گلودرد کودکان | 7 درمان خانگی گلو درد + بهترین شربت گلو درد

درمان فوری گلو درد کودکان (آپدیت ۲۰۲۵)

گلودرد کودکان از بیماری‌های شایع دوران کودکی است که کسی دوست ندارد این درد آزاردهنده را تحمل کند. معمولاً این بیماری نشان دهنده عفونت دستگاه تنفسی است. به این دلیل که یک کودک نمی‌تواند احساس گلو درد را به خوبی بیان کند باید متوجه دشواری کودک در بلعیدن غذا باشید. گلو درد در کودک زیر یکسال و نوپا دلایل متفاوتی دارد که احتمالاً ناشی از یک عفونت ویروسی باشد عفونت‌های باکتریایی و ویروسی هم بسیار مسری هستند. در ادامه این مقاله از مرکز پارسیان مهرپرور با انواع گلو درد، درمان خانگی و فوری گلو درد و روش‌های درمان خانگی آن آشنا می‌شویم.

در این راهنمای تخصصی، آخرین دستاوردهای پزشکی و توصیه‌های معتبر CDC، WHO و انجمن متخصصان کودکان (AAP) در سال ۲۰۲۵ مرور شده و علاوه بر درمان خانگی گلودرد کودکان، بهترین شربت‌های مناسب گلودرد و درمان دارویی و آنتی‌بیوتیک مناسب نیز معرفی خواهد شد. این مقاله توسط تیم تحریریه علمی و با رویکرد پزشکی ایمن نوشته شده است.

بیماری گلودرد چیست؟ انواع گلو درد

گلودرد (sore throat) به درد یا سوزش گلو می‌گویند. گلو درد از نشانه‌های برخی دیگر از بیماری‌های شایع می‌باشد و معمولاً به دلیل التهاب گلو اتفاق می‌افتد. عارضه گلو درد می‌تواند خفیف یا شدید باشد. در واقع به هرگونه دردی که در گلوگاه تحتانی اتفاق می‌افتد گلودرد می‌گویند. گلو درد میکروبی (Strep throat) نوع دیگری از گلو درد است که کمتر شایع است و توسط باکتری ایجاد می‌شود. این نوع گلودرد برای درمان نیاز به آنتی‌بیوتیک دارد تا از سایر عوارض جلوگیری شود.

بر اساس محل عفونت می‌توان درد گلو را به سه نوع تقسیم کرد:

• لارنژیت: با ورم و قرمز شدن حنجره همراه است.
• فارنژیت: دقیقا در ناحیه پشت دهان به وجود می‌آید.
• تونسیلیت: با ورم و قرمز شدن لوزه‌ها مشخص می‌شود.

علایم‌ و نشانه‌های گلودرد کودکان

شما ممکن است با نگاه کردن به کودک متوجه شوید که بینی او گرفته یا حتی کودک تب دارد. اما تشخیص گلودرد در کودکان اصولاً دشوارتر است. اگر کودک در سنی است که توانایی صحبت کردن ندارد برای پیدا کردن درد کودکان و به خصوص نوزادان باید با دقت همه علائم را بررسی کنید. علائم گلودرد بسته به نوع بیماری می‌تواند متفاوت باشد. برخی نشانه‌ها که کودک از گلودرد رنج می‌ببرد عبارتند از:

1. دل درد
2. سر درد
3. بی اشتهایی‌
4. تهوع و استفراغ
5. شروع‌ سریع‌ گلودرد
6. احساس‌ ناخوشی‌ کلی‌
7. قرمزی در پشت دهان
8. غدد متورم یا حساس در گردن
9. تب بیش از 38.5 درجه سانتیگراد
10. گلودردی‌ که‌ هنگام‌ بلع‌ شدیدتر است‌.
11. درد گوش‌ در هنگام‌ بلع‌ (گاهی‌ اوقات)
12. غدد متورم‌ و حساس‌ به‌ لمس‌ در گردن‌
13. لوزه‌های متورم و گاهی با لکه‌های سفید
14. علائم سرماخوردگی و آنفولانزا مانند سرفه، گرفتگی صدا، قرمزی چشم و آبریزش بینی (این‌ها نشانه گلودرد ویروسی هستند و در گلودرد باکتریایی دیده نمی‌شوند)

تب و گلودرد کودکان

تب، بدترین علامت گلودرد در نوزاد است. در اکثر موارد، حتی در بزرگسالان، گلو درد منجر به تب می‌شود. هنگامی که نوزاد یا کودک تب می‌کند باید فورا تحت درمان و مراقبت پزشکی قرار بگیرد.

7 علت گلودرد کودکان

گلو درد را دلایل مختلفی مانند عفونت یا زخم‌های داخلی به وجود می‌آید. در ادامه 7 مورد از شایع ترین علل گلودرد ذکر شده است.

1. سرماخوردگی، آنفولانزا و سایر عفونت‌های ویروسی

ویروس‌ها عامل ۹۰ درصد موارد گلو درد هستند. از جمله ویروس‌هایی که باعث گلو درد می‌شوند عبارتند از:

• اوریون
• سرخک
• آبله مرغان
• مونونوکلئوز
• سرماخوردگی
• انواع آنفولانزا
• عفونت‌های باکتریایی

عفونت‌های باکتریایی نیز می‌توانند باعث گلودرد شوند. شایع ترین آن گلودرد استرپتوکوکی می‌باشد (عفونت لوزه و گلو ناشی از باکتری‌های گروه A استرپتوکوک). این باکتری عامل تقریباً ۴۰ درصد از موارد گلو درد کودکان است. تونسیلیت و عفونت‌های مقاربتی مانند سوزاک و کلامیدیا نیز می‌توانند باعث گلو درد شوند.

2. آلرژی

هنگامی که سیستم ایمنی بدن نسبت به عوامل حساسیت زا مانند گرده گل، پوشش گیاهی و موی حیوانات خانگی واکنش نشان می‌دهد، مواد شیمیایی را آزاد می‌کند که باعث ایجاد علائمی مانند احتقان بینی، آبریزش چشم، عطسه و سوزش گلو می‌شود. مخاط بیش از حد در بینی می‌تواند به بخش پایین گلو وارد شود. به این پدیده اختلال آبریزش از پشت بینی گفته شده و می‌تواند گلو را تحریک کند.

3. آب و هوای خشک

هوای خشک باعث کاهش رطوبت در دهان و گلو شده و حس خشکی و خارش را به وجود می‌آورد. این نوع اختلال در ماه‌های سرد و با روشن بودن بخاری تشدید می‌شود.

4. دود، مواد شیمیایی و سایر مواد تحریک کننده

بسیاری از مواد شیمیایی مختلف و موجود در محیط گلو را تحریک می‌کنند. برخی از این مواد عبارتند از:

• آلودگی هوا
• سیگار و سایر دودهای دخانیات
• محصولات بهداشتی و سایر مواد شیمیایی

5. ریفلاکس گاستروازوفاژیال (GERD)

ریفلاکس گاستروازوفاژیال (GERD) به حالتی گفته می‌شود که در آن اسید معده به داخل مری (راه انتقال مواد غذایی از دهان به معده) بازمی‌گردد. این اسید مری و گلو را می‌سوزاند و باعث ایجاد علائمی مانند سوزش سر دل و رفلاکس اسید (حالت تهوع) می‌شود.

6. تومور

تومور گلو، حنجره یا زبان معمولا از اولین دلایل گلودرد نیست، اما گلودردهایی که به دلیل سرطان ایجاد می‌شوند با گذر زمان از بین نمی‌روند.

7. جراحت

هرگونه صدمه مانند ضربه یا بریدگی در ناحیه گردن می‌تواند باعث درد گلو شود. گیر کردن تکه‌های سفت غذا در گلو هم می2تواند باعث تحریک و ایجاد درد شود. تارهای صوتی و ماهیچه‌های گلو براثر استفاده مکرر تحت فشار قرار می‌گیرند. بنابراین داشتن گلو درد بعد از فریاد زدن، بلند صحبت کردن یا آواز خواندن برای مدت زمان طولانی کاملا عادی است. گلودرد یکی از علائم رایج بین مربیان و معلمان بدنسازی است که بیشتر اوقات باید با صدای بلند صحبت می‌کنند.

علل دیگر گلودرد در کودکان

سایر شرایطی که می‌توانند باعث گلودرد در کودکان شوند به شرح زیر می‌باشند:

• ورم لوزه
• تب ناشی از تورم غدد بدن

تشخیص گلودرد

نخستین اقداماتی که شما می‌توانید انجام دهید: درجه حرارت بدن کودک را اندازه بگیرید تا از وجود تب مطلع شوید. در صورت وجود گلودرد و بدحالی عمومی کودک، تا زمان مراجعه به پزشک کودک را به مدرسه نفرستید. در صورت وجود گلو درد و سایر علائم عفونت مثل تب و بی حالی در کودک به پزشک مراجعه کنید. گلودرد استرپتوکوکی باید برای پیشگیری از بروز عوارض حتماً درمان شود.

آیا گلودرد در کودکان نشانه کرونا است؟

یکی از نشانه‌های بیماری کروناویروس در کودکان گلو درد است. گلودرد ناشی از کرونا یک نوع عفونت ویروسی است و باید با علائم دیگری نظیر گرفتگی صدا و آب‌ریزش بینی همراه باشد.

گلودرد در امیکرون

سرفه از ابتدا علامت مشخص کووید-19 بوده و برای امیکرون (Omicron) نیز همینطور است، اما اکنون به نظر می‌رسد افراد به همان اندازه یا حتی گاهی اوقات بیشتر احتمال دارد که گلودرد داشته باشند.

7 درمان خانگی گلودرد کودکان و نوزادان

درمان خانگی گلو درد کودکان به علت آن بستگی دارد؛ بطور کلی روش‌های درمان گلودرد در ادامه توضیح داده شده است.

درمان گلودرد نوزاد: نکات ویژه

نوزادان (مثلاً زیر ۶ ماه یا زیر ۱ سال) شرایط متفاوتی دارند:

• در این سنین، گلودرد ممکن است با گریه زیاد، نداشتن اشتها، بی‌قراری، تب یا شیر نخوردن ظاهر شود.
• برخی روش‌های خانگی: شیر مادر بیشتر، مایعات مناسب، مرطوب کردن هوا.
• هرگز به نوزاد کمتر از ۱ سال عسل ندهید؛ چون ممکن است ریسک بوتولیسم داشته باشد.
• در نوزادانی که بلع ندارند یا تنفسشان مشکل دارد، حتماً باید پزشک را ببینید.
• شربت‌ها یا داروها باید مخصوص نوزاد باشند و تحت نظر پزشک استفاده شوند.

بهترین آنتی بیوتیک برای گلو درد کودکان

در صورتی که کودک در معرض ابتلا به تب روماتیسمی و یا تب مخملک باشد و نوع گلودرد از نوع باکتریایی باشد، آنتی بیوتیک تجویز می‌شود. نوع تجویز آنتی بیوتیک به صورت کپسول یا آمپول به شدت عفونت بستگی دارد. در مواقعی که عفونت بسیار شدید است، تزریق آنتی بیوتیک مد نظر قرار می‌گیرد، در غیر اینصورت کودک با کپسول درمان می‌شود. کودکانی که به مبتلا به گلو درد باکتریایی هستند باید حداقل به مدت 24 ساعت از رفتن به مدرسه سر باز بزنند و در محیط‌های شلوغ قرار نگیرند. با توجه به این موضوع که آنتی بیوتیک بدن آنها را ضعیف می‌کند قرار گیری در محیط‌های شلوغ می‌تواند به ضرر کودکان باشد.

معمولا پزشکان به کودکان زیر دو سال آنتی بیوتیک نمی‌دهند. به این حال پزشک بر اساس وضعیت و شرایط بیمار به او دارو می‌دهد. مصرف آنتی بیوتیک زمانی تجویز می‌شود که عفونت باکتریائی عامل ایجاد گلودرد باشد و گلو درد ارتباطی به عفونت ویروسی نداشته باشد.

آنتی‌بیوتیک‌های رایج برای گلو درد در کودکان

1. آموکسی‌سیلین: آموکسی‌سیلین یکی از آنتی‌بیوتیک‌های رایج برای درمان گلو درد استرپتوکوکی در کودکان است. این دارو به راحتی جذب می‌شود و اثرگذاری مناسبی دارد.
2.  آزیترومایسین: آزیترومایسین معمولاً برای کودکانی که به پنی‌سیلین حساسیت دارند استفاده می‌شود و طیف گسترده‌ای از عفونت‌های باکتریایی را پوشش می‌دهد.
3. پنی‌سیلین: پنی‌سیلین یکی از اولین و موثرترین آنتی‌بیوتیک‌ها برای گلو درد استرپتوکوکی است و به طور گسترده‌ای برای کودکان تجویز می‌شود.

مزایا و معایب هر نوع آنتی‌بیوتیک

هر آنتی‌بیوتیک مزایا و معایب خاص خود را دارد و انتخاب دارو باید با توجه به شرایط فردی کودک و تشخیص پزشک انجام شود.

بهترین شربت برای گلو درد کودکان (4 مورد)

قویترین آنتی بیوتیک برای عفونت گلو چیست؟ دارو برای گلو درد کودکان انواع مختلفی دارد که شربت گلو درد بزرگسالان با شربت برای گلودرد کودکان کمی تفاوت دارد. در اینجا اسم شربت برای گلو درد کودکان را نام می‌بریم.

1. شربت دکسترومتورفان برای درمان گلودرد کودکان

این شربت عوارض کمتری نسبت به بقیه داروها دارد و معمولا انتخاب اول برای کودکان است. دکسترومتورفان داروی بدون نسخه می‌باشد و به اشکال قرص، شربت و قطره تولید می‌شود.

 2. شربت کوریزان ؛ شربت گلودرد کودکان – درمان سریع سوزش گلو

یکی دیگر از بهترین شربت‌ها برای تسکین گلو درد کودکان شربت کوریزان (Corizan) است. این شربت از داروهای سرماخوردگی است که به منظور تسکین علائم سرماخوردگی و آنفولانزا مثل سرفه، درد و تب در بزرگسالان و کودکان مورد استفاده قرار می‌گیرد. این شربت برای سوزش گلو کودکان مفید است.

3. شربت اکسپکتورانت: اسم شربت گلو درد کودکان

گاهی اوقات ممکن است سرفه‌های کودکان با خلط همراه باشد. در سرفه‌های خلط دار می‌توانید از شربت اکسپکتورانت که خلط را نرم و رقیق می‌کند، استفاده کنید؛ البته بهترین خلط آور، بُخور و نوشیدن شش تا هشت لیوان آب ولرم در روز است.

4- شربت دیفن هیدرامین برای گلو درد

شربت دیفن هیدرامین برای درمان سرفه کودکان ناشی از التهاب مسیرهای هوایی و گلودردهای خفیف مورد استفاده قرار می‌گیرد. شربت دیفن هیدرامین را طبق دستور پزشک مصرف نمایید و از کم یا زیاد نمودن دوز دارو بدون اطلاع پزشک معالج خودداری کنید.

مصرف خودسرانه و بدون تجویز شربت دیفن هیدرامین برای نوزاد و در کودکان زیر ۴ سال ممنوع است و در مورد کودکان ۴ تا ۱۱ ساله نیز با احتیاط کامل مصرف کنید.

بهترین دمنوش برای درمان سریع گلو درد خانگی

چای بابونه : چای بابونه به طور طبیعی به عنوان آرام بخش مورد استفاده است. اما از آن برای درمان گلودرد نیز بهره می‌برند. چای بابونه دارای خواص ضد التهابی و آنتی اکسیدانی می‌باشد. استنشاق بخار چای بابونه می‌تواند به کاهش علائم سرماخوردگی از جمله گلو درد کمک کند.

چای زنجبیلی یا چای با عسل : یکی از روش‌های مناسب برای تسکین درد و التهاب گلو نوشیدن چای زنجبیلی است. چای زنجبیلی حاوی خواص ضد التهاب فوق‌العاده‌ای است که باعث تسکین خارش و سوزش گلو می‌شود.

بهترین مواد غذایی برای گلودرد کودکان

بهترین معجون برای گلو درد : معمولاً هنگام گلو درد خوردن غذاهایی که نرم هستند و قورت دادن آنها بسیار آسان است، توصیه می‌شود. بافت نرم میزان تحریک گلو را کمتر می‌کند. غذاها و نوشیدنی‌های گرم نیز می‌توانند به تسکین گلو کمک کنند. برخی از غذاهای مناسب برای درمان گلودرد کودکان عبارتند از:

• شیر
•  دسرهای ژلاتینی
• پوره سیب زمینی
• سبزیجات پخته شده
• سوپ‌های آبکی و کرمی
• تخم مرغ آب‌پز یا خاگینه
• اسموتی میوه یا سبزیجات
• پاستا گرم و پخته شده شامل ماکارونی و پنیر
• بلغور جو دوسر گرم و غلات پخته شده یا آسیاب شده

خوردن و نوشیدن این اقلام به شما این امکان را می‌دهد که بدون تحریک گلو، تغذیه مناسب را داشته باشید.

بدترین غذاها و نوشیدنی‌ها برای گلو درد

مصرف لبنیات ممکن است در برخی افراد، باعث غلیظ شدن یا افزایش تولید مخاط شود. این امر می‌تواند فرد را وادار به تخلیه بیشتر مخاط کند، که همین ممکن است گلودرد کودکان را تشدید کند. باید از خوردن غذاهایی که می‌توانند گلو را بیشتر تحریک کنند یا بلعیدن آنها دشوار است، اجتناب کنید. این غذاها شامل موارد زیر است:

• قهوه
• الکل
• نان ترد
• کراکرها
• نوشابه‌های گازدار
• ادویه‌ها و سس‌های تند
• میوه‌های اسیدی مانند پرتقال، لیمو، لیموترش، گوجه فرنگی و گریپ فروت
• غذاهای میان وعده خشک، مانند چیپس سیب زمینی، چوب شور یا ذرت بوداده

اقدامات پزشک برای درمان سریع گلو درد در منزل

در صورت احتمال وجود یک عفونت باکتریایی در گلوی کودک، امکان دارد پزشک آنتی بیوتیک تجویز کند اما برای عفونت‌های ویروسی (که شایعتر هستند) درمان مشخصی وجود ندارد. اگر کودک از حملات مکرر لوزه‌ها (تونزیلیت) شکایت دارد و یا بزرگی لوزه سوم (ادنوئید) باعث عفونت‌های مکرر گوش میانی می‌شود، احتمالاً لازم باشد کودک را به یک متخصص گوش و حلق و بینی ببرید تا در صورت لزوم لوزه‌ها و ادنوئید را عمل کند. اگر گلودرد شما غیرقابل تحمل شده است و شروع به بدتر شدن کرده یا علائم دیگری مانند موارد زیر دارید باید به پزشک مراجعه کنید:

• تب
• تورم غدد
• جوش‌های پوستی
• مشکل در بلع یا تنفس
• درد غیر قابل توضیح یا درد مفاصل

همچنین اگر گلودرد کودکان بیش از یک هفته طول کشید، باید به پزشک مراجعه کنید. پزشک می‌تواند آزمایشاتی را برای تشخیص علل گلو درد و هر چیزی که نیاز به توجه بیشتری دارد، انجام دهد.

پیشگیری از گلو درد در کودکان

برخی کارها می‌توانند احتمال گلودرد یا شدت آن را کاهش دهند:

• بهداشت دست و دهان: تشویق کودک به شستن دست‌ها، جلوگیری از به اشتراک‌گذاری لیوان، کارد و چنگال مکیده شده.
• اجتناب از دود سیگار و هوای آلوده در خانه. 
• تغذیه سالم، خواب کافی و تقویت سیستم ایمنی.
• مرطوب نگه‌داشتن هوا، مخصوصاً در فصل‌های سرد یا خشک.
• واکسیناسیون مرتب کودک، چون بسیاری از علل گلودرد ویروسی هستند که با سرماخوردگی یا آنفلوآنزا همراه‌اند.

جمع‌بندی و توصیه‌های پایانی

در مجموع، درمان فوری گلو درد کودکان ترکیبی است از تشخیص صحیح، درمان حمایتی سریع خانگی و در صورت لزوم، درمان دارویی زیر نظر پزشک. شربت‌ها و معجون‌های طبیعی می‌توانند کمک‌کنند، اما جایگزین درمان پزشکی نیستند. آنتی‌بیوتیک‌ها فقط در موارد مشخص باکتریایی تجویز می‌شوند و انتخاب درست آن‌ها مهم است. برای کودکان، توجه به ایمنی، دوز مناسب، وزنشان، و مشورت با متخصص می‌تواند مسیر بهبود را کوتاه‌تر و امن‌تر کند.

منابع و ارجاعات علمی ۲۰۲۵

• راهنمای «Acute Pharyngitis in Children (3 years and older), Adolescents» ـ منتشر ۲۰۲۵. mahp.org

• بررسی «Treatment of acute pharyngitis in children: an Italian intersociety consensus» ـ ۲۰۲۴. BioMed Central

• سایر منابع حمایتی مثل MyHealth Alberta، Kaiser Permanente، و CDC. MyHealth Alberta+2Texas Children’s+2