است باعث بروز علائم دیگری مانند تب، سیاهی رفتن چشم، گودی زیر چشم، سردی و رنگپریدگی پوست، خشکشدن اشک و کلی مشکل ریز و درشت دیگر شود. پس در هوای گرم و هنگام کار یا ورزش حتما مداوم آب بنوشید تا بدنتان دچار کمبود آب نشود.
9) دهیدراته شدن بدن : هوس کردن شیرینی
کم آبی بدن عملکرد اعضای بدن مانند کبد که آب مصرف و گلیکوژن ذخیره میکند را تحت تأثیر قرار میدهد. در نتیجه فرد هوس خوراکی شیرین میکند. از شکلات گرفته تا اسنک های شور، اما هوس شیرینی شایعتر میباشد. بهتر است از میوه ها و سبزی های حاوی آب استفاده کنید. در واقع بیش از ۹۰درصد از مواد تشکیل دهنده برخی میوه ها و سبزی ها آب است از جمله طالبی، توت فرنگی، هندوانه، خیار، کرفس، کاهو، کدو سبز، گوجه فرنگی و فلفل دلمه ای. ماست نیز منبع خوبی برای تامین آب بدن است.
10) تب و لرز
از جمله علائم کم آبی بدن تب و لرز میباشد. کم آبی، فرد را دچار علایم تب و لرز میکند بنابراین در این مواقع دمای بدن را کنترل کنید.
11) گرفتگی عضلات
در اثر دهیدراته شدن بدن و افزایش دمای بدن عضلات حرارت را در خود نگه میدارند که منجر به تغییرات در الکترولیت ها، تغییر در میزان سدیم و پتاسیم و در نهایت ایجاد گرگرفتگی میشود.
12) دهیدراته شدن بدن : خشکی پوست
در صورت کم آبی بدن و کاهش حجم خون خشکی پوست و متقابلاً گرگرفتگی ایجاد میشود.
13) بوی نامطبوع دهان
بزاق خاصیت ضد باکتریایی دارد، کمبود آب باعث کاهش بزاق و بوی نامطبوع دهان میشود.
روش های درمان خانگی دهیدراته شدن بدن
اگر حالت دهیدراته شدن بدن شدید نباشد با مصرف مایعات حاوی آب و املاح قابل جبران است. همچنین جهت درمان خانگی کم آبی بدن کودک و سالمند میتوانید به توصیه های زیر توجه فرمایید :
- نوشیدن آب به طور منظم
- از چای های مختلف گیاهی استفاده کنید
- اضافه کردن مقداری نمک و کمی قند به آب
- استفاده از سرم های خوراکی موجود در داروخانه ها
- به جای خوردن چیپس و کراکر، از میوه و سبزی هایی استفاده کنید که حاوی آب است
- در صورت تمایل نداشتن مصرف آب، با کمی آب میوه یا میوه یخ زده، آن را طعم دار کنید
- اگر هنگام راه رفتن صدای آب معده می شنوید، آب جذب نشده، آب با دمای اتاق مصرف شود
روش های پیشگیری از کم آبی
جهت پیشگیری از کم آبی میتوانید از روش های زیر استفاده نمایید :
الف) از پرستار سالمند بخواهید به طور مرتب به آنان آب بدهند، منتظر احساس تشنگی نباشید.
ب) از پرستار کودک بخواهید بیشتر به او شیر بدهند یا شیه شیر حاوی آب در اختیارش بگذارد.
ج) اگر دچار اسهال یا استفراغ شده اند از سرم خوراکی برای هیدراته کردن بدن آنان استفاده کنند.
د) اگر کمبود آب به گرمای شدید مربوط شود همزمان با مصرف مایعات به خنک کردن بدن نیز اقدام کنید.
ه) در زمان مسمومیت غذایی، بیماری یا گرما خطر دهیدراته شدن بدن بیشتر است و باید مایعات بیشتری دریافت شود.
خلاصه مطلب دهیدراته شدن بدن
ماده اصلی تشکیل دهنده خون، لنف و عرق آب است. بدن ما از راه تنفس و تعریق، آب زیادی از دست میدهد. بهتر است دلایل ایجاد، راه های درمان و روش های پیشگیری کم آبی را بشناسید. زمانی که مایعات بدن کم میشود افراد احساس تشنگی میکنند مصرف آب و مایعات میتواند کم آبی بدن را جبران کند.جهت مشاوره رایگان میتوانید با ما تماس حاصل فرمایید. توصیه مرکز خدمات پرستاری مهرپرور این است که در صورت مشاهدهی اولین نشانه های دهیدراته شدن شدید و جدی حتماً به پزشک مراجعه کنید.