بی نظمی در کودکان
پیش از این که کودکان به سن پیش دبستانی برسند ، برای این که مرتب باشند به کمک زیادی نیاز دارند اما در سن ۴_۳ سالگی ، بیشتر آنان شخصاً می توانند نظم و ترتیب را تا حدودی رعایت کنند.
اگر کودک ، اسباب بازی هایش را به اتاق نشیمن آورده چون بهم ریختگی فضاهای مشترک برای همه ناخوشایند است از او بخواهید پس از بازی ،اتاق نشیمن را به حالت اول برگرداند ،نه این که اول به سراغ اتاق کودک بروید و به خاطر نامرتب بودن اتاقش قیل و قال کنید.
کودک پیش دبستانی باید یاد بگیرد بعد از این که بازی اش تمام شد اسباب بازی ها را سر جایشان بگذارد و اتاق را مرتب کند . با این حال هم والدین و هم پرستار کودک هم باید درمورد نظم و ترتیب کودک تعادل مناسبی میان تشویق به مرتب بودن و قیل و قال راه انداختن برقرار کنند . آموزش کودک برای مراقبت از وسایلشان به زمان نیاز دارد.
_ چرا برخی کودکان نامرتب و شلخته هستند ؟
پخش و پلا کردن اسباب بازی ها و اشیاء در دور تا دور اتاق معمولاً قسمتی از بازی کودکان محسوب می شود و هنگام بازی ، پدیده ای قابل انتظار است.
مرتب کردن وسایل و اتاق برای کودک۳ تا ۶ ساله ممکن است کاری مشکل و یا خسته کننده باشد. اما اگر کودکان بداند همیشه کسی هست که به جای او همه چیز را مرتب کند ، هیچ وقت یاد نمی گیرد وسایلش را مرتب کند.
از طرف دیگر کودک با مشاهده ی رفتار دیگران ممکن است همان رفتار را بگیرد. وقتی سایر اعضای خانواده شلخته باشند ، احتمال دارد که کودکان هم نامنظم و نامرتب بار بیایند.
_ چگونه می توان به کودکان ، مرتب بودن را آموزش داد؟
۱- یک موقعیت نمونه ترتیب بدهید
با انجام دادن یک نمونه عملی ، به کودک نشان دهید چگونه از وسایلش مراقبت کند. به او اجازه دهید ببیند که شما چطور وسایل او را مرتب می کنید. کاری را که دارید انجام می دهید برای او توضیح بدهید به این ترتیب خود شما یک الگوی خوب برای کودک میشوید.
۲- طوری اسباب بازی ها را بگذارید که دسترسی کودک به آن ها آسان باشد.
اگر امکان دارد ، اسباب بازی ها را در قفسه های باز و کوتاه بگذارید نه در جعبه هایی که از بالا باز می شوند. چون پیدا کردن اسباب بازی هایی که در جعبه قرار دارند سخت است و موقع بازی ممکن است کودک همه اسباب بازی های درون جعبه را کف زمین پخش و پلا کند. در نتیجه برای مرتب کردن آن ها باید وقت بیشتری صرف شود.
۳- تصمیم بگیرید در چه زمانی کودک باید وسایل مرو به خودش را مرتب کند
وقتی می خواهید کودک لوازم را مرتب کند سعی کنید منتظر زنگ تفریح های معمول بازی او باشید . قطع کردن بازی کودک برای اینکه اتاق را منظم و مرتب کند او را ناراحت می کند و علاقه اش را به انجام کاری که مشغول بوده خیلی بیشتر می کند. زنگ تفریح ها معمولاً وقتی پیش می آید که کودک کارهای زیر را انجام می دهد:
– از محلی به محل دیگر می رود ( مثلاً برای بازی ، از یک اتاق به اتاق دیگر می رود )
– از یک بازی سراغ بازی دیگری می رود ( مثلاً از خاله بازی به نقاشی کردن می پردازد )
– بازی را قطع می کند تا خوراکی بخورد.
– آماده بیرون رفتن می شود.
نکته : اختصاص دادن دو یا سه زمان کوتاه برای مرتب کردن در طول روز ، بهتر از یک زمان طولانی در پایان روز است. معمولاً پیش دبستانی ها اگر کار به نظرشان خیلی زیاد و سخت نرسد بیشتر احتمال دارد که آن را انجام بدهند. در ضمن به خاطر داشته باشید اگر اسباب بازی ها روی زمین ولو بمانند احتمال حادثه هم وجود دارد.
۴- به کودک خبر بدهید که به زودی باید وسایلش را مرتب کند
وقتی زمان مرتب کردن نزدیک است ، به کودک بگویید باید کارش را تمام کند و ظرف چند دقیقه وسایل را مرتب کند . با گفتن چیزی که کودک را سر ذوق می آورد به او انگیزه بدهید.
” وقتی خانه سازی هایت را سر جایشان گذاشتی ، می توانی عصرانه ات را بخوری . ”
۵- به آرامی به کودک بگویید که کارش را شروع کند
وقتی زمان مرتب کردن است ، به آرامی به او بگویید که شروع به جمع کردن اسباب بازی ها یا وسایل بازی اش کند. سعی کنید جمله ای که می گویید اختصاصی و راهنمای کودک باشد . مثلاً _ ” آرزو جان ، لطفاً مدادها و خودکارهایت را در جامدادی بگذار ” _ به جای اینکه بگویید _ لطفاً اینجا را مرتب کن.
۶- اگر لازم است یک بار دیگر به کودک هشدار بدهید
۱۰ _ ۵ ثانیه صبر کنید تا ببینید آیا کودک شما شروع به جمع و جور کردن می کند. اگر این کار را نمی کند ، جلو بروید و به او بگویید از کجا شروع کند ” اول این درها را روی ماژیک بگذار تا خشک نشوند. به من نشان بده که می توانی این کار را انجام بدهی . ” با این روش شما به کودک کمک می کنید با تقسیم کردن کار به قسمت های کوچک تر کار را شروع کند.
از زمانی که کودک یاد گرفت وسایل را جمع و جور کند می توانید کمک خودتان را کم کنید.
۷- کودک را به خاطر مرتب کردن تحسین کنید.
اگر کودک شما همکاری می کند ، او را به خاطر نظم و ترتیب تحسین کنید _ ” شایان جان ، امروز تو تمام کتاب هایت را جمع کردی و درست سرجایشان گذاشتی . ممنونم. ” یا ” آفرین یاسمین جان که در همه ی ماژیک هایت را گذاشتی. ”
۸- مرتب کردن را به یک کار سرگرم کننده تبدیل کنید.
می توانید زمان جمع و جور کردن وسایل را به یک بازی تبدیل کنید. یک راه این است که ” زنگ بازی ” راه بیندازید. یک زمان سنج را تنظیم کنید تا همه وسایل قبل از این که زنگش تمام بشود سرجایشان گذاشته شوند. یک راه دیگر این است که وقتی دارید با کودک وسایل را مرتب می کنید آواز هم بخوانید.
۹- به تدریج کمک خود را کم کنید
به تدریج برای کمک به شروع کار ، هشدارهای کمتری به کودک بدهید. اجازه دهید خودش انتخاب کند که چه کاری را اول انجام دهد _ اول می خواهی کدام ها را جمع کنی ؟با گذشت زمان کاری کنید کودک چیزهای متعددی را جمع کرده باشد سپس او را تحسین کنید. در مرحله بعد کاری کنید که کودک قبل از تشویق همه چیز را مرتب کرده باشد.
در مقاله بعد به نکاتی در خصوص نافرمانی کودک و گامهای اساسی که والدین برای تربیت کودک به کار برند خواهیم پرداخت .
نامرتب بودن کودک
بد رفتاری های کودک را معرفی می کنیم و نکات کلیدی از زبان برترین روانشناسان حوزه کودک در خصوص نحوه برخورد مناسب مادر یا پرستار کودک با کودک در سنین پیش از دبستان پیشنهاد می شود.
در مقاله قبل به نکاتی در خصوص دلایل نامرتبی برخی کودکان و اینکه چگونه میتوانیم نظم و مرتب بودن را به آنها آموزش دهیم پرداختیم.
با نافرمانی کودک در مرتب کردن وسایل ، چگونه باید رفتار کرد ؟
۱- به کودک بگویید چه کاری انجام بدهد.
اگر کودک نق می زند ، غرغر می کند یا وسایل را سر جایشان نمی گذارد ، به او بگویید می خواهید چه کاری را متوقف کند_ ” مریم جان ، غرغرت را همین الان تمام کن “. سپس به او بگویید در عوض چه کاری انجام بدهد _ ” پازل هایت را بردار و توی جعبه اش بگذار . ”
۲- کودک را مرحله به مرحله راهنمایی کنید
اگر کودک کاری را که از او می خواهید انجام نمی دهد آرامش خود ر از دست ندهید. کنار کودک بمانید و چیزی بگویید مانند : ” اگر تو خودت نمی توانی مرتب کنی من مجبور می شوم کمک کنم . ” شکایت هایش را نادیده بگیرید. دستتان را روی دست کودک بگذارید وبه کمک دستهای کودک و به آرامی او را برای انجام مرحله ی اول جمع کردن وسایل هدایت کنید وقتی شروع به جمع کردن می کند دست کودک را رها کنید . تلاش او را تحسین کنید.
۳- اگر بدرفتاری کودک ادامه یافت از زمان سکوت یا اتاق خلوت استفاده کنید.
اگر کودک زمانی که دستش را میگیرید تقلا می کند یا مقاومت به خرج می دهد ، از زمان سکوت استفاده کنید. به کودک بگویید چه کار اشتباهی کرده است و پیامد آن چیست.
مثلا ” فرزان ، تو وسایلت را جمع نکردی ، حالا باید چند دقیقه ساکت بمانی . ” زمان سکوت یعنی شما مدت کوتاهی توجه خودتان را از کودک میگیرید و او را وادار می کنید که دور از دیگران روی یک صندلی آرام بنشیند. به او بگویید باید ۲ دقیقه آرام باشد تا شما به او اجازه دهید از زمان سکوت بیرون بیاید.
اگر کودک آرام نمی نشیند ، از اتاق خلوت استفاده کنید. چیزی بگویید مثلاً ” چون تو در این مدت آرام نبودی ، حالا باید به اتاق خلوت بروی . ” اتاق خلوت یعنی کودک را از موقعیتی که مشکل در آن رخ داده دور و مجبورش کنید که مدت کوتاهی آرام باشد . کودک را به یک مکان یا اتاق غیر جالب اما امن ببرید. به او بگویید قبل از این که اجازه داشته باشد از اتاق خلوت بیرون بیاید باید ۲ دقیقه آرام بماند. حتی اگر کودک ناراحت یا عصبانی هست هم این یادآوری را به او بکنید.
۴- کودک را برای انجام وظیفه اش به محل قل بازگردانید.
وقتی کودک ۲ دقیقه در زمان سکوت یا اتاق خلوت آرام بود ، او را به جایی که قبلاً به هم ریخته بود برگردانید. به او بگویید جمع و جور کردن را شروع کند . اگر کودک ، آنچه را که شما خواسته اید انجام می دهد او را تحسین کنید. اگر کاری را که از او می خواهید انجام نمی دهد ، زمان سکوت یا اتاق خلوت را برایش تکرار کنید ( پیامد مشابه با مرتبه ی قبل ) . ممکن است نیاز داشته باشید زمان سکوت یا اتاق خلوت را چندین بار تکرار کنید تا وقتی کودک همه وسایل را مرتب کند.
۵- این نکات را به خاطر بسپارید
گاهی شما وقت کافی ندارید پیشنهادهای گفته شده را به کار ببندید، مثلاً مجبورید برای قراری از خانه خارج شوید یا با عجله خانه دوستتان را ترک کنید . در این مواقع شما می توانید از اتاق خلوت تأخیری استفاده کنید.
وقتی به خانه بر می گردید ، چیزی بگویید مثلاً _ ” امروز وقتی در منزل دوستم بودیم وسایلت را جمع نکردی ، حالا باید به اتاق خلوت بروی . ” از اتاق خلوت همانطور که قبلاً توضیح داده شد استفاده کنید.
اگر کودک شما برای مرتب کردن مقاومت به خرج می دهد و شما نمی خواهید دست او را بگیرید و قانون مرتبه قبل را به کار ببرید ، راه دیگر این است که یک پیامد منطقی را به کار ببرید . از پیامدی استفاده کنید که با موقعیت تناسب داشته باشد. مثلاً آن وسیله یا اسباب بازی را که دعوا سرآن است بردارید و به کودک توضیح دهید که می خواهید چه کار کنید _ ” تو اسباب بازی ها را آن طوری که قرار ما بود جمع نکردی پس حالا آن ها را تا فردا توقیف می کنم . ” اعتراض ها یا شکایت های کودک را نادیده بگیرید. درباره موضوع با کودک جرو بحث نکنید و در طی روز در مورد آن دوباره صحبت نکنید. فقط پیامد را اجرا کنید . اشکال این روش ، این است که این شمایید که دارید اسباب بازی ها را جمع می کنید و نه کودک ، این موضوع ممکن است باعث شود که کودک شما دیرتر یاد بگیرد که باید وسایلش را مرتب کند
گام های اساسی
– اسباب بازی ها را در جاهایی بگذارید که برداشتن و گذاشتن آن ها سر جایشان ، راحت تر باشد.
– قبل از این که از کودک درخواست کنید اسباب بازی ها را جمع کند منتظر زنگ تفریح های معمول در بازی کودک بمانید.
– اجازه دهید کودک بداند که زمان مرتب کردن وسایل نزدیک است.
– به کودک بگویید برای جمع و جور کردن وسایل از او چه انتظاراتی دارید.
– جمع و جور کردن رابه سرگرمی و بازی برای کودک تبدیل کنید.
– اگر لازم است برای شروع کار به کودک کمک کنید.
– کودک را به خاطر مرتب کردن وسایلش ، تحسین کنید.
– اگر کودک از جمع و جور کردن طفره می رود ، به آرامی دست او را بگیرید و برای انجام کار هدایتش کنید.
– هنگام بروز بد رفتاری از جانب کودک از زمان سکوت یا خلوت استفاده کنید.
– کودک را برای ادامه جمع و جور کردن باز گردانید.
– اگر ترجیح می دهید از یک پیامد منطقی استفاده کنید.
سخن پایانی
مهمترین اصل، جدیت پس از هشدار است. والدینی که کودک را تهدید میکنند ولی عمل به تهدید ندارند پیش چشم کودک ، کوچک و ناتوانتر از خود او دیده میشوند. لذا برای تعیین یک قانون تلاش کنید، قوانینتان را برای کودک بازگو کنید و برای شروع و اجرای این قوانین زمان مشخصی را تعیین کنید و پس از آن با هر بار عدم رعایت قوانین از سوی کودک در باب تفریحات و مشوقهایی که دوست دارد، اعمال محرومیت کنید و در ازای هر بازگشت به قانون خانواده یک تشویق (تشویق باید در این موارد میزانش از تنبیه یا محرومیت اعمال شده بیشتر باشد) برایش در نظر بگیرید.
