عفونت گوش خارجی جزو بیماریهای شایع گوش میباشد. در این بیماری پوست قسمت خارجی کانال گوش و لاله گوش دچار التهاب میشود. عفونت در قسمت خارجی گوش زمانی رخ میدهد که عفونت ویروسی یا باکتریایی بر بخشهایی از آن اثر بگذارد. نام دیگر این بیماری «گوش شناگران» میباشد، زیرا بیشتر در شناگران که گوششان مرطوب است دیده میشود. پس از ورود آب در کانال خارجی، باکتریهائی که بطور نرمال در گوش ساکن میباشند، تکثیر میشوند و باعث ایجاد التهاب گوش و تحریک مجرای گوش میشوند. اگر عفونت در فرد پیشرفت کند میتواند علاوه بر کانال گوش ، قسمت خارجی گوش را نیز درگیر کند. در این مقاله مرکز مهرپرور با نشانههای این عفونت، همچنین معرفی آنتی بیوتیک و قطرههای مناسب برای درمان عفونت میپردازیم.
بخشهای مختلف گوش انسان
بهتر است بدانید گوش انسان از سه قسمت داخلی، میانی و خارجی تشکیل شده است. در واقع گوش بیرونی یا خارجی که ما آن را با اسم لاله گوش میشناسیم وظیفه دریافت امواج صوتی تولید شده در هوا را دارد. گوش خارجی این امواج را دریافت کرده و از طریق کانال گوش به سمت گوش میانی هدایت میکند. یکی دیگر از وظایف گوش خارجی محافظت از گوش با تولید جرم یا موم گوش (ear wax) است. این جرم مخصوص، از گوش در مقابل عفونتها و عوامل خارجی محافظت میکند.
عفونت گوش چیست؟
عفونت گوش عارضه شایعی است که پس از ابتلا به آنفلوآنزا یا سرماخوردگی، به ویژه در بین کودکان دیده میشود. البته شیوه بروز تمام عفونتهای گوش یکسان نیست. این التهاب میتواند یک یا هر دو گوش را درگیر کند و مزمن یا حاد و ناگهانی باشد. عفونت ناگهانی گوش دردناک، اما مدت آن کوتاه است. اما مزمن گوش پس از مدت کوتاه از بین نمیرود یا مکرر عود میکند.
به طور کلی دو نوع عفونت گوش داریم : خارجی و داخلی. در این مقاله صرفا موضوعات مربوط به عفونت گوش خارجی را بررسی میکنیم.
عفونت گوش خارجی
اصطلاح اوتیت خارجی یا عفونت گوش خارجی به التهاب مجرای گوش گفته میشود. مجرای گوش بخشی از گوش است که بین قسمت خارجی گوش (لاله گوش) و پرده گوش قرار دارد. در عفونت گوش خارجی، لاله گوش و قسمت خارجی کانال گوش ملتهب میشود. در این نوع بیماری گوش، قسمت خارجی پوست گوش و کانال گوش به دلیل التهاب قارچی یا باکتریایی دچار عفونت و پوستهریزی میشود که در نتیجه آن، کانال گوش خارجی گاهی تنگ و در برخی موارد کامل بسته میشود. گوش خارجی اغلب در فصل تابستان در محیطهای گرم و مرطوب دچار عفونت میشود. شایع ترین عامل اوتیت خارجی، باکتریها هستند.
علت عفونت گوش خارجی
عفونت گاهی نتیجه آسیب دیدن لایه نازک پوستی پوشش دهنده مجرای گوش است. خاراندن شدید، استفاده از هدفون یا وارد کردن پنبه و گوش پاک کن در گوش به این سلولهای ظریف آسیب میزند. با آسیب دیدن و ملتهب شدن این لایه پوستی راه ورود باکتریها به گوش باز میشود. شنا کردن یا حتی حمام کردن یا دوش گرفتن مکرر عفونت گوش خارجی را به دنبال دارد. آب باقیمانده داخل مجرای گوش بستر مناسبی برای زیست باکتریها است. موم گوش یا سرومن دفاع طبیعی گوش در برابر عفونت است، اما قرار گرفتن مداوم در برابر رطوبت و خاراندن موم گوش را از بین میبرد و زمینه عفونی شدن گوش را فراهم میآورد. عفونت گوش بیرونی بیشتر در افرادی که مشکل شنوایی دارند و از سمعک (hearing aids) استفاده میکنند.
از دلایل بروز بیماری عفونت گوش بیرونی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تنگی آناتومیک مجرا
- تجمع سرومن و جرم
- تومورهای کوچک استخوانی مجرا یا اگزوستوز
علائم عفونت گوش خارجی
شایعترین علامت در این بیماری خارش گوش و درد خفیف تا متوسطی که با پائین کشیدن یا حرکت دادن نرمه گوش تشدید میشود و سایر علائم شامل :
- تب
- کاهش شنوائی
- وجود ترشحات چرکی کم حجم
- احساس انسداد یا پر بودن گوش
- بزرگ شدن غدد لنفاوی اطراف گوش
- به جلو رانده شدن گوش و همچنین فاصله گرفتن گوش از سر به علت تورم و عفونت
درمان عفونت گوش بیرونی
درمان عفونت گوش خارجی، در مراحل اولیه بیماری شامل تمیز کردن مکرر کانال گوش و سپس استفاده از قطرههای آنتی بیوتیک مخصوص گوش برای جلوگیری از رشد باکتریها میباشد البته باید به این نکته توجه داشت که استفاده از محلولهای اسیدی ضعیف مانند اسید بوریک یا اسید استیک میتواند در مراحل اولیه عفونت برای درمان عفونت گوش بیرونی مؤثر باشد. برای عفونتهای شدیدتر در صورتیکه پرده گوش سالم بوده و هنوز کانال باز باشد تمیز کردن مکرر بعلاوه مصرف آنتی بیوتیک مؤثر است. زمانی که کانال گوش کاملاً متورم بوده و مسدود شده است ، میتوان یک تکه گاز استریل کوچک را به شکل فیتیله در آورد و در داخل کانال گوش متورم فرو کرد تا قطره آخر آنتی بیوتیک از طریق این فیتیله به درون گوش نفوذ کند و یا اینکه آنرا آغشته به پماد آنتی بیوتیک کرده و در گوش قرار میدهند.
چه زمانی برای عفونت لاله گوش به پزشک مراجعه کنیم؟
در هر عارضه، رسیدگی هر چه سریع تر از جمله موارد بسیار مهم و تأثیرگذار در روند درمان است. در صورتی که هر یک علائم عفونت گوش خارجی از جمله درد، ورم گوش خارجی و التهاب، خروج مایع و یا خارش بیشتر از ۳ روز ادامه پیدا کرد، در اولین فرصت به پزشک و یا ادیولوژیست مراجعه کنید.
4 درمان خانگی عفونت گوش خارجی
درمانهای خانگی برای گوش درد میتوانند به تسکین این شرایط کمک کنند، اما بهتر است پیش از هر اقدامیبه پزشک مراجعه کنید تا نیاز به درمان دارویی یا یک چکاپ کامل بررسی شود.
1) درمان اوتیت گوش با سیر
سیر علاوه بر خواص ضد التهاب و آنتی اکسیدانی که دارد در رفع اوتیت و همچنین درد گوش نیز بسیار موثر است. یک حبه کوچک سیر را به طور کامل بکوبید سپس آن را با روغنی که از قبل داغ شده است، مخلوط کنید. پس از سرد شدن روغن چند قطره از آن را در گوشتان بچکانید. دقت کنید که روغن باید سرد شده باشد. استفاده از روغن داغ عفونت را تشدید میکند و به پرده گوش نیز آسیب جدی میرساند.
2) رفع عفونت گوش بیرونی با استفاده از گرما
استفاده از یک کمپرس گرم روی گوش یک روش درمان خانگی برای عفونت گوش خارجی محسوب میشود. یک حوله را با آب گرم و نه داغ خیس کنید و آب اضافه آنرا خارج کنید و سپس آن را روی گوش بگذارید.
3) درمان خانگی التهاب گوش با نمک
نمک یک ضد عفونی کننده است که از آن برای قرقره کردن و یا شستشوی بینی نیز استفاده میشود. برای استفاده از نمک جهت ضدعفونی کردن یک قاشق چای خوری از آنرا در یک فنجان کوچک آب گرم به طور کامل حل کنید سپس با قطره چکان چند قطره از این محلول را داخل گوش بریزید و بگذارید یک دقیقه گوشتان در حالت کج بماند و بعد از گذشت یک دقیقه برای خارج کردن محلول از گوشتان در جهت دیگر سرتان را بچرخانید.
4) روغن زیتون برای درمان گوش درد
روغن زیتون میتواند باعث تسکین سریع گوش درد شود و به عنوان یک روان کننده عمل کند و باعث رهایی از عفونتهای درون گوش شود. همچنین میتواند در جلوگیری از احساس وزوز داخل گوش مفید باشد. 3-4 قطره از روغن زیتون را کمی حرارت داده و به عنوان قطره به صورت ولرم در گوش بچکانید. روش دیگر اینکه، میتوانید پنبه ای را در روغن زیتون فرو برده و آن را روی گوش فشار دهید. حتی میتوان به جای روغن زیتون از روغن خردل یا روغن درخت چای استفاده نمود.
آنتی بیوتیک برای عفونت گوش خارجی
در افراد دیابتی که مبتلا به اوتیت گوش بیرونی میباشند علائمی مانند درد گوش شدید، درد شبانه و سردرد در زمان خواب میتواند نشانه گسترش عفونت به درون استخوانهای جمجمه باشد. به همین جهت افراد دیابتی باید کانال گوش خود را فقط با ساکشن تخلیه و تمیز کنند همچنین از شستشوی گوش خارجی جدا اجتناب کنند. بیشتر بیماران مبتلا به این نوع اوتیت با ساکشن مکرر کانال گوش و همچنین استفاده قطرههای موضعی درمان میشوند. پس برای درمان این بیماری مگر در موارد خاص مانند عفونت گوش خارجی در فرد دیابتی، نیاز به مصرف آنتی بیوتیک خوراکی نیست.
قطره آنتی بیوتیک برای عفونت گوش خارجی
در افراد دیابتی که مبتلا به عفونت گوش بیرونی میباشند علائمی مانند درد گوش شدید، درد شبانه و سردرد در زمان خواب میتواند نشانه گسترش بیماری به درون استخوانهای جمجمه باشد. به همین جهت افراد دیابتی باید کانال گوش خود را فقط با ساکشن تخلیه و تمیز کنند همچنین از شستشوی گوش خارجی جدا اجتناب کنند.
برای درمان عفونت گوش خارجی قطرههایی مانند:
- بتامتازون
- قطره گوش برای عفونت: کلوتریمازون
- قطره سیپروفلوکساسین برای عفونت گوش
در صورت وجود سابقه پارگی در پرده گوش نباید از قطره جنتامایسین (Gentamicin) و کلوتریمازون (clotrimazole) استفاده کرد. زیرا استفاده از این قطرهها، سبب آسیب رساندن به گوش داخلی میشود.
راههای پیشگیری از عفونت در گوش خارجی
از آنجا که گوش خشک بعید است دچار التهاب شود مگر در موارد خاص و نادر برای پیشگیری از التهاب لازم است که پس از شنا و یا حمام کردن آب را از گوش خارج کرده و از میزان رطوبت کانال گوش کاست. ایمن ترین وسیله برای خشک کردن گوش استفاده از « سشوار » میباشد. روش دیگر البته در صورتیکه پرده گوش شما پاره نباشد، استفاده از الکل یا مخلوط الکل و سرکه به نسبت مساوی است که بعنوان قطره گوش استفاده میشود و باعث تبخیر آب اضافی از کانال گوش میشود و گوش را خشک میکند.
برای پیشگیری از بروز التهاب در گوش خارجی راهکارهای زیر را در پیش بگیرید:
- اجتناب از دستکاری کانال گوش
- عدم استفاده مکرر و زیاد از گوش پاک کن
- استفاده نکردن از اجسام تیز برای خاراندن کانال گوش
- تمیز نگه داشتن وسایل داخلی گوش مانند سمعک و هدفون
- اجتناب از رطوبت زیاد یا آب تنی و شنا کردن در زمان بیماری
- درمان بیماریهای پوستی مانند اگزما، آلرژی پوستی و مواد حساسیت زا مثل لوازم بهداشتی
اگر شما مبتلا به عفونت گوش هستید و یا دچار پارگی پرده گوش میباشید و یا اینکه سایر صدمات به پرده گوش شما وارد شده و یا جراحی بر روی گوش شما انجام گرفته است باید قبل از استفاده از قطرههای گوش و یا هر کاری که باعث ورود آب به گوش شما شود ( مثل شنا کردن) با متخصص گوش و حلق و بینی مشورت کنید و راهنمائیهای لازم را دریافت دارید.
خلاصه مطلب عفونت گوش بیرونی
فراموش نکنید که التهاب گوش یکی از درد آورترین مشکلاتی است که یک فرد میتواند تجربه کند. این درد میتواند به صورت ضربانی باشد و یا تیز و سوزاننده. تحمل این درد گاهی بسیار سخت میباشد. برخی فاکتورها که میتوانند التهاب گوش را بدتر کنند عبارتند از آلرژی غذایی، کمبود مواد مغذی، عفونت در دستگاه تنفسی و انباشته شدن موم گوش. نشانههای التهاب گوش علاوه بر تجربه درد در گوشها شامل حالت تهوع، سردرد و درد در بالا تنه به همراه تب است.