خوردن چه مواد خوراکی در بارداری ممنوع است؟
لیست مواد غذایی ممنوعه بارداری از جمله موضوعاتی است که در دوران بارداری و تغذیه بارداری باید به آن توجه داشت. اگربه برخی غذاهای خاص علاقه ویژه ای دارید. مانند قهوه، ممکن است در دوران بارداری به سختی بیفتید! بارداری برای مادرانی که دیابت دارند سخت‌تر میگذرد. همه مادران باردار کافی است برنامه غذایی مناسبی در دوران بارداری و حاملگی داشته باشند و برای سلامت خود در رژیم بارداری دقت کنند. مادران باردار باید برخی غذاها را در رژیم غذایی خود بیشتر مصرف کنند و از مصرف مواد غذایی ممنوعه بارداری پرهیز کنند. در این مقاله مواد غذایی که باید در هنگام رشد جنین مصرف آنها را کم یا حذف کنید را بررسی می کنیم.
مواد غذایی حساسیت زا در بارداری
مواد غذایی که در دوران بارداری مصرف میکنید سلامت مادر و جنین را تحت تاثیر قرار می‌دهد. اگر مادر باردار رژیم غذایی سالمی داشته باشد، نوزاد نیز درست رشد خواهد کرد. مادر باردار برای تأمین نیازهای غذایی خود، باید غذاهای سالم مثل میوه‌ها، سبزیجات و دانه‌ها را در رژیم غذایی خود بگنجاند. موضوعی مهم این است که بدانیم چه مواد غذایی باعث سقط جنین می‌شود. در دوران بارداری چه مواد غذایی ممنوعه بارداری را نباید بخوریم و ….
| نام ماده غذایی | وضعیت در بارداری | دلیل علمی / میزان مجاز |
|---|---|---|
| گوشت نیم‌پز و سوشی خام | ممنوع قطعی | ریسک انگل توکسوپلاسما و باکتری لیستریا |
| جگر و دل | ممنوع قطعی (بویژه ۳ ماهه اول) | دوز بسیار بالای رتینول و آسیب به اندام‌زایی جنین |
| شیر و پنیر محلی سنتی | ممنوع قطعی | خطر عفونت کشنده لیستریوز برای جنین |
| کافئین (قهوه و چای پررنگ) | با احتیاط (محدود) | حداکثر ۲۰۰ میلی‌گرم روزانه (۱ تا ۲ فنجان کوچک) |
| کنسرو تن ماهی | با احتیاط (محدود) | حداکثر ۱۷۰ گرم در هفته به دلیل رسوب جیوه |
| سس‌های مایونز پاستوریزه شرکتی | مجاز در حد تعادل | استفاده از تخم‌مرغ پاستوریزه و عدم خطر سالمونلا |
| بادام زمینی و کره بادام زمینی | کاملاً مجاز | مگر در صورت حساسیت زمینه‌ای خود مادر |
۱۷ ماده غذایی ممنوع در دوران بارداری
زنان باردار می‌توانند از غذاها لذت ببرند اما برخی غذاها باید در این دوران با احتیاط مصرف شوند. چند مورد از مواد غذایی ممنوعه بارداری که باید دور آنها را خط بکشید، به این قرار است :
۱. تخم‌مرغ خام و فرآورده‌های حاوی آن (سس و دسرهای خانگی)
تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز می‌تواند حامل باکتری خطرناک سالمونلا (Salmonella) باشد که مسمومیت شدید، تب، اسهال و دردهای رحمی ایجاد می‌کند.
- پرهیز شود: خمیر خام کیک و کلوچه، سس‌های دست‌ساز خانگی (مانند سس مایونز خانگی یا سس سزار دست‌ساز رستورانی)، دسرهای سنتی حاوی سفیده خام (تیرامیسو و مرنگ خام) و تخم‌مرغ عسلی.
- مجاز و ایمن: سس‌های مایونز کارخانه‌ای و بسته‌بندی پاستوریزه (به دلیل استفاده از تخم‌مرغ پاستوریزه صنعتی) و تخم‌مرغی که سفیده و زرده آن کاملاً سفت و پخته شده باشد.
۲. لبنیات محلی و پنیرهای نرم غیرپاستوریزه
شیر خام، خامه، سرشیر و پنیرهای سنتی (محلی) احتمال آلودگی بالایی به باکتری لیستریا مونوسیتوژنز (Listeria) دارند. لیستریا می‌تواند از جفت عبور کند و منجر به سقط جنین، زایمان زودرس یا عفونت خونی نوزاد شود.
- پرهیز شود: پنیرهای محلی و پنیرهای نرم سنتی مانند فتا، بلوچیز (پنیر رگه‌آبی)، کممبر و بری مگر اینکه روی برچسب قید شده باشد از «شیر پاستوریزه» تهیه شده است.
- مجاز و ایمن: کلیه لبنیات صنعتی پاستوریزه و پنیرهای سفت مثل پنیر چدار و پارمزان.
3. زعفران، زرشک و دمنوش‌های غلیظ گیاهی
برخلاف تصور عمومی، مصرف بالای برخی گیاهان و ادویه‌ها به دلیل تحریک عضلات صاف رحم می‌تواند خطر انقباضات رحمی را در پی داشته باشد:
- زعفران: استفاده تفننی به عنوان عطر و طعم روی برنج مشکلی ندارد؛ اما نوشیدن شربت زعفران غلیظ یا دمنوش آن (به‌ویژه در سه ماهه اول) محرک انقباضات رحم و سقط است.
- زرشک: آلکالوئید «بربرین» موجود در زرشک خام و آب‌زرشک طبیعی غلیظ، انقباضات رحمی ایجاد می‌کند.
- دمنوش آویشن، پونه و دارچین: این گیاهان خاصیت قاعده‌آوری دارند و مصرف آنها در قالب دمنوش‌های درمانی و غلیظ در دوران بارداری ممنوع است.
4. جگر و احشای حیوانی (قلوه و مغز)
جگر سرشار از ویتامین A از نوع رتینول (حیوانی) است. دوز بالای رتینول در بافت‌های جنین تجمع می‌یابد و عامل ایجاد نقص‌های ساختاری مادرزادی (تراتوژنیک) است.
- مصرف جگر گوسفندی یا گاوی در سه ماهه اول بارداری کاملاً ممنوع است.
- مصرف مغز حیوانی نیز به دلیل ریسک انتقال باکتری‌ها و ترکیبات چربی ناسالم توصیه نمی‌شود.
5. گوشت نیم‌پز و استیک آبدار از مواد غذایی ممنوع بارداری
گوشت نیمه پز آلوده به تاکسوپلاسما هستند. انگلی که یک نوع عفونت ایجاد می‌کند. احتمالاً موجب مرده به دنیا آمدن نوزاد یا مشکل حاد برای سلامتی می‌شود. دمای گوشت هنگام پخت باید به ۷۵ درجه سانتیگراد برسد.
6. سوشی و ماهی های خام از مواد غذایی ممنوع بارداری
اگر از طرفداران این غذای لذیذ هستید، باید ۹ ماه خوردنش را فراموش کنید. هرچند غذاهای دریایی منبع بسیار خوب پروتئین هستند اما غذاهای دریایی خام می‌توانند منبع انگل و باکتری باشند. زنان باردار فقط گوشت ماهی یا سایر غذاهای دریایی با طبخ کامل، بخورند.
7. آبمیوه‌های تازه و سنتی خیابانی (خطر باکتری‌های روده‌ای و سقط)
در ظاهر آبمیوه‌های طبیعی که در آبمیوه‌فروشی‌ها یا دکه‌های خیابانی تهیه می‌شوند گزینه‌ای سالم به نظر می‌رسند، اما در دوران بارداری یکی از پرریسک‌ترین خوراکی‌ها هستند. علت این موضوع فرآیند آماده‌سازی و عدم پاستوریزاسیون است:
- شستشوی ناکافی میوه‌ها: میوه‌هایی مانند هویج، سیب یا مرکبات در مقیاس بالا شسته می‌شوند و ضدعفونی دقیق آنها صورت نمی‌گیرد. پوست میوه‌ها ممکن است آلوده به خاک، کودهای حیوانی، تخم انگل‌ها و باکتری‌های خطرناکی مانند ای‌کولای (E. coli) و سالمونلا باشد که هنگام آبگیری وارد عصاره نهایی می‌شوند.
- دستگاه‌های آبگیری غیراستریل: تمیز کردن منافذ داخلی تیغه‌ها و مخازن دستگاه‌های آبمیوه‌گیری صنعتی دشوار است. باقی ماندن تفاله‌ها و رطوبت، محیطی ایده‌آل برای تکثیر باکتری‌ها و کپک‌ها فراهم می‌کند.
- عدم فرآیند پاستوریزاسیون: آبمیوه‌های بسته‌بندی کارخانه‌ای تحت حرارت مشخص قرار می‌گیرند تا عوامل بیماری‌زا از بین بروند، در حالی که آبمیوه طبیعی باز هیچ‌گونه فرآیند حرارتی را طی نمی‌کند و بار میکروبی آن خنثی نمی‌شود. ابتلا به مسمومیت‌های باکتریایی در بارداری علاوه بر اسهال و کم‌آبی شدید بدن مادر (دهیدراتاسیون)، می‌تواند محرک انقباضات رحمی و پارگی زودرس کیسه آب باشد.
8. مرغ بریان نیم‌پز با طبخ غیراصولی از مواد غذایی ممنوع بارداری
در فرهای صنعتی، مرغ‌ها معمولاً در چند ردیف روی هم قرار می‌گیرند. این چیدمان باعث می‌شود آبِ مرغ خام ردیف‌های بالا روی مرغ‌های پخته بریزد و آلودگی متقاطع (انتقال باکتری‌هایی مثل سالمونلا) رخ دهد. از آنجا که درمان عفونت‌های گوارشی در بارداری به دلیل محدودیت‌های دارویی سخت است، از مصرف مرغ‌های بریان آماده پرهیز کنید. تنها از مرغ‌هایی استفاده کنید که در منزل کاملاً پخته و مغزپخت شده باشند.
9. ماهی‌های دودی و نمک‌سود از مواد غذایی ممنوع بارداری
11. جوانه‌های خام (ماش، گندم، یونجه)
شرایط محیطی لازم برای رشد جوانه‌ها (گرما و رطوبت بالا)، بهترین بستر برای تکثیر باکتری‌های خطرناک مثل سالمونلا و ای‌کولای است. باکتری‌ها به داخل بافت جوانه نفوذ می‌کنند و حتی با شستشوی دقیق نیز از بین نمی‌روند. به همین دلیل، مصرف هر نوع جوانه به‌صورت خام در دوران بارداری ممنوع است. تنها در صورتی مجاز هستند که کاملاً پخته و حرارت دیده باشند.
12. ماهی‌های حاوی جیوه بالا (کوسه، شمشیرماهی و کینگ‌ماکرل)
جیوه موجود در بافت این ماهی‌ها برای سیستم عصبی در حال تکامل جنین سمی است. ماهی‌های بزرگ و شکارچی به دلیل عمر طولانی، جیوه بیشتری در بدن خود ذخیره می‌کنند. این جیوه به راحتی از جفت عبور کرده و می‌تواند به مغز و توانایی‌های شناختی جنین آسیب‌های جبران‌ناپذیر وارد کند.
در دوران بارداری، این ماهی‌ها را کاملاً از رژیم غذایی حذف کنید. برای دریافت امگا۳، گزینه‌های کم‌جیوه و ایمن‌تری مانند ماهی قزل‌آلا، ماهی سفید، ساردین یا میگو را جایگزین کنید.
13. غذاهای مانده بیرون از یخچال بیش از ۲ ساعت از ممنوعه ها در بارداری
گاهی لازم است دست دیگران را با نخوردن مواد غذایی ممنوعه بارداری که به شما تعارف می‌کنند، رد کنید. شما باید برای غذاها قانون ۲ ساعت را رعایت کنید و غذاهایی که بیشتر از ۲ ساعت بیرون یخچال مانده اند، نخورید. در هوای گرم و دمای بالای ۳۲ درجه سانتی گراد این زمان به یک ساعت کاهش پیدا می‌کند. برای کند شدن رشد باکتری‌ها دمای یخچال را زیر ۴ درجه سانتی گراد تنظیم کنید.
14. میوه و سبزیجات شسته‌نشده (خطر توکسوپلاسما)
به خاطر خطر انگل توکسوپلاسمو . هنگام بارداری در مورد خوردن میوه و سبزی تازه دقت کنید و پیش از مصرف، آنها را خوب بشویید زیرا ممکن است روی میوه‌ها و سبزی‌های شسته نشده انگل «توکسوپلاسما» وجود داشته باشد. این انگل عامل بیماری «توکسوپلاسموزیس» است که می‌تواند برای جنین خیلی خطرناک باشد. از صابون برای شستن محصولات استفاده نکنید و سطح میوه و سبزی را با فرچه مخصوص تمیز کنید. قسمت‌های له میوه را مصرف نکنید چون احتمالاً حاوی باکتری است.
15. کالباس، سوسیس و گوشت‌های فرآوری‌شده سرد
گوشت‌های فرآوری‌شده سرد (مثل ژامبون، سالامی، هات‌داگ و بیکن سرد) محیط بسیار مناسبی برای رشد باکتری لیستریا هستند. برخلاف بیشتر باکتری‌ها، لیستریا می‌تواند در دمای سرد یخچال هم زنده بماند و تکثیر شود؛ عفونتی که مستقیماً ریسک سقط جنین و زایمان زودرس را بالا می‌برد.
همچنین وجود نگه‌دارنده‌های شیمیایی (نیترات و نیتریت) و سدیم بسیار بالا در این محصولات، به سلامت مادر و جنین آسیب می‌زند.
- قانون مصرف: اگر ناچار به استفاده هستید، این محصولات باید قبل از خوردن در دمای بسیار بالا پخته شوند، طوری که کاملاً داغ شده و از آنها بخار بلند شود. مصرف سرد آنها در دوران بارداری کاملاً ممنوع است.
16. الکل و نوشیدنیهای الکلی
هیچ مقدار یا دوره‌ای از بارداری وجود ندارد که مصرف الکل در آن بی‌خطر دانسته شود؛ حتی مقادیر بسیار کم نیز ایمن نیست. الکل مستقیماً از جفت عبور می‌کند و وارد خون جنین می‌شود، در حالی که کبد جنین توان تجزیه آن را ندارد.
مصرف الکل ریسک سقط جنین، زایمان زودرس و مرده‌زایی را افزایش می‌دهد و علت اصلی ایجاد سندرم جنین الکلی (FASD) است؛ اختلالی که با ناهنجاری‌های ظاهری صورت، نقایص قلبی و آسیب‌های ذهنی و رفتاری دائمی در کودک همراه است. پرهیز کامل از الکل، از زمان تصمیم به بارداری تا پایان شیردهی ضروری است.
17. وضعیت مصرف بادام زمینی در بارداری
در گذشته تصور می‌شد مصرف بادام زمینی ممکن است کودک را در آینده مستعد آلرژی کند؛ اما بر اساس گایدلاین‌های رسمی آکادمی اطفال آمریکا (AAP) و سرویس سلامت همگانی بریتانیا (NHS)، مصرف بادام زمینی و کره آن در دوران بارداری کاملاً ایمن است، مگر اینکه خودِ مادر به آن حساسیت تنفسی یا پوستی داشته باشد. تحقیقات جدید نشان می‌دهد مصرف متعادل مغزیجات حتی به تقویت سیستم ایمنی جنین نیز کمک می‌کند.
ادویه‌ها و گیاهان دارویی قاعده‌آور در دوران بارداری
باور نادرستی وجود دارد که ترکیبات گیاهی چون طبیعی هستند، خطری ندارند. برخی گیاهان و ادویه‌ها حاوی ترکیباتی هستند که سبب تحریک عضلات صاف رحم و بروز انقباضات زودرس می‌شوند:
- زعفران (به‌ویژه در سه ماهه اول): زعفران حاوی ترکیباتی است که می‌تواند محرک انقباضات رحمی باشد. استفاده تفننی به عنوان چاشنی روی برنج خطری ندارد، اما دمنوش زعفران، شربت غلیظ یا مصرف دارویی آن به ویژه در ۱۲ هفته اول بارداری با خطر سقط جنین همراه است.
- زرشک: آلکالوئید «بربرین» موجود در زرشک باعث تحریک انقباضات رحمی می‌شود. مصرف زرشک‌پلو در حد اعتدال مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما مصرف آب‌زرشک طبیعی غلیظ در دوران بارداری ممنوع است.
- دمنوش آویشن، پونه و دارچین: این گیاهان خاصیت قاعده‌آوری دارند و مصرف آنها در قالب دمنوش‌های غلیظ ریسک زایمان زودرس یا سقط را افزایش می‌دهد.
- گلپر و سیاه‌دانه: مصرف پودر گلپر روی انار در حد بسیار کم بی‌خطر است، اما روغن سیاه‌دانه یا مصرف مقادیر بالای گلپر در بارداری ممنوعیت دارد.
لیست برخی از مواد غذایی ممنوعه بارداری که ممکن است باعث سقط جنین شوند:
- پاپایا
- زعفران
- آلوئه ورا
- مصرف بیش از حد ویتامین C
- سیب وحشی – سیب جنگلی
- مصرف بیش از حد چای سبز
- گیاه سنتلا از مواد غذایی ممنوعه بارداری
- ترکیب دانه کنجد و عسل یا همان کنجد عسلی
میوه های ممنوعه در دوران بارداری
میوه‌ها بخش مهمی‌از مواد غذایی مصرفی مادران در این دوران می‌باشد. اما در این بخش از مقاله قصد داریم میوه‌های ممنوعه دوران بارداری را بررسی کنیم. این میوه‌ها را حتما با نظر پزشک مصرف کنید.
- آلو : از میوه‌هایی است که به دلیل داشتن مقادیر زیاد از ویتامین آ، باعث گرم شدن بدن می‌شود.
- هندوانه از مواد غذایی ممنوعه بارداری : بدن را دهیدراته می‌کند و ممکن است سموم مختلف را به جنین برساند.
- میوه‌های کنسروی : برای کنسرو کردن میوه، اضافه کردن مواد نگه‌دارنده لازم است. مواد نگه‌دارنده برای مادر و جنین سم هستند.
- موز از مواد غذایی ممنوعه بارداری : از میوه‌های آلرژی طلب است. اگر مادر به موز آلرژی داشته باشد، بچه را در خطر بدی قرار خواهد داد.
- میوه‌های خشک و یخ‌زده : یخ زدن و خشک کردن میوه‌ها باعث از دست رفتن خواص آنها می‌شود، علاوه بر این تغییرات موادی می‌تواند برای جنین خطرناک باشد.
- آناناس : یکی از اثرات آناناس انقباض ناگهانی رگ‌های رحم است. این انقباض می‌تواند در بارداری‌های پر خطر موجب سقط بچه یا وارد کردن آسیب‌های شدید به آن شود.
خلاصه مطلب مواد غذایی ممنوع بارداری
در دوران بارداری ، مادران باید از مصرف غذاها و نوشیدنیهای مضر دوری کنند. مرکز مهرپرور پیش تر به دلیل اهمیت نغذیه بارداری مقاله ای در این زمینه منتشر کرده است. اکثر غذاها و نوشیدنی‌‌ها کاملاً ایمن هستند، اما باید از مصرف برخی از آنها مانند ماهی خام ، لبنیات غیر پاستوریزه، الکل و ماهی با جیوه زیاد و … که در نگارش بالا به طور کامل تری مطرح شد، خودداری شود. همچنین جهت استخدام مراقب برای مادران باردار میتوانید از خدمات پرستار در منزل پارسیان مهرپرور استفاده کنید ، جهت کسب اطلاعات بیشتر در واتساپ مرکز مهرپرور پیام بگذارید.
پرسش‌های متداول مواد غذایی ممنوعه بارداری
لبنیات سنتی غیرپاستوریزه، گوشت، مرغ، تخم‌مرغ و ماهی نیم‌پز، سوشی، جگر و قلوه، دمنوش‌های غلیظ گیاهی (مثل آویشن و پونه) و مقادیر بالای زعفران و زرشک.
میوه‌های نارس مثل پاپایا یا آناناس نارس ممکن است خطرناک باشند.
مصرف زبان و بناگوش به شرط طبخ کامل و حرارت بالا منعی ندارد، اما از خوردن مغز گوسفند و احشای خام یا نیم‌پز باید پرهیز شود. همچنین مصرف آن در مادران با فشار خون بارداری ممنوع است.
بله، اما در مقادیر بسیار کم و با احتیاط.
جیوه می‌تواند به سیستم عصبی جنین آسیب بزند.
در حد متعادل بله، اما مصرف بیش از حد آن به دلیل کافئین موجود توصیه نمی‌شود.
فقط قارچ‌های پرورشی مصرف کنید و از قارچ‌های وحشی دوری کنید.
مصرف کافئین تا سقف ۲۰۰ میلی‌گرم در روز (معادل یک فنجان متوسط قهوه دمی یا دو شات اسپرسو رقیق) بی‌خطر در نظر گرفته می‌شود.
در صورت بروز تب، لرز، دردهای عضلانی شبه‌آنفولانزا، اسهال یا استفراغ ظرف چند ساعت تا چند هفته پس از مصرف، سریعاً به پزشک زنان مراجعه کنید تا آزمایش خون از نظر لیستریا یا توکسوپلاسما انجام شود.
مصرف بالای زعفران، آب‌زرشک طبیعی غلیظ، دارچین زیاد، دمنوش‌های قاعده‌آور مانند پونه، آویشن و گلپر، و مصرف میوه پاپایای نارس به دلیل دارا بودن لاتکس گیاهی می‌تواند سبب تحریک انقباضات ماهیچه‌های رحم شود.
مصرف دمنوش برگ تمشک قرمز، روغن گل مغربی، دمنوش آویشن و دارچین غلیظ، و مصرف مکرر خرما (به‌ویژه در هفته‌های پایانی) روی شل شدن و باز شدن سرویکس اثرگذار است؛ به همین دلیل مصرف این موارد در سه ماهه اول و دوم ممنوع است.
ماه دوم دوران تشکیل اندام‌های حیاتی (اندام‌زایی) جنین است؛ باید از غذاهای پرخطر مثل جگر (ویتامین A بالا)، کافئین زیاد، غذاهای دریایی با جیوه بالا و لبنیات غیرپاستوریزه پرهیز کرد و مواد حاوی فولات، مغزیجات خام و مایعات سالم را افزایش داد.