در این مقاله به بررسی انحراف رشد کودک – مراقب برای کودک می پردازیم .
انحراف رشد در کودکان مسئله ای است که همه ی پدر و مادر ها از آن حراس دارند که مبدا تغذیه کودکشان دچار مشکلی باشد و کودکشان به انحراف رشد دچار شود. چه کنیم تا کودکانمان دچار انحراف رشد نشوند :
کودکان صفر تا شش ماهه
تغذیه در تمام عمر به ویژه در ماهها و سالهای اول زندگی بسیار اهمیت دارد . برای شیرخواران تغذیه جزء مهمی از مراقبت همه جانبه است و تغذیه خوب و مناسب با سن کودک باعث رشد و نمو مطلوب او می شود. به منظور تامین تغذیه مناسب کودک، به اقدامات لازم و رفتارهای تغذیه ای مناسب که گفته شده توجه داشته باشند.
۱- اقدامات لازم :
اگر نوزادان به محض تولد بر روی شکم مادر قرار گیرند و پس از خشک کردن آنها، برروی پستان مادر گذاشته شوند و مادر و نوزاد را با پتویی گرم و تمیز بپوشانند این کار باعث می شود که هم درجه حرارت بدن نوزاد ثابت بماند و دچار هیپوترمی (کاهش درجه حرارت بدن) نشود و هم علاوه بر بهره مندی از آغوش گرم مادر و شیر مادر، پایه های یک ارتباط عاطفی درازمدت گذاشته شود. بسیاری از تحقیقات نشان داده است که این تماس پوستی و تغذیه به موقع، بر رشد و تکامل شیرخوار اثر بسیار مطلوبی خواهد داشت.
باید تغذیه با شیر مادر ظرف نیم ساعت پس از تولد آغاز وبه طور مکرر و به دلخواه نوزاد ادامه یابد تا هم نوزاد از مزایای آغوز بهره مند گردد و هم ترشح شیر مادر زودتر برقرار شده و حجم آن بیشتر شود. باید دانست که ساعتها و روزهای اول تولد بسیار طلایی و حیاتی است و نباید این ساعات گرانبها را که می توانند در رشد و سلامت نوزاد بسیار موثر باشند از دست داد.
برای اینکه کودک شیر کافی دریافت کند نحوه شیردادن هم باید صحیح باشد تا به این تربیب هم دریافت شیربرای کودک کافی باشد و هم از جمع شدن گاز در معده شیرخوار و احتمال استفراغ کردن و بی قراری او هم جلوگیری شود.
نیاز شیرخوار را به ویتامینهای A , D ( روزانه ۱۵۰۰ واحد ویتامین A و ۴۰۰ واحد ویتامین D)با دادن ۱۵ قطره از قطره مخلوط ویتامینهای A و D و اگر این قطره در دسترس نبود به همین میزان از قطره مولتی ویتامین، تامین نمایند.به جز شیر مادر و قطره A,D تا پایان ۶ ماهگی هیچ چیز دیگر ( شیر خشک، شیر گاو، آب قند ، آب میوه و…) و حتی آب هم به کودک ندهند چون همه نیازهای غذایی و از جمله آب تا سن ۶ ماهگی از طریق تغذیه با شیر مادر تامین می شود.
همانطور که قبلاًگفته شد شیر مادر و آغوش گرم و پرمهر او ، محیط صمیمی خانواده، قطره A, D برخورداری از نور مستقیم خورشید، واکسیناسیون به موقع و رعایت بهداشت ونظافت کودک تامین کننده بخش عمده ای از نیازهای غذایی، جسمی و عاطفی – روانی در ۶ ماه اول عمر می باشد.
تا پایان ۶ ماهگی تغذیه کودک فقط با شیر مادر باشد زیرا تا این زمان مقدار شیر مادر مناسب ترین غذا برای کودک به حساب می آید و باعث رشد او می شود ، ضمناً دستگاه گوارش شیرخوار هنوز بطور کامل ، تکامل نیافته است و اضافه کردن هر نوع ماده غذایی دیگری جز شیر مادر امکان دارد باعث عدم تحمل ، آلرژی و یا اسهال او شده و ترشح شیر مادر نیز کم شود.
۲- رفتارهای تغذیه ای مناسب:
رشد در کودک – پرستار برای کودک در منزل
از تولد تا ۳ ماهگی
شیر دادن باید بر اساس میل و تقاضای کودک باشد بنابراین به محض بیدار شدن شیرخوار و یا با دیدن اینکه او تمایل به مکیدن دارد قبل از اینکه زیاد گریه کند به او شیر بدهید. هنگام شیردادن کودک را به خوبی و راحتی در آغوش بگیرید ولی محکم فشار ندهید. با تماس نوک پستان به گونه و لبهای شیرخوار رفلکس جستجو او را برای بازنمودن دهانش تحریک کنید.
هنگام شیر دادن، به او لبخند بزنید و با ملایمت و مهربانی صحبت کنید اما نه به گونه ای که از شیرخوردن باز بماند .
مدت شیرخوردن و فاصله بین دفعات تغذیه را به اختیار شیرخوار بگذارید زیرا در این سن شیرخوار مقدار شیر دریافتی را برحسب نیازهای خود تنظیم می کند.به کودک فرصت کافی برای توقف در مکیدن،نفس تازه کردن، برقراری ارتباط با خودتان و اطرافیان بدهید تا پس از این فرصت ، مجدداً به شیرخوردن ادامه دهد.شیرخوردن را وقتی تمام شده تلقی کنید که او سیر شده و خود پستان را رها کند .
اگر بعد از شیرخوردن آروغ نزد و به خواب رفت نگران نباشید، بسیاری از شیرخواران که از شیر مادر تغذیه می کنند اگر روش شیرخوردنشان درست باشد هوایی نمی بلعند که نیاز به باد گلو زدن داشته باشند و بعضی دیگر هم اگر احیاناً هوا بلعیده باشند و به خواب بروند خودشان بیدار می شوند. بنابراین برای گرفتن باد گلو ، شیرخوار را از خواب بیدار نکنید.
از سه تا شش ماهگی
کودک رابطه نزدیک و صمیمانه تری با مادر و مراقب خود برقرار می کند که به قولی آن را عاشق شدن می گویند. در این زمان، کودک با اطرافیان و محیط زندگی خود نیز فعالانه برخورد می کند و از مصاحبت با مادر در حین شیرخوردن از پستان او لذت می برد . به مادر لبخند می زند و او را بیشتر به طرف خود جلب کرده و مشتاق مراقبت از خود میکند .
همچنین در این دوران کودک امکان دارد ضمن شیرخوردن گاهگاهی از شیرخوردن دست کشیده و به اطراف و اطرافیان نگاه کند وبا لبخند و نگاه خود از آنان بخواهد که به او بیشتر توجه کنند سپس دوباره به شیرخوردن ادامه می دهد و این کار را چندین بار تکرار می کند .
این امر طبیعی بوده و جای نگرانی نیست. مادر این عمل کودک را به حساب سیرشدن وی نگذارد و او را از پستان خود جدا نکند ،در غیر اینصورت امکان دارد به دلیل ناکافی بودن تغذیه،کودک دچار سوء تغذیه و تاخیر رشد شود.
در مورد بسیاری از شیرخواران بازیگوش و کنجکاو که یک یا چند جرعه شیر می خورند و پستان مادر را رها کرده و به اطراف توجه می کنند به دلیل اینکه امکان دارد تکرار آن باعث عدم دریافت کافی شیرشود توصیه میشود، مادر، مکانی خلوت، آرام و حتی با نور کم را جهت شیردادن به کودک انتخاب نماید.
کودکان ۶ تا ۱۲ ماهه
تغذیه تکمیلی که از پایان ۶ ماهگی شروع می شود و تا ۱۲ ماهگی ادامه می یابد مرحله بسیار مهمی در تکامل و کسب عادات غذایی کودک به شمار می رود . در این زمان کودک به تدریج برکنترل خود براطرافیان و محیط زندگی می افزاید. تغییرات محیط را بیشتر درک و احساس می کند ، به خصوصیات و توانایی های خود پی می برد و آنها را به رخ مادر و مراقب خود می کشد.
توجه والدین به این خصوصیات ، همچنین مراحل تکامل تغذیه ای شیرخوار و نحوه تغذیه تکمیلی، باعث خواهد شد که برنامه غذایی کودک را برحسب خواسته ها ، توانمندیها و نیازهایش تامین کنند.