آموزش نظم به کودک، راهکارهای طلایی دارد که به کمک بهترین آنها میتوانید شلختگی و نامرتبی کودک را کاهش دهید و کودک با انظباطی تربیت کنید. دلایل زیادی برای اینکه چرا کودکان باید انضباط شخصی را یاد بگیرند وجود دارد. این مهارت مهمی است که در طول زندگی میتواند خیلی به آنها کمک کند. آموزش مهارت انضباط شخصی در طول زندگی کودک باید فرایندی در جریان باشد و شیوه های متفاوتی وجود دارد که والدین و پرستار کودک در منزل میتوانند مهارت انضباط شخصی را ارتقا دهند و یا از آن حمایت کنند.در این مقاله از سایت مرکز پارسیان مهرپرور به بررسی روش های تربیت کودک منظم میپردازیم:
تعریف نظم چیست؟
نظم در لغت به معنی آراستگی، انتظام، انضباط، ترتیب و سازماندهی است. انضباط یا آرایش (به انگلیسی: Arrangement، Regularity) را میتوان با عنوان وضعیتی تعریف کرد که چگونگی رخ دادن یا حاصل شدن یک رویداد یا نتیجه را در هماهنگی عناصر مرتبط شرح میدهد. اگر کسی در راستای امور خویش استوار نباشد، گفته میشود: آمورش نظام ندارد. در تعریف نظم باید گفت وقتی رفتارها و اعمال انسان از یک برنامه و سلسله مراتب برخوردار باشد و از آشفتگی دور باشد میتوانیم بگوییم از نظم برخوردار است.
تعریف نظم شخصی چیست؟
بطور ساده انجام مهم ترین و دارای اولویت ترین کارها در زمان درست مخصوص به آن کار به بهترین نحو را میتوان تعریف مفهوم نظم شخصی دانست. در این تعریف سلسله مراتب و اولویت کارها ابتدا باید به درستی تعریف شود. یعنی باید بدانیم در هر زمانی مهم ترین کاری که باید انجام دهیم کدام است و آن را در اولویت قرار دهیم. اگر رسیدیم پس از انجام آن کار دیگری را انجام دهیم عالی است. در غیر این صورت هم باز توانسته ایم کار اصلی و مهم تر خود را به پایان برسانیم. این کار از انجام ناقص چند کار به طور همزمان بسیار بهتر است.
تعریف نظم در زندگی کودکان
نظم، یکی از مهمترین ویژگیهایی است که هر کودک برای رشد شخصیتی و موفقیت در زندگی به آن نیاز دارد. نظم به معنای توانایی مدیریت زمان، اولویتبندی وظایف، و رعایت قوانین و ساختارها است. کودکان منظم نه تنها بهتر یاد میگیرند، بلکه اعتماد به نفس بیشتری دارند و میتوانند روابط اجتماعی سالمتری برقرار کنند. اما چگونه میتوانیم این مهارت مهم را به فرزندمان آموزش دهیم؟
۱۴ نشانه کودک بی نظم کیست؟
ویژگی های بسیاری وجود دارد که یک کودک آشفته را مشخص میکند و ویژگی کودک نامنظم به شرح زیر میباشد:
- تابع قید نیستند.
- مدام بهانه گیری میکنند.
- حساس و زودرنج هستند.
- کمی شُل و سُست هستند.
- در خلق و خوی عصبانی هستند.
- نمی توانند طبق ضابطه کار کنند.
- در سازگاری کند و ضعیف هستند.
- به نظر میرسد که خسته و گرفتار هستند.
- احتمال تغییر در فکر و رأی آنها زیاد است.
- بی اراده اند و در اتّخاذ تصمیم ضعیف هستند.
- به کوچکترین بهانه ای میرنجند و نق میزنند.
- عرصه را بر والدین و پرستار کودک در منزل تنگ میکنند.
- اغلب آنان در شرایطی هستند که به راحتی گریه میکنند.
- کودکانی هیجانی هستند، که به زحمت میتوانند انضباط را رعایت کنند و تابع نظم باشند.
از چه سنی باید آموزش نظم به کودک را شروع کرد؟
آموزش نظم باید از سنین پایین آغاز شود، زیرا کودکان در سالهای ابتدایی زندگی خود پذیرش بیشتری برای یادگیری رفتارهای جدید دارند. سنین ۲ تا ۳ سالگی بهترین زمان برای شروع آموزش نظم به کودک با روشهای ساده و غیرمستقیم است.
چرا نظم برای کودکان اهمیت دارد؟
آموزش نظم به کودک باعث میشود او بتواند:
- تصمیمات بهتری بگیرد.
- در برابر چالشهای زندگی انعطافپذیرتر باشد.
- احساس مسئولیت بیشتری نسبت به وظایف و تعهدات خود داشته باشد.
- با دیگران ارتباط بهتر و مؤثرتری برقرار کند.
نظم مهارتی است که باید از دوران کودکی در فرد شکل بگیرد و والدین نقش کلیدی در آموزش این مهارت دارند.
اصول پایه آموزش نظم به کودکان
- تعیین قوانین مشخص: کودکان باید از ابتدا با قوانینی که در خانه یا محیط زندگی آنها وجود دارد آشنا شوند. این قوانین باید روشن، کوتاه و قابل درک برای کودک باشند.
- الگوی رفتاری والدین: والدین نقش مهمی در آموزش نظم به کودکان دارند. اگر والدین خود منظم باشند، کودکان به طور طبیعی این رفتارها را تقلید میکنند.
چالشهای رایج در آموزش نظم به کودک
- مقاومت کودک در برابر قوانین: برخی کودکان در برابر قوانین مقاومت میکنند. در این شرایط، ایجاد ارتباط دوستانه و توضیح دلایل قوانین به آنها کمک میکند.
- عدم هماهنگی بین والدین: اگر والدین در اجرای قوانین هماهنگ نباشند، کودک دچار سردرگمی میشود. والدین باید درباره قوانین و انتظارات توافق کنند.
۷ روش آموزش نظم به کودک
تعداد کمی از بچهها به طور طبیعی و خودکار، منظم رفتار میکنند و بیشتر آنها نیاز به آموزش دارند. آموزش نظم به کودکان مهارتی است که در طول زمان آموخته میشود. با کمک شما و کمی تمرین، بچهها میتوانند یک رویکرد موثر برای سازماندهی کارهایشان ایجاد کنند. فراموش نکنید شما بهترین فرد برای آموزش به فرزندتان هستید. در ادامه این مقاله سعی داریم چند راهکار موثر در زمینه آموزش نظم به کودکان را معرفی کنیم پیشنهاد میکنیم همراه ما باشید.
۱. به آنها آموزش دهید.
کودکان باید بدانند که چگونه تصمیمات درست برای خودشان بگیرند. یک شیوه مقتدرانه میتواند یکی از بهترین نوع تربیت باشد. زیرا به کودکان کمک میکند تا دلایل ورای قوانین را درک کنند. مثلا به کودک نگویید به محض اینکه از مدرسه رسیدی اول تکالیفت را انجام بده، بلکه دلیل زیربنایی آن را برایش توضیح دهید. این میتواند به آنها کمک کند تا درک کنند چرا انجام این کار بهتر است. ایفای نقش یک مدل و الگو در این زمینه ها خودش میتواند شیوه ای عالی برای آموزش خود انضباطی به کودکان باشد.
۲. در آموزش نظم به کودکان خلاقانه عمل کنید.
اگر کودک تان در جمع کردن وسایل شخصی خود و دیگر کارهایی که مرتبط با اوست بی نظم است، خلاقانه وارد عمل شوید. به چند نمونه مثال زیر توجه کنید:
- ساخت جالباسی های طرح دار و رنگی برای جمع و جور کردن لباس های مدرسه
- ساخت جعبه ای با محفظه های کوچک و بزرگ مخصوص اسباب بازی های مختلف
- استفاده از لیوان هایی که با وسایل دورریختنی تزیین شده اند برای جمع آوری مدادرنگی ها
توجه: متناسب با سن و درک کودک تان، نظم را به او آموزش دهید.
۳. پیامدهای کار کودک را به او به نشان دهید.
- کودک باید بداند اگر او کاری را که شما خواسته اید، انجام ندهد، جای بحث ندارد.
- شما آن را به جای او انجام نخواهید داد و او بلافاصله پیامدهای کارش را میبیند.
- این پیامدها میتوان از محرومیت موقت تا مجبور کردن او به انجام کارها باشد.
- یا حتی عواقب طبیعی بی نظمی مثل ناتوانی در پیدا کردن وسایل باشد.
۴. مهارت های حل مسئله را به فرزندتان بیاموزید.
- مهارت های حل مسئله را به کودکتان بیاموزید.
- بعضی اوقات برای برخی از مشکلات راه حل های ساده وجود دارد.
- گاهی اوقات از فرزندتان بپرسید در این مورد خاص چه فکر میکند.
- این کار میتواند چشم او را برای خلق راهکارهایی درست و خلاقانه باز کند.
- سپس با کمک هم بر موارد خاصی از حل مسئله که مرتبط با خودانضباطی است کار کنید.
مثلا: بچه ای که حاضر شدن در صبح برای مدرسه برایش کار سخت است، میتواند از شب قبل لباسهایش را آماده بگذارد. یا تایمری را روی پنج دقیقه تنظیم کند تا در عرض این زمان لباس بپوشد. این کار میتواند او را برای انجام این وظیفه اش آماده کند.
توجه: مشکلات و مسائل پیچیده تر ممکن است نیاز به مجموعه ای از آزمون و خطا از نوع مداخله داشته باشند.
۵. به منظم بودن اطراف تان اشاره کنید.
شاید منظم ترین مجموعه ای که اطراف تان میبینید، طبیعت باشد. متناسب با سن و درک کودک تان، نظم طبیعت را برای او شرح دهید.
مثلا: وقتی که در حال رفتن به مهدکودک یا مدرسه هستید، به کودکتان بگویید:درختان را ببین چقدر منظم در کنار هم قد کشیده اند. شاخه ها و برگ ها را ببین، خورشید را ببین چقدر منظم هر روز رأس ساعت در آسمان طلوع میکند. برای کودک دنیایی را متصور شوید که همین درختان و خورشید منظم در آن وجود نداشتند. برای تمرین میتوانید از کودک بخواهید نمونه ای از نظم و انضباط پدیده های اطرافش را برای شما مثال بزند.
۶. با او منظم بازی کنید.
برای آموزش نظم به کودکان متناسب با سن کودک با او بازی هایی را انجام دهید که نظم را در وجودش نهادینه میکند.
مثلا: اگر با قطعات لگو با کودک ۴ یا ۵ ساله بازی میکنید، به او بگویید: بیا برای ساخت خانه از لگوهای هم اندازه و یک رنگ استفاده کنیم. این کار هماهنگی و نظم بین اجزای سازنده را در او تقویت میکند. همچنین شما میتوانید زیبایی ناشی از هماهنگی و نظم را به او نشان دهید. اگر با کودک دو تا سه ساله خاله بازی میکنید، به او بگویید که برای هر چیزی جای مشخصی انتخاب کند.
۷. کودکتان را تشویق کنید.
هر زمان که فرزندتان خودانضباطی نشان داد حتما او را تشویق کنید. اگر فرزندتان به جای اینکه برادرش را کتک بزند از شما کمک خواست، بگویید،:کار خوبی کردی که کمک خواستی. گاهی اوقات کارها و رفتارهای خوب نادیده گرفته میشود. در حالیکه تشویق بچه ها برای گرفتن تصمیمات درست باعث افزایش و تکرار چنین رفتارهایی در او میشود. حتی زمانی که بدون تذکر و یادآوری شما فرزندتان کار درستی را انجام میدهد او را تشویق کنید.
مثلا بگویید:
- خیلی بهت افتخار میکنم که امروز خودت به تنهایی اتاقت را تمیز کردی.
- خیلی کار خوبی کردی قبل از اینکه من بگویم شروع به انجام تکالیفت کردی.
- ممنون از اینکه بعد از خوردن غذا ظرف را داخل سینک ظرفشویی گذاشتی. کارت عالی بود.
این کار باعث تشویق در تکرار عملکرد کودک میشود.
چگونه نظم را در دوران کودکی تثبیت کنیم؟
برای موفقیت در تربیت کودک منظم، باید این نکات را به یاد داشته باشید:
- صبور باشید و انتظار نتایج سریع نداشته باشید.
- با کودک خود درباره فواید نظم صحبت کنید.
- از ابزارهای کمکی مانند چارتهای برنامهریزی یا یادآوریهای تصویری استفاده کنید.
نتیجهگیری: پرورش کودکی منظم، قدمی برای ساختن آیندهای روشن
آموزش نظم به کودکان نه تنها رفتارهای مثبت را در آنها تقویت میکند، بلکه آنها را برای زندگی مستقل و موفق آماده میسازد. با صبر، تشویق و ارائه الگوی مناسب، میتوانید کودکی منظم و مسئولیتپذیر پرورش دهید.
پرسشهای متداول در مورد آموزش نظم به کودکان
تنبیه شدید معمولاً اثر معکوس دارد. بهتر است از روشهای مثبت مانند تشویق و توضیح استفاده کنید.
با ایجاد برنامههای روزانه ساده و استفاده از بازیها میتوانید نظم را به کودک خردسال آموزش دهید.
بله، با روشهای صحیح و صبر، همه کودکان میتوانند نظم را یاد بگیرند.
خیر، نظم و برنامهریزی صحیح میتوانند به کودک کمک کنند تا زمان بیشتری برای خلاقیت داشته باشد.
وظایف کوچک و متناسب با سن کودک به او بسپارید و از او حمایت کنید تا به تدریج مسئولیتپذیری بیشتری پیدا کند.