آبله مرغان در کودکان یکی از بیماریهای شایع دوران کودکی است که با جوشهای قرمز و خارشدار ظاهر میشود و میتواند کودک شما را بیقرار کند. اگر فرزندتان به این بیماری مبتلا شده، حتماً نگران هستید که چگونه علائم را کاهش دهید و روند بهبودی را سریعتر کنید. آیا درمانهای خانگی واقعاً مؤثرند؟ چه داروهایی میتوانند کمک کنند؟ در این مقاله از سایت مرکز خدمات پرستاری پارسیان مهرپرور، به تمام سؤالات شما درباره آبله مرغان در کودکان پاسخ دادهایم تا بتوانید بهترین مراقبت را از فرزندتان انجام دهید و نگرانیهایتان را کاهش دهید.
بیماری آبله چیست؟
آبلهمُرغان (به انگلیسی: Chickenpox)، یک بیماری عفونی خفیف و بسیار واگیردار است. این بیماری که در کودکان شایعتر است، در پی عفونت اولیهٔ ویروس واریسلا (یکی از اعضای خانواده ویروس تبخال) زوستر ایجاد میشود. آبلهمرغان منجر به ایجاد بثورات پوستی و تاولهای کوچک و خارشدار شده که در نهایت، پوستهپوسته میشوند. بیماری آبله مرغان در کودکان سبب ایجاد خارش و لرز در تمام بدن کودک میشود و با ابتلاء به آن تب در افراد ایجاد میشود.
دلایل ایجاد آبله مرغان در کودکان
انتقال این بیماری از یک فرد آلوده به یک کودک به راحتی انجام میشود. ظاهر شدن این جوشها در بدن یک تا دو روز طول میکشد. این بیماری به دلایل زیر در کودک ایجاد میشود. لازم است کودک از افرادی که به این ویروس آلوده شده اند دور بماند.
- تماس فیزیکی کودک با جوشهای ویروسی
- تماس کودک با مایعات داخل جوشهای فرد آلوده
- کودک در معرض سرفه و عطسه کردن فرد آلوده قرار بگیرد
معمولا هر فرد در طول زندگی تنها یک بار دچار عفونت با این ویروس میشود. بنابراین افرادی که در دوران کودکی یک بار به این بیماری مبتلا شده اند در برابر ویروس آن بسیار مقاوم تر هستند و احتمال ابتلای دوباره ایشان، نزدیک به صفر است.
علائم آبله مرغان در کودکان
جوش آبله مهمترین نشانه این بیماری است، دیگر علائم آبله مرغان در کودکان به شرح زیر است:
- تب
- گلودرد
- سردرد
- خستگی
- معده درد
- از دست دادن اشتها
ویژگی جوشهای آبله مرغان در کودکان چیست ؟
کوچک و قرمز و آبدار هستند و با خارش همراه میباشند. جوشهای آبله مرغان در کودکان ابتدا روی صورت، پشت یا پوست سر ظاهر میشوند. پس از دو روز یا بیشتر، اولین جوش احتمالاً سربسته باشد، اما ظاهر میشود. این جوشها همچنین در حفره دهان، ناحیه تناسلی و بر روی پلکها بروز میکنند. جوشهای آبله معمولا چند روز پس از بروز بیماری ناپدید میشوند. اما فراموش نکنید که علائم خاصی هست که به مراقبتهای پزشکی بیشتری احتیاج دارند.
پس از دیده شدن تاولهای آبله مرغان بر روی پوست، سه مرحله اتفاق میافتد:
- ایجاد برآمدگیهای (جوشهای نوک تیز) صورتی یا قرمز رنگ که بعد از چند روز پاره میشود.
- ایجاد تاولهای پر از مایع (وزیکولها) که حدود یک روز قبل از ترکیدن و باز شدن جوشهای نوک تیز، از این جوشها به وجود میآیند.
- ایجاد حالت پوسته پوسته و جرب که بر روی تاولهای ترک خورده به وجود میآید و چند روز طول میکشد تا خوب شود.
خارش آبله مرغان معمولاً یکی از آزاردهندهترین علائم این بیماری است و مدت زمان آن به مراحل مختلف بیماری بستگی دارد. بهطور کلی:
⏳ مدت زمان خارش آبله مرغان:
- خارش معمولاً از همان روزهای اول (۱ تا ۲ روز بعد از شروع بثورات پوستی) آغاز میشود.
- شدت خارش بیشترین میزان را طی ۳ تا ۵ روز اول دارد.
- با خشک شدن دانهها و تشکیل پوسته، خارش تدریجاً کاهش مییابد.
- در اکثر موارد، خارش طی ۷ تا ۱۰ روز کامل برطرف میشود.
عواملی که بر مدت و شدت خارش تأثیر میگذارند:
- شدت بیماری (تعداد دانهها و محل پخش آنها)
- سن بیمار (در کودکان معمولاً خارش بیشتر است)
- واکنش بدن نسبت به ویروس
- میزان خاراندن (خراش پوست میتواند باعث عفونت ثانویه و طولانیتر شدن خارش شود)
راهکارهای کاهش خارش:
- استفاده از لوسیون کالامین یا پمادهای ضدخارش (با تجویز پزشک)
- حمام با آب ولرم و جو دوسر (اوتمیل)
- پوشاندن ناخنها برای جلوگیری از خراش و عفونت
- مصرف آنتیهیستامین خوراکی مثل سیتریزین (برای کودکان با نظر پزشک)
- پوشاندن پوست با لباسهای نخی و خنک
اگر خارش بیش از ۱۰ روز ادامه داشت یا نشانههایی از عفونت پوست (قرمزی شدید، چرک، تورم یا تب) دیده شد، باید سریعاً به پزشک مراجعه شود.
اگر میخواهی بگویی که این مشکل مربوط به فرزندت یا یکی از اطرافیانت است، خوشحال میشوم دقیقتر راهنماییات کنم.
مراجعه به پزشک در زمان بیماری آبله مرغان در کودکان
کودکانی هستند که درگیر نوع خاصی از این ویروس میشوند که بهتر است در زمان بروز این علائم به پزشک مراجعه کنید:
- استفراغ مکرر
- درد شکم شدید
- سرفه بدون توقف
- ضعف شدید در کودکان
- گرفتگی گردن در کودک
- تب بیش از ۴ روز در کودکان
- ترشحات عفونی حاصل از جوشها
- دمای بالای بدن کودک حدود ۳۸ درجه
- مشکل در بیدار شدن، راه رفتن و تنفس
- جوش و یا قرمزی در بخشهای مختلف بدن کودک مبتلا به آبله مرغان در کودکان
روش درمان و داروی بیماری آبله مرغان در کودکان
درمان بیماری آبله مرغان در کودکان با کاهش علائم آن همراه است. کودکانی که به ویروسهای شدیدتری مبتلا میباشند نیاز به داروهای ضد ویروس پیدا میکنند. لوسیونها و ژلهای حاوی روی، پلییدوکانول، تاننها و منول میتوانند بر روی پوست استفاده شوند تا جوشها را از بین ببرند. احتمالاً داروهای ضد هیستاماتیک خوراکی مانند دیفن هیدرامین تجویز شود اما با پزشک خود درباره اثربخشی و ایمنی آنها صحبت کنید. کرم هیدروکورتیزون را در ناحیههای خارش و جوشها بمالید. داروهای ضد ویروس برای کودکان سالم که علائم شدید ندارند تجویز نمیشود. آنها احتمالاً برای کودکان مبتلا به مشکلات پوستی مانند اگزما مفید باشد.
داروی آبله مرغان در کودکان برای درمان سریع آبله مرغان کودکان
از آسپرین استفاده نکنید زیرا درمان توسط واریسلا و آسپرین احتمالاً به یک بیماری به نام سندروم ری منجر شود. ایبوپروفن نیز برای ویروس این بیماری اثر نمیکند، بنابراین شما میتوانید از استامینوفن (پاراستامول) برای کاهش تب استفاده کنید. کودک مبتلا به عفونتهای ویروسی، علاوه بر لوسیونها و کرمها، نیاز به مراقبت و توجه از سمت والدین یا پرستار کودک در خانه دارد.
روش درمان و پماد برای جوش آبله مرغان در کودکان
از حمامهای کلوئیدی بلغور جو دوسر استفاده کنید: بلغور جو دوسر کلوئیدی، در داروخانهها موجود است و باعث تسکین خارش و تحریک پوست میشود. بلغور جو دوسر را به آب ولرم اضافه کنید. پس از حمامکردن، از یک پماد موضعی مانند لوسیون کالامین، وازلین یا لوسیون ضد خارش بدون عطر استفاده کنید. از مصرف آنتیبیوتیکهای موضعی بدون نسخه خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث واکنش آلرژیک شوند.
7 درمان خانگی آبله مرغان در کودکان
- قالبهای یخ: پیچیدن یخ در حوله و مالیدن بر روی زخمهای میتواند به تسکین خارش زخمها کمک کند.
- حمام جو پرک: اضافه کردن کمی بلغور جو پرک پخته نشده به آب داغ و استحمام با آن احتمالاً به تسکین خارش زخمها کمک کند.
- حمام جوششیرین: اضافه کردن یک فنجان جوششیرین به کمی آب سرد و استحمام با آن میتواند به تسکین خارش زخمها کمک کند.
- آنتیهیستامینها: آنتیهیستامینهای خوراکی مانند دیفنهیدرامین احتمالاً به افراد مبتلا به آبله مرغان در مدیریت علائم بیماری کمک کنند.
- روغن اسطوخودوس: روغن عصارهی اسطوخودوس را با مقدار کمی از روغنهای حامل مانند روغن نارگیل یا بادام رقیق کنید، روی ناحیهی آسیبدیدهی پوست بمالید و بگذارید تا خشک شود. این کار را روزی ۲ بار تکرار کنید.
- چای بابونه درمان خانگی آبله مرغان در کودکان: استفاده از چای بابونه خنک شده و یا اضافه کردن خود گل بابونه به آب حمام احتمالاً به دلیل خاصیتهای ضد التهابی و ضد باکتریایی باعث کاهش خارش زخمهای آبلهمرغان شود.
- منحرف کردن ذهن؛ اگرچه این یک روش درمانی نیست، اما در بسیاری از موارد منحرف مردن ذهن از خارش زخمها میتواند راهی برای جلوگیری از خارش بیش از جد زخمها باشد. جلوگیری از خاراندن زخم خودش بخش مهمی از درمان است.
نحوه مراقبت از کودک مبتلا به آبله مرغان در منزل
در طول مدت درمان مادر یا پرستار کودک باید چک کند که کودک جوشهای آبله خود را نخاراند. در صورتی که کودک خارش دارد ناخنهای او را بگیرید. اگر کودک جوش آبله دارد بهتر است کودک لباسهای گشاد و سرد و یا روپوش تنش کند. پوشاندن لباسهای تنگ و پشمی به کودک جوشها را تحریک میکند. کودک بهتر است در طول دوره درمان دوش آب گرم با صابون بگیرد. در زمان استحمام گرفتن استفاده از ذرت یا بلغور جو دوسر کمک کننده خواهد بود.
برخی ترفندهای خانگی درمان آبله مرغان در کودکان
- پوشیدن لباس با الیاف طبیعی و راحت
- اجتناب از گرم شدن بیش ازحد و عرق کردن
- اجتناب از خوردن غذاهای گرم و تند در زمانی بیماری
- بجای مالیدن پوست بدن را با حوله به آرامی بکشید
- کوتاه کردن ناخنها برای جلوگیری از خونریزی زخمها
- کشیدن جوراب روی دست برای جلوگیری از خاراندن زخمها
کودک پس از استحمام احتیاج دارد که برای درمان پوستش از مرطوب کننده استفاده کند. کودک بهتر است آب نمک گرم بخورد تا زخمهای دهانش درمان شود. بهتر است کودک مبتلا به آبله در معرض هوای داغ و مرطوب قرار نگیرد. کودک مبتلا به آبله بهتر است غذاهای سرد مصرف بکند و غذاهای ترش، تند که به سلامت دهان آسیب میزند مصرف نکند.
استحمام در زمان آبله مرغان
علاوه بر دارو میتوان با رعایت نکاتی در منزل روند درمان را سریع تر و حال بیمار را بهتر کرد یکی از این نکات استحمام در زمان آبله مرغان است. استحمام در زمان آبله مرغان با آب ولرم باشد و هر ۳_۴ ساعت انجام شود . این کار باعث تسکین خارش میشود.
واکسیناسیون؛ روش پیشگیری از آبله مرغان در کودکان
اگر در اطرافیان کودک فردی مبتلا به این بیماری میباشد کودک را از او دور نگه دارید. البته که این روش به طور کامل کودک را ایمن نمیکند چون این ویروس به خودی خود در هوا وجود دارد و میتواند قبل از بروز علائم کودک را درگیر کند. یکی از روشهای مطمئن پیشگیری از این بیماری انجام واکسن است و بهتر است کودکی که تا به حال این بیماری را نداشته است دو دوز از واکسن واریسلا دریافت کند.
بررسی کامل واکسن آبله مرغان و تأثیرگذاری آن
واکسن آبله مرغان (واریسلا زوستر) یکی از مؤثرترین روشهای پیشگیری از این بیماری است.
- برنامه تزریق واکسن:
✅ دوز اول: بین ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
✅ دوز دوم: بین ۴ تا ۶ سالگی - میزان تأثیرگذاری:
✅ بیش از ۹۰٪ در پیشگیری از بیماری شدید
✅ حدود ۷۰-۸۵٪ در جلوگیری از موارد خفیف - عوارض جانبی واکسن:
✅ خفیف: تب ملایم، قرمزی یا تورم محل تزریق
✅ نادر: بروز بثورات خفیف یا واکنش آلرژیک - نیاز به دوز یادآور: در برخی موارد، بهویژه برای بزرگسالان در معرض خطر، کارکنان بهداشت و زنان در سن باروری، تزریق دوز یادآور توصیه میشود.
🚨 نکته مهم: این واکسن برای افراد دارای نقص ایمنی شدید مناسب نیست، مگر با نظر پزشک متخصص.
منبع: CDC
این واکسن در شرایط زیر نباید به کودک تجویز شود :
اگر کودک به هر یک از مواد تشکیل دهنده واکسن حساسیت دارد یا واکنش جدی نسبت به دوز قبلی واکسن داشته است. کودکی که در ۱۱ ماه گذشته خونریزی داشته است. کودک نباید در زمان واکسیناسیون تب و یا سایر بیماریها را داشته باشد. اگر کودک بعد از واکسیناسیون واکنش نشان داد حتماً با پزشک مشورت کنید.
عوارض آبله مرغان در کودکان و نوزادان
بیشتر کودکان بدون عوارض درمان میشوند اما دسته کمی احتمالاً با عوارض مواجه شوند و ویروس برای همیشه در بدن آنها بماند. در حدود یکی از هر ده نفر در بزرگسالان هنگامی که ویروس برای بار دوم در بدن آنها فعال میشود دچار شینگلز میشوند. عوارض آبله مرغان در نوزادان و کودکان میتواند شامل موارد زیر باشد:
- پنومونی
- کم آبی بدن
- التهاب مغز (آنسفالیت)
- عفونتهای باکتریایی پوست یا بافتهای نرم
- التهاب بافتهای اطراف مغز و ستون فقرات (مننژیت)
- زخم دائمی پوست (معمولاً فقط در صورت خراشیدگی لکهها)
- التهاب سایر قسمتهای بدن از جمله کلیهها، پانکراس، مفاصل، مخچه (بخشی از مغز که هماهنگی، تعادل را کنترل میکند) بیضهها، چشمها، آپاندیس
- سندروم ری : سندرم ری یک بیماری نادر است که با عوارض جدی مانند تورم و آسیب مغزی همراه است. استفاده از آسپرین برای درمان عفونتهای ویروسی (مانند آبله مرغان) با این بیماری مرتبط است. کودکان و نوزادان در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سندرم ری هستند، بنابراین اگر کودک یا نوزاد آبله مرغان (یا هر عفونت ویروسی دیگری) دارد، نباید به آنها آسپرین داده شود.
گروههای پرخطر در برابر آبله مرغان
آبله مرغان معمولاً در کودکان خفیف است، اما برخی گروهها در معرض عوارض شدید قرار دارند:
- کودکان دارای نقص ایمنی: بیماران مبتلا به سرطان، ایدز یا کسانی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، در معرض عفونتهای شدید، التهاب مغز (آنسفالیت) و پنومونی قرار دارند.
- نوزادان مادران مبتلا در دوران بارداری: احتمال ابتلا به سندرم مادرزادی واریسلا در نوزادان این مادران وجود دارد که میتواند باعث نقصهای عصبی، مشکلات رشدی و اختلالات چشمی شود.
- زنان باردار: ابتلا به آبله مرغان در دوران بارداری ممکن است منجر به انتقال ویروس به جنین، زایمان زودرس یا ناهنجاریهای مادرزادی شود.
🚨 نکته مهم: این گروههای پرخطر باید از افراد مبتلا دور بمانند و در صورت تماس با فرد آلوده، فوراً به پزشک مراجعه کنند.
درمانهای جدیدتر آبله مرغان
اگرچه آبله مرغان اغلب خودمحدودشونده است، اما در موارد شدید یا برای افراد پرخطر، داروهای ضدویروسی مدرن توصیه میشوند:
- آسیکلوویر (Acyclovir): کاهش شدت علائم، مدت بیماری و خطر عوارض، در صورت مصرف طی ۲۴ ساعت اول پس از بروز جوشها.
- والاسیکلوویر (Valacyclovir): جذب بهتر نسبت به آسیکلوویر، نیاز به دوز کمتر در روز و تأثیر مشابه در کاهش شدت بیماری.
- فواید این داروها:
✅ کاهش خطر عوارض جدی در کودکان دارای نقص ایمنی و بزرگسالان
✅ بهبود سریعتر علائم و کاهش طول دوره بیماری
🚨 نکته مهم: مصرف این داروها باید تحت نظر پزشک باشد، زیرا ممکن است باعث تهوع، سردرد یا مشکلات کلیوی شود.
7 سوال متداول در مورد بیماری آبله
هدف درمان آبله مرغان در کودکان عمدتاً کاهش شدت علائم و تلاش برای راحتترکردن فرزند شما در زمانی است که سیستم ایمنی بدن او با ویروس مقابله میکند. درمانهای خانگی زیر کمک کننده هستند.
1) مدت زمان خوب شدن آبله مرغان در کودکان چند روز است؟
مدت زمانی که لازم است تا یک کودک با آبله مرغان بهبود یابد، معمولاً تا ۷ تا ۱۰ روز طول میکشد. در این مدت، بثورات روی پوست تدریجاً خشک و پوستهبرداری میشوند و علائم دیگر بهبود مییابند.
2) آبله مرغان تا چند روز واگیر دارد
آبله مرغان معمولاً تا چند روز پس از ظهور بثورات روی پوست به دیگران واگیر است. مدت زمان دقیق واگیری میتواند متغیر باشد، اما برای حداکثر احتیاط، تا روزهای اولین پوستهبرداری بثورات، کودکان باید از تماس با افراد دیگر و خصوصاً با افرادی که هنوز آبله مرغان را نگرفتهاند، دوری کنند.
3) برای آبله مرغان چی بخوریم؟
در مورد تغذیه کودکان در طول بیماری آبله مرغان، مهم است که به مصرف مواد غذایی سالم و متنوع توجه کنید. از مواد غذایی سبک و آسان هضم مانند میوهها، سوپها، غذاهای نرم و غذاهایی که حاوی ویتامین C هستند میتوانید استفاده کنید. همچنین، مهم است که کودکان هنگام بیماری به مصرف مایعات بیشتری نظیر آب، آبمیوهها و سوپها توجه کنند تا از هیدراسیون خود جلوگیری کنند.
4) پماد برای آبله مرغان کودکان چی خوبه؟
به طور کلی، استفاده از پمادهای ضدعفونی کننده و خنککننده مانند پماد کالامینت میتواند برای تسکین خارش و التهاب ناشی از آبله مرغان در کودکان مفید باشد. قبل از استفاده از هرگونه پماد یا دارو، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا بهترین پمادی که برای شرایط کودک شما مناسب است، توصیه شود.
5) چگونه بفهمیم که ابله مرغان گرفته ایم؟
علائم آبله مرغان شامل ظهور بثورات قرمز و خارشآور روی پوست، تب، سردرد و اشکال در اشتها است. اگر شما یا کودکتان این علائم را تجربه کردهاید و در تماس با یک فرد مبتلا به آبله مرغان بودید، ممکن است به آبله مرغان مبتلا شده باشید. بهترین راه برای تشخیص صحیح و اطمینان حاصل کردن از وجود آبله مرغان، مراجعه به پزشک است. پزشک با بررسی علائم، تاریخچه پزشکی و انجام آزمایشهای لازم، تشخیص درست را میتواند بدهد.
6)چه کودکان بیشتر در معرض آبله مرغان هستند؟
کودکان زیر ۱۰ سال شانس ابتلای بیشتری دارند. البته کودکانی که یکبار درگیر این بیماری بوده اند و یا قبلاً واکسن این بیماری را دریافت کرده اند مبتلا به این بیماری نخواهند شد. کودکان شیرخواری که زیر یکسال سن دارند یا به این عفونت مبتلا نمیشوند یا اینکه این عفونت در آنها بسیار خفیف است. کودکانی که سیستم ایمنی ضعیف تری دارند بیشتر درگیر این بیماری میشوند. دوره نقاهت آبله مرغان در کودکان ۱۰ تا ۲۱ روز پس از ابتلا است و کودک مبتلا به آبله مرغان بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ جوش آبله میزند.
7) دوره کمون آبله مرغان در کودکان چه قدر است؟
آبله مرغان یک بیماری بسیار واگیردار است که از طریق تماس مستقیم با تاولها، بزاق یا مخاط فرد مبتلا به این عفونت انتقال مییابد. آبله مرغان در کودکان همچنین از طریق سرفه یا عطسه کردن فرد مبتلا و انتشار ویروس آبله مرغان در هوا قابل انتقال است. علائم آبله مرغان در کودکان عموما 10-21 روز بعد از قرارگیری در معرض ویروس در قسمتهای مختلف بدن ظاهر میشوند.
خلاصه مطلب آبله مرغان در کودکان
💡 آبله مرغان در کودکان معمولاً خفیف است، اما نیاز به مراقبتهای ویژه دارد. از روشهای درمانی دارویی و خانگی برای کاهش خارش و تسریع روند بهبودی استفاده کنید و با رعایت نکات بهداشتی، از انتقال ویروس به دیگران جلوگیری نمایید. واکسیناسیون مؤثرترین راه پیشگیری از این بیماری است و در صورت بروز علائم شدید، مراجعه به پزشک ضروری خواهد بود. با آگاهی و اقدامات صحیح، میتوانید این دوره را بدون نگرانی پشت سر بگذارید!
منبع:
تجربیات والدین و نظرات پزشکان درباره آبله مرغان در کودکان
💬 تجربه والدین:
🔹 مریم، مادر یک کودک ۵ ساله: “وقتی پسرم به آبله مرغان مبتلا شد، خیلی نگران بودم. اما با توصیه پزشک، از لوسیون کالامین برای کاهش خارش و حمام جو دوسر استفاده کردیم که خیلی مؤثر بود. همچنین، برای جلوگیری از خاراندن زخمها، ناخنهایش را کوتاه کردم و دستکش نخی به دستش پوشاندم. بعد از یک هفته، حالش بهتر شد.”
🔹 رضا، پدر یک دختر ۳ ساله: “دخترم دچار تب شد و بعد از دو روز جوشها ظاهر شدند. پزشک توصیه کرد استامینوفن برای کاهش تب و مصرف مایعات فراوان را جدی بگیریم. خوشبختانه با مراقبتهای خانگی، خیلی سریع بهبود یافت.”