روانشناسی سالمندان
نیاز به آگاهی از روانشناسی اختلالات روانی سالمندان هر روز بیشتر از قبل اهمیت پیدا می کند. پرداختن به مسائل روانشناختی سالمندان باعث میشود که نیاز های روانی سالمندان تشخیص داده شود و در جهت رفع آنها اقدام شود. بیماریهای روانی سالمندان در نهایت روی جسم آنها تأثیر میگذارند، به همین دلیل با آگاهی از روانشناسی سالمندان میتوان از بروز بیماریهای جسمانی جلوگیری کنیم. در این مقاله از سایت مرکز پارسیان مهرپرور به اختلالات روانی سالمندان می پردازیم:
اهمیت آگاهی از روانشناسی سالمندان
ریسک ابتلا به بیماریهای روانی در هر بازه زمانی از عمر انسان وجود دارد. افراد سالمند ممکن است عوامل استرس زای بیشتری را نسبت به باقی مردم داشته باشند.
نمونه هایی از عوامل فشار روانی سالمندان
- ناتوانی
- مرگ نزدیکان
- دردهای مزمن
- دیگر بیماری ها
- کاهش توانایی حرکت
- کاهش درآمد به دلیل بازنشستگی
بهداشت روانی در سالمندان
بهداشت روانی در دوران سالمندی از اهمیت زیادی دارد. زیرا سلامت روانی سالمندان تأثیر زیادی در سلامتی جسمی آنها نیز دارد. همچنین سلامت جسمی آنها نیز بر سلامت روانی شان تأثیر میگذارد. مثلا : سالمندان مبتلا به بیماری های قلبی و عروقی نسبت به سالمندانی که سالم هستند، بیشتر به بیماری افسردگی مبتلا میشوند. همچنین، اگر افسردگی در سالمندان درمان نشود، میتواند موجب بروز بیماریهای دیگر شود.
بیشتر بخوانید : سلامت سالمندان : بررسی ۱۸ فعالیت مناسب افراد سالمند برای سلامت جسم و ذهن شان
احساسات سالمندان و نحوه برخورد با آنها
یک فرد سالمند نیاز دارند که احساس امنیت داشته باشد. و به افرادی که به زندگی او معنی میبخشند، مانند پرستار سالمند در منزل نزدیک باشند. اهمیت دادن به احساسات سالمندان جلوی ابتلای آنها به افسردگی را می گیرد. نشانههای اینکه به احساسات سالمندان به اندازه کافی توجه نشده است عبارت اند از:
- اشتهای نامیزان
- اختلال در خوابیدن
- ناتوانی در تمرکز کردن
مراحل برآورده کردن نیازهای عاطفی سالمندان
- احساس تنهایی
- جدا ماندگی شان
- کنترل آسیب پذیری
- سر رفتن حوصله آنها
دسته بندی سالمندان بر اساس روانشناسی سالمندان
الف : سالمندانی که خصلت جاه طلبی را در وجود خود دارند. آنها سعی میکنند بر موقعیت ها و رویدادهای پیش آمده تسلط پیدا میکنند.
ب : بعضی از آنها در این دوران بیشتر از بقیه فعال و انعطاف پذیرند. همچنین یک نوع پختگی در روابط آنها مشاهده می شود. این سالمندان معمولا زندگی منسجمی دارند.
ج : سالمندانی که منفعل و وابسته هستند. این سالمندان در مقابل رویدادهای اتفاقی و اشخاص تسلیم هستند. تا کسانی برای تکیه کردن وجود نداشته باشند این افراد نمیتوانند به خوبی ایفای نقش کنند.
مشکلات سالمندان
با افزایش سن و پیر شدن ، دیدن تغییرات فیزیکی و روانی مسئله غیر طبیعی نیست. اما مشکلاتی مانند آلزایمر و فراموشی، اضطراب مداوم و یا سایر مسائل روانشناختی در سن پیری امری طبیعی نیست و میتواند نشانه یک اختلال روانشناختی جدیتر باشد. که در صورت ابتلا باید حتما تحت نظر روانشناس سالمندان قرار گیرند. از شایعترین مشکلات سالمندان میتوان به موارد زیر اشاره کرد :
1 – بررسی نیازهای جنسی سالمندان در روانشناسی سالمندان
زندگی جنسی سالمندان مانند دیگر افراد به رسیدگی نیاز دارد. اما تمایلات جنسی افراد سالمند مانند دیگر افراد نیست و به مرور زمان کاهش می یابد. برای بهبود رابطه جنسی سالمندان میتوان از تقویت قوای جنسی با میوه یا داروهای مکمل استفاده کنید. یائسگی در اکثر خانم ها از حدود ۵۰ سالگی به بعد اتفاق میافتد اما فعالیت غدد جنسی در مردها همچنان ادامه دارد. همچنین توانایی باروری در مردان به قوت خود باقی می ماند. اما در زنان به دلیل از بین رفتن ترس از بارداری امکان افزایش میل جنسی وجود دارد.
داروهای حل مشکلات جنسی سالمندان
- قرص وگادول
- قرص تادالافیل
- قرص واردنافیل
- قرص سیلدنافیل یا همان ویاگرا
2 -زوال عقل
زوال عقل معمولاً سالمندان را تحت تأثیر قرار میدهد. اما به عنوان اتفاقی طبیعی حاصل از بالا رفتن سن شناخته نمیشود. عوامل اجتماعی و اقتصادی زیادی در بروز بیماری زوال عقل نقش دارند. زوال عقل بیماری مزمنی است که در آن موارد زیر تحت تأثیر قرار میگیرند:
- حافظه
- قدرت تفکر
- رفتار و توانایی انجام فعالیتهای روزانه
عواملی که باعث افزایش استرس در خانواده ها شده و احتمال ابتلا به بیماری زوال عقل در سالمندان را افزایش میدهند:
- فشارهای فیزیکی
- احساسی
- اقتصادی
3 – افسردگی
بزرگ ترین بیماری روانی سالمندان افسردگی است، که باعث مختل شدن فعالیت روزانه میشود. افسردگی ماژور در بین 7 درصد از جمعیت سالمندان به وجود می آید. عموماً افسردگی سالمندان به درستی تشخیص داده نمیشود و در نتیجه آن به درستی نیز درمان نمیشود. علائم و نشانه های بیماری افسردگی در سالمندان بسیار شبیه به دیگر بیماری های شایع سالمندان است. همین موضوع باعث می شود که تشخیص صحیح انجام نشود. افراد سالمند با نشانههای افسردگی در مقایسه با سالمندان با بیماری های زیر عملکرد ضعیفتری دارند:
- بیماریهای قلبی و عروقی
- بیماری های ریوی
- فشارخون بالا
- دیابت
4 – اعتیاد در سالمندان
اعتیاد در سالمندان بالای 65 سال را دست کم می گیرند که همین عامل موجب درمان نشدن اعتیاد سالمندان می شود. اعتیاد در سالمندان میتواند شامل الکل و مواد مخدر باشد. همچنین در مواردی حتی اعتیاد سالمندان به اینترنت نیز دیده می شود. به طور کلی دو نوع اعتیاد در سالمندان وجود دارد :
الف – اعتیاد قدیمی : که در آن سالمند پیش از رسیدن به سن 65 سالگی از الکل یا مواد مخدر استفاده کرده است.
ب – اعتیاد جدید : که در آن فرد بعد از رسیدن به سن 65 سالگی شروع به مصرف الکل یا دیگر مواد مخدر می کند.
علت اعتیاد سالمندان
دلایل زیادی برای اعتیاد در دوران سالمندی وجود دارد. مانند:مشکلات مربوط به سلامتی یا تغییرات بزرگ در زندگی شایع ترین دلایل اعتیاد سالمندان شامل موارد زیر میباشد:
- بازنشستگی
- اختلالات خواب
- مشکلات خانوادگی
- از دست دادن منبع درآمد
- مرگ یکی از اعضای خانواده
- جابجایی و انتقال به خانه سالمندان
- کاهش سلامت روانی و فیزیکی سالمندان
خطرات اعتیاد سالمندان
اعتیاد به الکل در سالمندان یا اعتیاد به مواد مخدر در سالمندان بسیار خطرناک می باشد. زیرا آنها بیشتر در معرض خطرات و عوارض جانبی اعتیاد قرار می گیرند. افراد بالای 65 سال قدرت کمتری در متابولیزم داروها و الکل دارند که همین امر موجب حساسیت مغز میشود. به همین دلیل حتی اگر فرد سالمند به این مواد اعتیاد نداشته باشد، مصرف آنها به صورت کوتاه مدت نیز خطرناک است.
نکته: داروهای بنزودیازپین که برای درمان اضطراب و بیخوابی تجویز میشوند، از داروهای خطرناک برای سالمندان می باشند. این داروها به مقادیر زیاد تجویز میشود و بسیار اعتیاد آور هستند.
نشانه های اعتیاد سالمندان
هرچه افراد پیرتر میشوند و سلامت روان و بدنی در آنها انحلال میرود، احتمال اعتیاد در آنها نیز بالاتر میرود.اگرچه شناسایی اعتیاد سخت است، اما نشانههایی برای تشخیص ابتلا به اعتیاد وجود دارد. این نشانهها عبارت اند از :
- مشکلات حافظه
- میل به تنها بودن
- درد مزمن بی دلیل
- تغییر در عادات غذایی
- تغییر در الگوهای خواب
- کبود شدن بدون دلیل بدن
- آزردگی، ناراحتی و افسردگی
- عدم بروز علاقه به فعالیت های عادی
- ناتوانی در حمام کردن و رعایت بهداشت
نکته : بعد از اینکه اعتیاد سالمندان تشخیص داده شد، مشاوره ترک اعتیاد برای افراد مسن ضروری می باشد.
5 – پوست
بافت پوستی در دوران سالمندی تغییرات بسیاری میکند. دیگر آن نرمی و انعطاف قبل را ندارد و چروک و بی رنگ میشود. همچنین موی سر سفید و در برخی موارد میریزد.
6 -گردش خون
در این دوره گردش خون به خوبی قبل کار نمیکند و خون را به همه جای بدن نمیرساند. برخی اندام خون کمتری نسبت به دیگر اعضا دریافت میکنند. به همین دلیل افت کارکرد قلب و دستگاه گردش خون سالمندان در این دوران با فشار خون مواجه می شود.
7 – دستگاه گوارش
اعضا گوارشی در سالمندان دیگر آن قدرت سابق برای هضم برخی غذاهای چرب و سخت را ندارد. به همین دلیل سالمندان باید از خوردن غذاهای سنگین و چرب بپرهیزند. احتمال بروز سوء تغذیه نیز در این دوران زیاد می باشد. بنابراین سعی کنید برای سالمندان خود برنامۀ غذایی را که شامل تمام ضروریات باشد تنظیم کنید.
8 – دستگاه عصبی در روانشناسی سالمندان
هر چه سن بالاتر میرود تعداد سلول های عصبی مغز کمتر میشود. از سن بیست و پنج سالگی روند از بین رفتن سلولهای عصبی آغاز میشود. مغزِ یک سالمند تعداد زیادی از سلولهای عصبی خود را از دست داده است. و این باعث میشود که نتواند عملکردهای سابق خود و سرعتی که در گذشته داشته را دوباره بدست آورد. اما این به آن معنا نیست که همه سالمندان دچار اختلالات و عوارض عصبی شدیدی مثل آلزایمر می شوند. به همان نسبت که سلولهای عصبی مغز از بین میرود، عملکرد های عالی مغز نیز دچار اختلال میشوند. فرد سالمند توان حل مسئله، استدلال و حافظۀ خود را تا حد زیادی از دست میدهد. در تشخیص چهره ها، تاریخ ها و اسم ها دچار مشکل میشوند. توانایی کلامی تا حدودی ثابت میماند بدین معنا که میتوانند منظور خود را برسانند. اما نمیتوانند همانند گذشته روان صحبت کنند و در کلام آنها اختلالاتی وجود دارد.
سالمندان با انجام کارها و بازی های فکری زیر کمتر دچار افت عملکرد مغز میشوند:
- خواندن
- نوشتن
- شطرنج
- محاسبات
9 – آلزایمر از مشکلات روانشناسی سالمندان
در روانشناسی سالمندان آلزایمر یکی از فاکتورهایی است که باید برای پیشگیری از بروز آن اقداماتی انجام دهیم. البته این فرایند ممکن است بدون هیچ پیش زمینه ارثی یا محیطی بوجود آید و علت آن ناشناخته باشد. این اختلال با کاهش شدید حافظه و تخریب توانایی های شناختی شناخته میشود. شخص مبتلا به مرور چهره ها و اشخاص را از یاد می برد. زود رنجی و عصبانیت از دیگر ویژگی های این اختلال می باشد. این بیماری برای اطرافیان فرد بیمار بسیار آزاردهنده و ناراحت کننده است.
عواملی که باعث احتمال بروز آلزایمر میشوند عبارتند از:
- پیش زمینۀ ارثی
- ازدیاد مواد سمی
- وجود عامل عفونی و ویروسی
درمان آلزایمر
برای این بیماری درمان قطعی شناخته نشده است. اما داروهایی هستند که روند پیشرفت بیماری و تخریب سلول ها را کاهش می دهند.
10- تغییرات اجتماعی در سالمندان
اکثر سالمندان فرزندانی دارند و بعضی از آنها با فرزندان خود زندگی میکنند. روابط سالمندان با فرزندانشان گاهی ممکن است دچار تنش هایی شود. همچنین مسائلی در زندگی سالمندان میتواند گاهی باعث بروز مشکل شود. از قبیل :
- محل سکونت
- استقلالی که فرزندان نیاز دارند
- وابستگی سالمندان به فرزندانشان
- همچنین مسائل اعتقادی و مذهبی
11 – زندگی گذشته
در روانشناسی سالمندان زندگی افرادی که گذشته خوبی داشته اند با کسانی که گذشته آنها کاملا بیهوده گذشته، تفاوت زیادی وجود دارد. سالمندانی که از گذشته احساس رضایت میکنند در خود حس کمال مییابند و شور و شوق در زندگی آنها جریان دارد. از آن طرف سالمندانی که رضایتی از زندگی گذشته خود ندارند، روحیه مضطرب و افسرده پیدا می کنند.
12 -سازگاری با تغییرات از مباحث روانشناسی سالمندان
تغییراتی که در زندگی سالمندان به وجود میآید، میتواند تأثیرات عمیقی بر زندگی سالمند و بهداشت روانی او ایجاد کند. اگر شخص انعطاف پذیر و سازگار باشد بیشتر میتواند با این تغییرات کنار بیاید.
تاثیر دوستان بر زندگی سالمندان
از نظر روانشناسی سالمندان، این دوران میتواند به وسیله بعضی محرک ها برای افراد خوشایندتر باشد. سالمندان از کنار دوستان خود بودن احساس رضایت بیشتری دارند نسبت به بودن در کنار فرزندان. زیرا سالمندان با دوستان هم سن خود احساس راحتی بیشتری می کنند. همچنین تداعی خاطرات گذشته باعث میشود حس خوبی به لحظات داشته باشند.
تاثیر حمایت جامعه بر زندگی سالمندان
روانشناسی سالمندان میگوید، دید اجتماع نسبت به سالمندان بر بهداشت روان آنها تأثیرگذار است. اینکه جامعه سالمندان را به چشم موجوداتی ناکارآمد ببیند و یا انسان هایی مجرب و کارآمد خیلی متفاوت است. جامعه می تواند با حمایت هایی مانند حقوق بازنشستگی و بیمه و…، عامل مؤثر دیگری برای تقویت روحیه سالمندان باشد.