روشهای مراقبت از کودکان در چهارشنبه سوری
چهارشنبهسوری یکی از کهنترین جشنهای ایرانی است که با پریدن از روی آتش، روشن کردن فشفشه و ترقه، و دورهمیهای خانوادگی همراه است. بااینحال، این مراسم میتواند خطرات جبرانناپذیری برای کودکان داشته باشد. آمار نشان میدهد که بیشترین قربانیان حوادث چهارشنبهسوری، کودکان و نوجوانان هستند که در اثر سوختگی، قطع عضو، آسیب چشمی، یا مشکلات شنوایی دچار صدمات شدید میشوند.
یکی از وظایف والدین کودک و پرستار کودک مراقبت از کودک در مقابل آسیب دیدگیها میباشد. به همین دلیل در این مقاله از سایت مرکز خدمات پرستاری مهرپرور ۱۳ روش مهم برای پیشگیری از خطرات چهارشنبهسوری را بررسی میکنیم و توضیح میدهیم که چگونه میتوان یک شب ایمن و شاد برای کودکان فراهم کرد. همچنین تجربیات والدین، جدول مقایسهای مواد محترقه، و نکات درمانی کمکهای اولیه را اضافه کردهایم تا مقاله کاملتر و مفیدتر باشد.
خطرات چهارشنبه سوری برای کودکان
یکی از اتفاقاتی که در روز چهارشنبه سوری کودکان را تهدید میکند سوختگی درجه یک (سطحی) میباشد ولی سوختگیهای درجه دو (شدید) و درجه سه (شدیدترین نوع سوختگی) نیز در حوادث چهارشنبه سوری کودکان را درگیر میکند.از نشانههای مهم سوختگی در کودکان درد، تورم، تاول و قرمزی پوست میباشد.از مهم ترین اندامهای بدن کودکان که سوختگی آنرا تهدید میکند دست میباشد و بعد از آن، سوختگی صورت و تنه است.
دو عارضه خطرناک سوختگی قطع عضو و عفونت ثانویه میباشند که از عوارض زودرس سوختگی اند و اختلال اعصاب و روان، به ویژه افسردگی، یکی از عوارض دیررس سوختگی. اگر شدت سوختگی خیلی زیاد باشد، حتی گاهی ممکن است کار مصدوم به مرگ نیز بینجامد.
۱. خطر آتش سوزی
یکی از بزرگترین خطرات چهارشنبه سوری، خطر آتش سوزی است. کودکان باید به این نکته توجه کنند که آتش بازی تنها توسط بزرگسالان انجام شود و از هرگونه عملکرد خطرناکی خودداری کنند. همچنین، باید از اینکه آتش بازی در محلهای مخصوص به خودشان انجام شود، اطمینان حاصل کنند.
۲. خطر تصادفات
در طول جشن، ممکن است تعداد زیادی افراد در یک مکان جمع شوند و باعث افزایش خطر تصادفات شوند. کودکان باید از حفظ فاصله با دیگران و پیشگیری از برخورد با دیگران به دلیل شلوغی و هیجان انگیزی اجتناب کنند.
۳. خطر مسمومیت و مراقبت از کودکان در چهارشنبه سوری
برخی از غذاهای تهیه شده در چهارشنبه سوری، ممکن است برای کودکان خطرناک باشند. برای مثال، بعضی از شیرینیها یا دسرها می توانند حاوی مواد نامطلوب و خطرناک برای کودکان باشند. به همین دلیل، کودکان باید تنها از غذاهایی که از منابع قابل اعتماد تهیه شده اند و مورد بررسی و تایید قرارسانی قرار گرفته اند، استفاده کنند.
۴. خطر صدمات چشمی
استفاده از شمعها و آتش بازیها، ممکن است خطری برای چشم کودکان باشد. باید از گذاشتن شمعها و آتش بازیها در محلی که کودکان به راحتی به آنها دسترسی ندارند، اطمینان حاصل کنید. همچنین، باید به کودکان آموزش داده شود که هرگز به مواد شیمیایی نزدیک نشوند و به دور از آنها باشند.
۵. خطر صدمات جسمی
در طول جشن، ممکن است کودکان بازیهایی با هم انجام دهند که به صدمات جسمی منجر شود. برای مثال، بازیهایی مانند پرتاب کردن شمعها یا آتش بازیها به همدیگر ممکن است به زخمها و صدمات منجر شوند. به همین دلیل، کودکان باید به این نکته توجه کنند که با دیگران به صورت محترم و با احترام برخورد کنند و با ایجاد هیجانات زیاد، از هیجاناتشان فراموش نشوند.
نمونههایی از حوادث واقعی چهارشنبه سوری
برای درک بهتر خطرات، به برخی حوادث واقعی که در سالهای گذشته اتفاق افتاده، اشاره میکنیم:
📌 پسری ۱۰ ساله از ناحیه چشم آسیب دید: این کودک در حال بازی با دوستانش بود که یک ترقه دستساز در نزدیکی صورتش منفجر شد. متأسفانه این حادثه منجر به از دست دادن بینایی در یک چشم شد.
📌 نوجوان ۱۴ سالهای که انگشتانش را از دست داد: این نوجوان قصد داشت یک مواد محترقه قوی را با دست منفجر کند که ناگهان در همان لحظه منفجر شد و موجب قطع انگشتان دست راست او شد.
📌 دختر ۸ سالهای که دچار سوختگی شدید شد: لباسی که به تن این کودک بود در اثر پرتاب یک فشفشه شعلهور آتش گرفت و باعث سوختگی درجه ۳ روی ۵۰ درصد بدن او شد.
نتیجه: این مثالها نشان میدهند که بیاحتیاطی و استفاده نادرست از مواد محترقه میتواند پیامدهای وحشتناکی داشته باشد. والدین باید فرزندان خود را از این خطرات آگاه کنند و از روشهای جایگزین برای برگزاری این مراسم استفاده نمایند.
پیشگیری از حوادث و خطرات چهارشنبه سوری برای کودکان
برای اینکه بتوانیم از حوادث تلخی مانند حوادث چهارشنبه سوری پیشگیری کنیم ، نیاز به ارتقای فرهنگ ایمنی دارد و فرهنگ ایمنی بر سه اصل استوار است:
- آگاهی
- آموزش
- الزام
خیلی از والدین کودکان بدون آگاه سازی و آموزش مناسب کودک خود، سراغ سومین اصل میروند و سعی میکنند با توسل به زور و اجبار، کودکان خود را از کاری منع یا به کاری ترغیب کنند ولی این شیوه عموماً با شکست همراه میشود.
برای آموزش و آگاه سازی کودکان لازم است ابتدا به آنان احترام گذاشت، ایمنی مستلزم آموزش میباشد و پیش شرط آموزش، آگاهی است. آگاهی از خطرهای چهارشنبه سوری و شیوه مقابله با این خطرها احتمال بروز حوادث تلخ را در آخرین ماه سال کاهش میدهد. والدین کودک در پیشگیری از حوادث چهارشنبه سوری نقش مهمی دارند. آنها میتوانند کودک را با خطرهای آتش بازی آشنا کنند و به آنها بفهمانند که در مقابل مواد محترقه و منفجره، ممکن است چه حوادثی آنها را تهدید کند.از این موضوع هراسی نداشته باشید که کودک با شنیدن برخی از حوادث ناگوار احساس بدی پیدا کند زیرا این هشدارها تا مقدار زیادی میتواند سودمند باشد.
۱۳ روش پیشگیری از خطرات چهارشنبه سوری
نکات ایمنی لازم که میبایست در خصوص چهارشنبه سوری مدنظر قرار داد و رعایت نمود:
۱. خارج کردن مواد اشتعال زا از دسترس کودکان
۱- اکثر کودکان به دور از چشم پدر و مادر خود ، مواد محترقه و منفجره میخرند و در جیب، کیف یا کمد اتاق پنهان نگه میدارند. این دست از مواد به دلیل درجه آتشگیری پایینی که دارند به راحتی میتوانند آتش بگیرند و خسارات زیادی به بار آورند. پدر و مادر کودک میتوانند با نظارت دقیق بر پول توجیبی کودک و نحوه هزینه کرد آن در ایام پایانی سال ، نظارت بیشتری بر رفتار و وسایل کودک خود داشته باشند و مواد اشتعال زا را از دسترس کودکان خارج کنند.
۲. تشویق کودکان در صورت رعایت چارچوبهای تربیتی
مدیریت کردن روابط بین کودکان و والدین در روزهای پایانی سال که هیجان چهارشنبه سوری در کودکان بالا است اهمیت زیادی دارد. یکی روشهای مدیریت رابطه در کودکان این است که خطرهای بالقوه این ایام را به خوبی برای کودک خود توضیح بدهیم و قوانین و چارچوبهای تربیتی را به کودک خود یادآوری کنیم. در صورتی که کودک به حرفهای والدین عمل کرد حتما او را تشویق کنید و برای کودک جایزه ای نیز در نظر بگیرید. در صورتی که کودک از پذیرش این مسائل امتناع کرد برای کودک شرط بگذاریم و بهترین شرط این است که خودمان هم کنار کودک حضور داشته باشیم و بر رفتارهای کودک نظارت داشته باشیم تا خطری کودک را تهدید نکند.
۳. آموزش خطرات مواد محترقه به کودکان
به کودک اجازه ندهید فشفشه و موشک بر روی شاخههای درختان، پشت بام و بالکن پرتاب کند. در صورتی که کودک از فشفشه استفاده میکند، برای او توضیح دهید که دستان خود را باز نگه دارد و جلوی صورتش بگیرید تا دچار سوختگی دست نشود. شاید به نظر برسد که ترقه و فشفشه خطری ندارند اما در صورتی که به نقاط خاصی از بدن به ویژه صورت اصابت کنند، باعث آسیب دیدگیهای شدید و گاهی غیرقابل برگشت در کودک خواهند شد.
جدول مقایسهای مواد محترقه بیخطر و خطرناک
| نوع مواد محترقه | سطح خطر | توضیحات |
|---|---|---|
| فشفشه سرد | بیخطر | بدون شعله و حرارت زیاد، مناسب برای کودکان |
| نورافشانی رنگی | بیخطر | ایجاد جلوههای نوری زیبا بدون خطر انفجار |
| ترقههای کمصدا | متوسط | صدای کم اما هنوز دارای خطرات سوختگی |
| ترقههای پرصدا | خطرناک | باعث آسیبهای شنوایی و سوختگی شدید |
| نارنجکهای دستساز | بسیار خطرناک | احتمال انفجار شدید، قطع عضو و مرگ |
| مواد شیمیایی آتشزا | مرگبار | احتمال آتشسوزی، انفجار و مسمومیت بالا |
نتیجه: بهجای استفاده از مواد محترقه خطرناک، میتوان از وسایل آتشبازی کمخطر مانند نورافشانیهای رنگی استفاده کرد تا هم ایمن باشد و هم کودکان از جشن لذت ببرند.
۴. مراقبت از کودکان در چهارشنبه سوری : کمکهای اولیه هنگام آتش سوزی
در صورتی که کودک شما دچار سوختگی شدید شود، جلوی دویدن کودک را بگیرید و بلافاصله کودک را بر روی زمین بغلتانید. یادتان باشد که پتو وسیله مناسبی میباشد تا برای خاموش کردن کودکی که لباسش آتش گرفته از آن استفاده شود. آب هم وسیله مناسبی است. ولی هرگز از کپسول آتش نشانی برای خاموش کردن مصدومی که آتش گرفته، استفاده نکنید.
۵. مراقبت از کودکان در چهارشنبه سوری : اقدامات بعد از پایان مراسم چهارشنبه سوری
در پایان شب، بقایای مواد آتش بازی را به سرعت جمع نکنید و حتما برای این کار، لااقل ۱۵ تا ۲۰ دقیقه صبر کنید و بعد از این مدت، آنها را در کی سطل آب بریزید و دور بیندازید. قبل از ترک محل، حتما از خاموش شدن آتش مطمئن شوید. وجود یک کپسول آتشنشانی پودری در حوالی محوطههایی که در آن آتش روشن کرده اید، ضروری میباشد. ضمن این که قبل از ترک محل، حتما باید از خاموش بودن آتش اطمینان حاصل کنید و توسط آب، باقیمانده آتش را کاملا سرد کنید و جمع آوری نمایید.
سایر روشهای پیشگیری از خطرات چهارشنبه سوری برای کودکان
- ۶- کبریت و مواد آتش زا مانند نفت و بنزین باید خارج از دسترس کودکان نگهداری شود.
- ۷- والدین کودک فراموش نکنند که از ریختن مواد سریع الاشتغالی مانند نفت و بنزین بر روی آتش پرهیز کنند.
- ۸- از حمل مواد محترقه و آتش گیر و انفجاری، حتی به مقادیر بسیار کم، در جیب لباس و کیف کودک خودداری کنند.
- ۹- اجازه ندهید کودک در روز چهارشنبه سوری ظروف تحت فشار (کپسولها و اسپریهای حشره کش) به درون آتش بیاندازد.
- ۱۰- هرگز نباید به کودک اجازه داد با آتش زدن بوته، هیزم و امثال اینها در محیط خانه یا پارکینگ، جان خود و دیگران را به خطر بیندازد.
- ۱۱- برای کودک توضیح دهید که اجازه ندارد لاستیک، هیزم و کارتن خالی در واحدهای مسکونی یا در معابر، کوچه و خیابان آتش بزند.
- ۱۲- به کودک اجازه ندهید که در روز چهارشنبه سوری در معابر باریک و در مجاورت پستهای برق یا ایستگاههای تقلیل فشار گاز و پارکینگهای عمومی آتش بپا کند.
- ۱۳- والدین کودک ترقهها و سایر مواد محترقه در منزل نگهداری نکنند و به کودکان اجازه ندهند در مجاورت وسایل نقلیه ای که حامل بنزین و مواد سوختنی میباشند آتش سوزی راه بیندازند.
در صورتی که هر نوع حادثه آتش سوزی و حریقی اتفاق افتاد ، ضمن حفظ خونسردی، در اسرع وقت با ۱۲۵ تماس بگیرید و نوع حادثه و نشانی دقیق محل حادثه را اطلاع دهید.
تجربیات والدین درباره مراقبت از کودکان در چهارشنبه سوری
👩 مادر یک کودک ۷ ساله: “هر سال برای پسرم نورافشانیهای بیخطر و فشفشههای کمخطر میخرم تا حس هیجان را تجربه کند ولی در معرض خطر نباشد.”
👨 پدر یک نوجوان ۱۲ ساله: “به پسرم گفتهام که فقط در حضور من اجازه دارد آتشبازی کند و اگر قوانین را رعایت کند، جایزهای برایش در نظر میگیرم.”
👩⚕ مادری که پرستار است: “همیشه یک کپسول آتشنشانی و جعبه کمکهای اولیه کنارمان داریم تا اگر حادثهای رخ داد، سریع اقدام کنیم.”
📌 نتیجه: مشارکت فعال والدین و ایجاد قوانین مشخص برای کودکان نقش مهمی در پیشگیری از حوادث دارد.
نتیجهگیری
چهارشنبهسوری میتواند یک شب شاد و بهیادماندنی باشد، به شرطی که نکات ایمنی را رعایت کنیم. والدین باید بر رفتار کودکان نظارت داشته باشند، مواد محترقه خطرناک را حذف کنند و روشهای ایمنتر را جایگزین کنند.
✅ نظر شما درباره نکات این مقاله چیست؟ آیا شما هم تجربهای در این زمینه دارید؟ نظرات خود را در بخش دیدگاهها بنویسید.
منابع: سازمان بهداشت جهانی (WHO) – پیشگیری از سوختگی و آسیبهای ناشی از آتشسوزی 🚑
این هدر است
بله، فشفشه میتواند باعث سوختگی شدید دست و صورت شود. هنگام استفاده دستان کودک را باز نگه دارید و از نزدیک شدن به صورت خودداری کنید.
- محل سوختگی را سریع با آب سرد شستشو دهید (حداقل ۱۰ دقیقه).
- روی سوختگی یخ، کره یا خمیردندان نگذارید!
- اگر سوختگی شدید بود، بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید.
بله، اما باید در کنار والدین و با رعایت نکات ایمنی حضور داشته باشند.
- آموزش واقعی درباره خطرات چهارشنبهسوری بدهید.
- به جای مواد محترقه خطرناک، نورافشانیهای بیخطر بخرید.
- به کودکان بگویید که اگر قوانین را رعایت کنند، پاداش خواهند گرفت.
- از ریختن بنزین روی آتش خودداری کنید.
- مواد اشتعالزا را از کودکان دور نگه دارید.
- همیشه کپسول آتشنشانی و سطل آب آماده داشته باشید.




